Сабақтың барысы. Абай өлеңдерін мәнерлеп оқу
Сабақтың тақырыбы
Абай – ұлы реформатор.
Білімділік мақсаты
А. Құнанбаев шығармашылығын қорытындылау, білімдерін тереңдету және таным көкжиегін кеңейту.
Тәрбиелік мақсаты
Отансүйгіштікке, елін-жерін құрметтеуге тәрбиелеу, ана тілінің құдіретін таныту.
Дамытушылық мақсаты
Ой-өрісін, таным-түсінігін және азаматтық көзқарасын қалыптастыру, сөйлеу мәдениетін дамыту.
Көрнекілігі
А. Құнанбаев шығармаларының жинағы.
Пәнаралық байланыс
География, тарих, орыс тілі.
Сабақтың типі
Жаңа тақырыпты меңгерту.
Сабақтың түрі
Аралас сабақ.
Сабақтың әдісі
Түсіндірмелі әдіс, сұрақ-жауап, баяндау, мәнерлеп оқу.
Жаңа сабақ: Абай – ұлы реформатор
Абай – қазақ әдебиеті тарихында жаңа дәуірді бастаған, ұлттық жазба әдебиетіміздің іргесін қалаған ұлы классик ақын. Ол әдебиетті идеялық әрі көркемдік тұрғыдан жаңа биікке көтеріп, оны адамға ой салатын, өмірді танытатын және эстетикалық тәрбие беретін қасиетті өнер деп білді.
Абайдың ағартушылық ұстанымы
Сондықтан Абай өз өлеңдерінде бала тәрбиесінен бастап, тұтас ұлт санасына ықпал етуді көздеген ойларын ортаға салды. Оның тәрбиелік бағыттағы пікірлері кең ауқымды ағартушылық идеяларға ұласты.
Бұл тұрғыда Абай белгілі бір топтың ғана мүддесін емес, тұтас халықтың болашағын, күнделікті мұң-мұқтажын және қажетті іс-әрекетін сөз етті. Ол халықты бөлшектеп қарастырмай, ұлт ретінде тұтастығын алға тартты.
Сын мен үндеу: еңбек, ғылым, адамгершілік
Абай өз халқының бойындағы жаман мінез-құлықты, жалқаулықты, ғылымнан мақұрымдықты сынады. Ол елін еңбекке, білімге ұмтылуға, адамгершілікке шақырды.
Өлеңнен үзінді: «Аш қарын жұбана ма майлы ас жемей»
Жалға жүр, жат жерге кет, мал тауып кел,
Малың болса, сыйламай тұра алмас ел.
Қаруыңның барында қайрат қылмай,
Қаңғып өткен өмірдің бәрі де – жел.
Мұнда Абай байды немесе байлықты тікелей сынап отырған жоқ. Ол кедейге еңбексіз бос жүрмей, адал еңбекпен мал тауып, мағыналы тіршілік етуге үндейді. «Жалға жүр» деуі — байды жақтау емес, кедейдің еңбегі арқылы өзін түзеп, тұрмысын тіктеуі деген ой.
«Қараша, желтоқсан мен сол бір-екі ай» өлеңінде де бай мен кедейге қатысты байыпты, бейтарап көзқарас байқалады: ақын бірін жақтап, екіншісін даттаудан гөрі, қоғамның ахуалын шынайы суреттеуге ұмтылады.
Поэзиядағы реформаторлық жаңалық
Абай – ұлы реформатор. Ол өлеңдері арқылы қазақ поэзиясына бұрын-соңды болмаған өзгерістер әкелді. Бұл жаңалықтар өлең ұйқасына, тармақ құрылымына, бунақ пен буын санына қатысты болды.
Сонымен қатар тақырыптық және мазмұндық тұрғыдан да поэзияны кеңейтті: табиғат көріністерін бейнелейтін табиғат лирикасы, көңіл күй мен ішкі сезімді терең жеткізетін махаббат лирикасы және басқа да жанрлық түрлер Абай шығармашылығы арқылы биік көркемдік деңгейге көтерілді.
Нәтижесінде Абай мұрасы ұлттық сөз өнеріміздің көркемдік өлшемі ретінде орнықты.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Студенттердің қатысуын тексеру.
- Сабаққа назар аударту.
2) Жаңа сабақ
- Абайдың әдебиеттегі орны мен ағартушылық көзқарасын талдау.
- Өлеңдерден мысал келтіріп, негізгі идеяларды ашу.
Сұрақтар мен тапсырмалар
Мәтін бойынша талқылау сұрақтарын қою, үзінділерге сүйене отырып қорытынды пікір айту.
Қорытынды және үй тапсырмасы
- Сабақты қорытындылау.
- Үйге тапсырма: Абай өлеңдерін мәнерлеп оқу.
Пән оқытушысы
С. Төлегенов