Қазақша рефераттар

Нейрон түрлері

Сабақтың тақырыбы

Жүйке жүйесінің бөлімдері. Жұлынның құрылысы мен қызметі.

Білімділік

Жүйке жүйесінің бөлімдерін таныстыру; жұлынның маңызы, құрылысы мен қызметін және шартсыз рефлекстің рөлін түсіндіру.

Дамытушылық

Логикалық ойлауды талап ететін тапсырмалар арқылы интеллектуалдық қабілеттерін дамыту; танымдық белсенділік, саралау және қорытынды жасау дағдыларын жетілдіру.

Тәрбиелік

Салауатты өмір салтына баулу, денсаулықты күтуге және спортпен шұғылдануға тәрбиелеу.

Сабақтың негізгі идеясы

  • Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру.
  • Оқыту мен оқудағы жаңа тәсілдерді қолдану.
  • Оқыту үшін бағалау және сыни тұрғыдан ойлауға үйрету.
  • Талантты және дарынды оқушыларды қолдау.
  • АКТ құралдарын тиімді пайдалану.

Құрал-жабдықтар

  • Жүйке жасушалары мен ұлпалары.
  • Жүйке жүйесінің бөлімдері және жұлын құрылысы көрсетілген кестелер.
  • Интерактивті тақта.

Сабақ форматы

Сабақ типі: аралас.

Іс-әрекет түрлері: жеке жұмыс, топтық жұмыс, диалогтік әңгімелесу, оқулықтағы суреттер мен кестелерге сүйене отырып тірек-сызбанұсқа құру.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушыларды 1–4 сандары бойынша 4 топқа бөлу.
  • Тренинг: «Өзіңді және басқаларды тану».

Тапсырма: «Бағалайтын қолшатыр»

Ашылған қолшатырдың суретін салыңыз. Әр сымына көршіңізді сипаттайтын бір сөз жазыңыз. Сым санына қарай сөз саны тең болуы керек.

II. Үй тапсырмасын тексеру және қызығушылықты ояту

Ой шақыру

  1. Жаңа сөздерді еске түсіріп, дәптерге тізіп жазыңдар. Әр сөз — 1 ұпай.
  2. Жазған сөздеріңе анықтама беріңдер. Әр жауап — 1 ұпай.

Бағалау

Терминдермен жұмыс нәтижесінде жинақ ұпай есептеледі. (Жалпы ұпайды мұғалім критерийге сай нақтылайды.)

Терминдер және қысқаша анықтамалар

Төмендегі анықтамалар оқушылардың жауабын нақтылауға арналған.

Нейрон
Жүйке жасушасы.
Аксон
Нейронның ұзын өсіндісі.
Дендрит
Нейронның қысқа өсіндісі.
Рецепторлар
Тітіркендіргішті қабылдайтын сезімтал жүйке ұштары.
Сұр зат
Нейрон денелері мен қысқа өсінділерінің шоғырлануы (ми мен жұлындағы сұр затты құрайды).
Ақ зат
Миелин қабықшамен қапталған ұзын өсінділер (негізінен аксондар).
Сезімтал нейрондар
Орталыққа тепкіш (афференттік) нейрондар.
Қозғалтқыш нейрондар
Орталықтан тепкіш (эфференттік) нейрондар.
Аралық нейрондар
Нейрондар арасындағы байланысты қамтамасыз ететін өткізгіш нейрондар.
Синапс
Нейрондардың немесе нейрон мен атқарушы мүшенің түйісу аймағы.
Медиатор
Синапста қозуды жеткізетін химиялық зат.
Биоэлектрлік ток (жүйке импульсі)
Жүйке талшықтары бойымен таралатын импульстер; таралу жылдамдығы 0,5–120 м/с аралығында болуы мүмкін.
Рефлекс
Орталық жүйке жүйесі арқылы жүзеге асатын, ішкі немесе сыртқы тітіркендіргішке жауап реакциясы.
Рефлекс доғасы
Жүйке импульсі өтетін жол.
Тізе рефлексі
Ең қарапайым рефлекстердің бірі.

Биологиялық диктант (ұжымдық жұмыс)

Интерактивті тақтада орындалады. Бос орындарды тиісті сөздермен толықтырыңыз.

  1. Нейрон денелері мен қысқа өсінділердің топтасуы ми мен жұлынның сұр затын құрайды.
  2. Миелин қабықшамен қапталған ұзын өсінділер — аксондар — ақ затты түзеді.
  3. Нейронның ұзын өсінділерінің тармақталуы жүйке ұштарын — рецепторларды құрайды.
  4. Нейрондар сезімтал, қозғалтқыш, аралық болып бөлінеді.
  5. Жүйке жасушалары денесінен, өсінділерінен және жүйке ұштарынан тұрады.

