Құрметті бүгінгі Тәуелсіздік тірегі - білімді ұрпақ байқауына қатысушылар
Сабақтың барысы
Ұйымдастыру кезеңі: «Армысыздар, құрметті ұстаздар мен оқушылар! 16 желтоқсан — Тәуелсіздік күніне орай сынып оқушылары арасында ұйымдастырылып отырған “Тәуелсіздік тірегі – білімді ұрпақ” атты сайысымызға қош келдіңіздер!»
Құттықтау шумағы
Тәуелсіздік жолында талай-талай тер төккен.
Билігім өз қолымда — еркіндігім, Елтаңбам.
Көк байрақтың бетінде қыран құстың бейнесі,
Сол қырандай еркіндеп, бала өседі талапты.
Жалпы бағыт
Сайыс — білім мен өнерді ұштастыратын ой бәйгесі. Қатысушылардың тапқырлығы, сөйлеу мәдениеті, тарихи және тілдік білім қоры бағаланады.
Сайыс кезеңдері
1) Сәлем — сөздің анасы
Әр оқушы кезекпен өзін таныстырады.
2) Жеті қазына
Ел тарихы, салт-дәстүр, қазақ тілі мен әдебиетінен сұрақтарға жауап береді.
3) Мақал — сөздің мәйегі
Киіз үйлердің ішінде жасырылған мақал-мәтелдердің жалғасын табады.
4) Мен тәуелсіз елдің ұрпағымын
Қатысушылар тақырып бойынша эссе жазады.
Қазылар алқасы
Сайыстың әділ бағалануы үшін қазылар алқасы таныстырылады. «Бәйгеге түсіп жарыспай, жүйріктің бағы жанар ма?» — ойдың бәйгесінде кім жүйрік болса, сол алда.
ІІ кезең: «Жеті қазына» сұрақтары
Қатысушылар ұлттық нақыштағы оюлы себеттен сұрақ таңдап, жауап береді. Төменде үлгі сұрақтар мен жауаптар берілген.
Топтама 1
- Ел билеудегі ең лауазымды тұлға: президент.
- Үш арсыз: ұйқы, тамақ, күлкі.
- Төрт маусым: қыс, көктем, жаз, күз.
- Қазақ әліпбиінде қанша әріп бар? 42.
- Сын есімнің сұрақтары: қандай? қай?
Топтама 2
- Мемлекеттік Елтаңба қашан қабылданды? 1992 жылғы 4 маусым.
- Бес асыл іс: талап, еңбек, терең ой, қанағат, рақым.
- Жеті қазына: ер жігіт, сұлу әйел, ақыл-білім, жүйрік ат, қыран бүркіт, берен мылтық, жүйрік тазы.
- Қазақ тілінде қанша дауысты дыбыс бар? 12.
- Қазақ тілінде неше сөз табы бар? 9.
Топтама 3
- Елтаңба авторлары: Шота Уәлиханов, Жандарбек Мәлібеков.
- Бес қару: садақ, мылтық, найза, қылыш, айбалта.
- Ұлттық музыкалық аспаптар: домбыра, қобыз, жетіген, сыбызғы, дауылпаз, адырна, керней, шертер.
- Жалқы есімдер қалай жазылады? бас әріппен.
- Күрделі сөздер нешеге бөлінеді? 4 (қос сөз, біріккен, қысқарған, тіркесті сөз).
Топтама 4
- Мемлекеттік Ту авторы: Шәкен Ниязбеков.
- Үш байлық: денсаулық, ақ жаулық, қорадағы бес саулық.
- Төрт мұрат: дау мұраты — біту, саудагер мұраты — ұту, жол мұраты — жету, қыз мұраты — кету.
- Зат есімнің сұрақтары: кім? не?
- Жалпы есімдер қалай жазылады? кіші әріппен.
Топтама 5
- Әнұран авторлары: Жұмекен Нәжмеденов, Нұрсұлтан Назарбаев.
- Ұлттық ойындар: ханталапай, қыз қуу, бәйге, аламан, күрес, көкпар, тоғызқұмалақ, дойбы, асық.
- Үш дана: Абай, Шоқан, Ыбырай.
- Сұраулы сөйлем соңына қандай тыныс белгі қойылады? сұрақ белгісі.
- «Алпамыс батыр» жырындағы Алпамыстың жеті жасар баласы: Жәдігер.
Топтама 6
- Шығыстың қос шынары: Әлия мен Мәншүк.
