Қазақша рефераттар

Жаңа сабақты оқып - үйрену

Фосфор және оның оттекті қосылыстары

Бұл сабақта фосфордың аллотропиялық түрөзгерістері, олардың физикалық қасиеттеріндегі ұқсастықтары мен айырмашылықтары, сондай-ақ негізгі химиялық қасиеттері қарастырылады.

Сабақтың мақсаты

  • Фосфордың аллотропиялық түрөзгерістерін (ақ, қызыл, қара) салыстыра сипаттау.
  • Аллотропиялық түрлердің физикалық қасиеттеріндегі ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау.
  • Фосфордың оттекті қосылыстарының түзілуі мен қасиеттерін түсіндіру.

Құралдар мен реактивтер

қызыл фосфор құты зат жағатын қасық спирт шам су лакмус метилоранж P₂O₅ H₃PO₄ Na₃PO₄ AgNO₃ NaOH

Сабақтың барысы

I. Өткен сабақты қайталау

Қайталау

Мұғалім өз қалауына қарай сұрақтар дайындай алады. Төмендегі тапсырмалар өткен тақырыпты жүйелеуге көмектеседі:

  1. 1. Азот қышқылының қолданылуын айтып беріңдер.
  2. 2. Азоттың табиғаттағы айналымын мысалмен түсіндіріңдер және жұмыс дәптеріндегі сәйкес тапсырманы орындаңдар.
  3. 3. Нитраттар айырылғанда қандай заттар бөлінеді?

Қосымша ретінде мұғалім параграф соңындағы сұрақтарды, жұмыс дәптерін немесе есептер мен жаттығулар жинағын пайдалана алады.

II. Жаңа сабақты оқып-үйрену

Жаңа тақырып

Фосфор атомының химиялық элементтердің периодтық жүйесіндегі орны және ашылу тарихын айту үшін алдын ала оқушыларға тапсырма беріледі.

Мұғалімнің жетекшілігімен оқушылар периодтық кестені пайдаланып фосфордың: протон, нейтрон, электрон санын, валенттік электрондарын, тотығу дәрежелерін және оның бейметалл екенін сипаттайды.

Табиғатта фосфор бос күйінде емес, тек қосылыс түрінде кездесетіні атап көрсетіледі.

Аллотропия: ақ, қызыл және қара фосфор

Фосфор атомдарының кристалдық торын талдай отырып, ақ, қызыл және қара фосфордың аллотропиялық түрөзгерістері салыстырылады. Негізгі мақсат — олардың құрылымдық айырмашылықтары физикалық қасиеттеріне қалай әсер ететінін түсіндіру.

Ақ фосфор

Құрылысы мен қасиеттері басқа түрлерінен айқын ерекшеленеді; салыстыру кезінде қауіпсіздік талаптары ерекше ескеріледі.

Қызыл фосфор

Тәжірибелік көрсетілімге жиі қолайлы; қыздырғанда оттекпен әрекеттесіп, қышқылдық оксид түзе алады.

Қара фосфор

Қасиеттерін түсіндіруде кристалдық тордың типі мен байланыс ерекшеліктеріне назар аударылады.

Тәжірибелік көрсетілім: фосфордың жануы және қышқылдық оксидтің түзілуі

Темір қасыққа аз мөлшерде қызыл фосфор салып, қыздырғанда ол түтіндене жанып, P₂O₅ қышқылдық оксидін түзеді. Түзілген оксидті суда еріткенде қышқыл түзілетіні көрсетіледі.

Теңдеу

4P + 5O₂ → 2P₂O₅

Оксидтің судағы айналуы

P₂O₅ + 3H₂O → 2H₃PO₄

Индикаторлар (лакмус, метилоранж) арқылы ерітіндінің қышқылдық орта екенін дәлелдеуге болады.