Кір қожалақ
Тазалық — денсаулықтың негізі
Бұл мәтін балаларға тазалықтың маңызын түсіндіруге, жеке гигиенаны сақтауға дағдыландыруға арналған. Денсаулықтың — басты байлық екенін ұғындырып, өз денсаулығына жауапкершілікпен қарауға тәрбиелейді.
Мақсаты
- Балаларға тазалық туралы түсінік беру және жеке гигиенаны сақтауға дағдыландыру.
- «Денсаулық — басты байлық» екенін ұғындыру.
- Тазалыққа, ұқыптылыққа, өз денсаулығын күтуге тәрбиелеу.
Оқиға желісі
Кірқожалақтың жағдайы
Ерте заманда Кірқожалақ деген бала болыпты. Үсті-басы кір, қолына іліккеннің бәрін ұстап, кейде жуылмаған тамақты аузына сала беретін әдеті бар екен. Бір күні ол жерге түсіп кеткен кәмпитті және құрт жеген алмаларды жеп қояды. Кенеттен іші ауырып, қатты қиналып жылайды. Сол сәтте айналасын микробтар мен вирустар «қаптап кеткендей» болады.
Тазабектің келуі
Тазабек: «Не болды? Неге өзіңді осылай таза ұстамайсың? Мұнда микробтар мен вирустар көп екен — демалу да қиын!»
Кірқожалақ: «Ішім қатты ауырып тұр. Маған көмектесші!»
Тазабек: «Мен саған көмектескім келеді, бірақ сен тазалықты сақтамағансың. Ендеше дәрігер шақырайын.»
Дәрігердің түсіндіруі
Дәрігер: «Мұнда микроб көп екен! Кірқожалақ, не болды саған?»
Кірқожалақ: «Жердегі кәмпиттерді, құрт жеген алмаларды жедім. Енді ішім қатты ауырып тұр. Көмектесіңізші.»
Дәрігер: «Саған дәрі (дәрумен) берейін. Лас жүрсең, жиі ауырасың. Жаз айларында түрлі аурулар көбейеді, соның ішінде ішек жұқпалары да жиі кездеседі. Мұндай аурулар көбіне тазалық сақтамағаннан пайда болады.»
Неден сақтану керек?
- Қолды жумай тамақ жеу.
- Жуылмаған көкөніс пен жемісті жеу.
- Жерге түскен тағамды ауызға салу.
Дұрыс әдеттер
- Тамақтанар алдында міндетті түрде қолды сабындап жуу.
- Алма, алмұрт сияқты жемістерді мұқият жуып барып жеу.
- Күн сайын тісті тазалау, таза киіну, ұқыпты жүру.
- Дені сау болып өсу үшін дене шынықтырумен айналысу.
Жұмбақ арқылы үйрету: тазалықтың жақын достары
Тазабек балаларға Кірқожалаққа көмектесу үшін тазалықтың ең жақын «достарын» жұмбақ арқылы табуды ұсынады.
1) Бұл не?
«Ертеңмен күнде сен қолыңды сүйкейсің. Кетіп кір-ласың, тап-таза боласың.»
Жауабы: Сабын
2) Бұл не?
«Шомылған баланы аймалап алады. Сүртеді қолыңды, сүртеді жоныңды.»
Жауабы: Сүлгі (орамал)
3) Бұл не?
«Қолы жоқ, сөзі жоқ, бірақ тісі бар, басыңмен ісі бар.»
Жауабы: Тарақ
4) Бұл не?
«Иілсең иіліп, түйілсең түйіліп, қарайды кісіге, ұқыпты ісіңе.»
Жауабы: Айна
Сабынның көмегі және өлең
Осы кезде Сабын келеді. Қолында сүлгісі мен айнасы бар. Ол балаларға әрдайым көмектесуге дайын екенін айтып, Кірқожалақты жуындыруға кіріседі. Кірқожалақ тап-таза болғанша, балалар қимыл-қозғалыспен ән айтып, өлең оқиды.
А. Меңжанов — «Тазалықтың досы»
Сылдырлайды сылдыр су,
Мөлдір суға қолыңды жу.
Жуынсаң сен әрдайым —
Аппақ бетің, маңдайың.
Тазалықтың досы — су дегенің осы.
Ақ матадай түгі бар,
Қызыл-жасыл гүлі бар.
Жұмсақтығы мамықтай —
Сүртінесің жалықпай.
Тазалықтың досы — сүлгі деген осы.
Сабындаған кезіңде
Ашытады көзіңді.
Бола білсең төзімді —
Тап-таза етер өзіңді.
Тазалықтың досы — сабын деген осы.
Қорытынды: таза әдет — сау өмір
Сабын Кірқожалақты жуындырып, сүлгімен сүртіп, айнаға қаратты. Ол шашын тарап, ұқыпты киініп, тап-таза, ажарлы балаға айналды.
Дәрігер: «Міне, балалар, Кірқожалақ тап-таза болды! Сендер де осылай таза жүресіңдер ме?»
Тазабек: «Дәрігердің айтқанын тыңдап, орындау керек. Енді бірге басқа балаларға да көмектесейік!»
Кірқожалақ: «Мен бәрін түсіндім. Сендер олай жасамаңдар! Мен енді қайталамаймын. Уәде беремін!»
Қимылды ойындар
Деніміз сау, шымыр болып өсу үшін гигиенамен қатар қозғалыс та маңызды. Соңында балалар дене шынықтыру ойындарын ойнайды:
- «Кім жүйрік»
- «Кім жылдам»
- Самокатпен жарысу
Соңғы ой
Тазалық — күнделікті дағды. Қолды уақытында жуу, тісті тазалау, таза киіну, жуылмаған немесе жерге түскен тағамнан сақтану арқылы біз микробтар мен вирустардың жолын кесеміз. Денсаулықты күту — өзімізге деген қамқорлық.