Қайталау сұрақтары

  1. Нейрон дегеніміз не?
  2. Қандай жүйке жасушасын сезімтал нейрон деп атайды?
  3. Қозғалтқыш нейрондардың қызметі қандай?
  4. Аралық нейрондар жүйке импульсін өткізуде қандай рөл атқарады?
  5. Жүйке импульсі бір жасушадан екіншісіне қалай беріледі?
  6. Рефлекс дегеніміз не?
  7. Рефлекс доғасы дегеніміз не?

III. Жаңа сабақ

Мұғалімнің кіріспе сөзі: жүйке жүйесі орталық және шеткі бөлімдерден тұрады.

Орталық жүйке жүйесі

  • Ми
  • Жұлын

Шеткі жүйке жүйесі

  • Соматикалық
  • Вегетативті: симпатикалық және парасимпатикалық

Мағынаны тану (топтық жұмыс)

Тақырыпты меңгеру диалогтік оқыту арқылы ұйымдастырылады. Материалды жақсы меңгерген топқа қосымша ұпай беріледі.

Топқа бөліну

Әр оқушыға мозайка бөліктері беріледі. Сәйкес бөліктерді тауып біріктіру арқылы топ құрылады.

Өзіндік меңгеру

Оқушылар мәтінмен жұмыс жасап, негізгі идеяларды белгілейді, сұрақ қояды және қорытынды шығарады.

IV. Жаңа тақырыпты меңгерту (топтық тапсырмалар)

I топ — «Сілтеме табушылар»

Жұлынның құрылысы мен қызметі туралы мәтінді оқып, жаңа ұғымдарды анықтаңыздар.

II топ — «Баяндаушылар»

Жұлынның қызметін оқулықтан оқып, топта талқылаңыздар; әр оқушы ойын білдіріп, флипчарт арқылы қорғаңыздар.

III топ — «Ізденушілер»

Оқулықтағы 26–27-суреттерді талдаңыздар және қосымша мәліметтермен жұмысты толықтырыңыздар.

IV топ — «Сұрақ қоюшылар»

Мәтінді оқып, оның мазмұнын ашатын сұрақтар құрастырыңыздар.

Талантты оқушылармен жұмыс

Әдіс: жеке ойлану → жұпта бөлісу → топта жинақтау → ұжымда ұсыну.

Проблемалық сұрақ

Жұлынның артқы түбірлері зақымданғанда адам өзін қалай сезінеді? Ал алдыңғы түбірлері зақымданса ше? Жұлын жарақатының салдары қандай болуы мүмкін?

VI. Қорытындылау

Кестені толтыру (ұжымдық жұмыс)

Төмендегі бөлімдер бойынша «құрылысы мен атқаратын қызметін» қысқаша жазыңыздар.

Жүйке жүйесінің бөлімі (немесе бөлігі) Құрылысы мен атқаратын қызметі
Ми —
Жұлын —
Шеткі жүйке жүйесі —
Сұр зат —
Ақ зат —
Жұлын түбірлері —
Аралас жұлын жүйкелері —

Жеке жұмыс: сәйкестігін тап

  1. Тізе жазу рефлексінің орталығы — …
  2. Қозғалтқыш нейрондардың ұзын өсінділері — …
  3. Нейрон денелерінің шоғырлануы — …
  4. Сезімтал тамыршалар — …
  5. Миға импульстерді жеткізеді — …
  6. Мидан бағытталған импульстерді өткізеді — …
  7. Нейрон өсінділерінің шоғыры — …

Тест: «Нейрондар қызметі — нейрон түрлері»

Кітаптағы сәйкестік тесті (50-бет) негізінде 1–4 тармаққа сәйкес әріптерді жазыңыздар: а) сезімтал, ә) аралық, б) қозғалтқыш.

1. Тітіркенуді жүйке импульстеріне түрлендіреді.

2. Миға ішкі мүшелер мен сезім мүшелерінен жүйке импульстерін жеткізеді.

3. Мида бір нейроннан екіншісіне импульстердің берілуін қамтамасыз етеді.

4. Жүйке импульстерін бұлшықетке, бездерге және басқа атқарушы мүшелерге жеткізеді.

Жауап форматы: 1 — …, 2 — …, 3 — …, 4 — …

VII. Рефлексия

Сабақтың маған әсер еткен тұсы

Оқушы бүгінгі сабақтан қандай ой түйді, қандай жаңалық байқады — қысқаша жазады.

Оған менің көзқарасым

Өз пікірін дәлелмен жеткізу және келесі қадамды белгілеу.

VIII. Үй тапсырмасы

  • §13 мәтінін оқып келу.
  • Терминдерге анықтама жазу және жаттау.
  • Шығармашылық жұмыс (әр топ): «Жұлынның зақымдануының адам өміріне қауіптілігі» тақырыбында презентация немесе реферат дайындау.

Бағалау

Оқыту үшін бағалау қолданылады. Әдіс: «Екі жұлдыз, бір тілек». Сабақ басында оқушыларға кесте таратылады: олар орындаған тапсырмаларын белгілеп отырады. Сабақ соңында кесте мұғалімге тапсырылады, сол деректер ескеріле отырып жиынтық баға қойылады.