- Жеті жоқ: жерде өлшеуіш жоқ, аспанда тіреуіш жоқ, таста тамыр жоқ, тасбақада талақ жоқ, Аллада бауыр жоқ, аққуда сүт жоқ, жылқыда өт жоқ.
- Киіз үйдің құрылысы: шаңырақ, уық, кереге, иіні, түндік, туырлық, ши және т.б.
- Сан есімнің мағыналық түрлері: алтау.
- Сөздің мағынасын өзгертетін қосымша: жұрнақ.
Топтама 7
- Ұлыстың ұлы күні қашан тойланады? 22 наурыз.
- Үш қуаныш: алғыс алу, өзіңді көптің іздеуі, ісіңнің өшпеуі.
- Төрт түлік: жылқы, сиыр, түйе, қой, ешкі.
- Сөз бен сөзді байланыстыратын қосымша: жалғау.
- «Батыр» сөзіне қарсы мәндес сөз: қорқақ, ез.
ІІІ кезең: «Мақал — сөздің мәйегі»
Қатысушылар киіз үйлер ішінде жасырылған мақал-мәтелдердің жалғасын табады.
Жұптар 1
- Ел ағасыз болмайды, тон жағасыз болмайды.
- Адам көркі — шүберек, ағаш көркі — жапырақ.
- Қоянды қамыс өлтіреді, ерді намыс өлтіреді.
Жұптар 2
- Елу жылда ел жаңа, жүз жылда қазан.
- Тау тауға қосылмайды, адам адамға қосылады.
- Талапты ерге нұр жауар.
Жұптар 3
- Ел іші — алтын бесік.
- Жаңылмас жақ болмас, сүрінбес тұяқ болмас.
- Ит тойған жерін іздейді, ер туған жерін іздейді.
Жұптар 4
- Елдестірмек — елшіден, жауластырмақ — жаушыдан.
- Айтулы достың малы бір, кемедегінің жаны бір.
- Жаңбырмен жер көгереді, батамен ел көгереді.
Жұптар 5
- Басқа елде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол.
- Кісідегінің кілті — аспанда.
- Баста ақыл жоқ болса, екі аяққа күш түсер.
Жұптар 6
- Сөз сүйектен өтеді, таяқ еттен өтеді.
- Бірлік болмай, тірлік болмас.
- Тісі шыққан балаға шайнап берген ас болмас.
Жұптар 7
- Жылайын деген баланың үш күн бұрын көзі қышиды.
- Інісі бардың тынысы бар, ағасы бардың жағасы бар.
- Көрдім деген көп сөз, көрмедім деген бір сөз.
Ән-шашуға ауысу
«Бар байлығым — өлең-жырым қолда бар, өн бойымда құпия жоқ таңқалар. Көріп жүрген көп адамның бірімін, көңілімде қиял да бар, ән де бар…» — жерлес ақын Мәлік Аяпов жырлағандай, келесі кезекті ән-шашуға береміз.
Ойды жалғау
«Білсең дағы біле бер, тағы тіле: мақсатыңа жетерсің біле-біле!» — деп ойшыл Жүсіп Баласағұн айтқандай, сайысымызды әрі қарай жалғастырамыз.
IV кезең: «Мен тәуелсіз елдің ұрпағымын»
Бұл кезеңде қатысушылар «Мен тәуелсіз елдің ұрпағымын» тақырыбында эссе жазады.
Қатысушыларға тілектестік
Бойларыңда от бар екенін байқадым,
Жүректерде шоқ бар екенін байқадым.
Әрқашанда осы өнерді сөндірмей,
Біліміңмен шарықтай бер әрдайым.
Қорытынды
Бүгінгі сайыс өз мәресіне жетті. Жеңімпаздарды анықтау үшін сөз кезегі қазылар алқасына беріледі.
Оқуға үндеу
Білімді сүйсең, кел күн сайын осында, кітап сенің айналады досыңа. Талаптансаң, үйренуге құмартып, келгін, жан дос — ізденейік қосыла.
Қатысушыларға алғыс
«Тәуелсіздік тірегі – білімді ұрпақ» байқауына қатысқан барша оқушыға шығармашылық табыс тілейміз. Келесі кездескенше, аман-сау болыңыздар!
Мәлімет
Қызылорда қаласы, №264 мектеп-лицейі. Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі: Альмаханова Шара Хамзина.
Ескерту: «Тәуелсіздік күніне арналған өлеңдер» бөлімі бастапқы мәтінде аяқталмағандықтан, бұл нұсқада жеке бөлім ретінде берілмеді.