Қазақша рефераттар

Оқушылар сәлемі

Сабақтың тақырыбы

Жұбан Молдағалиевтің ар-ұят туралы өлеңі.

Сабақтың мақсаты

  • Ақынның өмірінен тағылымды дерек бере отырып, өлеңнің идеясын ашу, ақын мұратын ұғындыру, әдеби-теориялық білімді кеңейту.
  • Үлкенге құрмет, кішіге ізет сезімін нығайту; баба өсиеті мен ерлік рухынан тәрбие беру; ұлттық болмысты насихаттау; поэзияны сүюге, шешен сөйлеуге баулу.
  • Шумақ бойынша тұжырым жасай білуге, ойын дәлелдеуге, көркем сөйлеуге машықтандыру; түсіну–түйсіну дағдыларын дамыту.

Сабақ форматы

Сабақ түрі
Жаңа сабақ
Әдістер
Мәнерлеп оқу, проблемалық жағдаят құру және шешу, ойтолғау.
Көрнекілік
Интерактивті тақта, слайдтар.

Негізгі ұғымдар

Ар Ұят Ождан Намыс Әдеп Иман

Сабақ бойы осы ұғымдардың мәні ашылып, өмірлік жағдаяттармен байланыстырылып талданады.

Сабақтың құрылымы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушыларды түгендеу, назарын сабаққа аудару, жағымды психологиялық ахуал қалыптастыру.

Психологиялық көңіл-күй

Мейірімді жүрекпен, Ақпейілді тілекпен, Амандасып алайық, Бір жадырап қалайық!

Оқушылар сәлемі

Үлкенге де — сіз, Кішіге де — сіз. Сәлем бердік сіздерге Құрметпенен біз.

II. Үй жұмысын тексеру: «Ыстық орындық»

Оқушылар алдын ала дайындаған сұрақтарын «ыстық орындықта» отырған оқушыға қояды. Ортадағы орындыққа өз қалауы бойынша бір оқушы отырады, сынып тапсырма бойынша сұрақтар қояды, ал оқушы жауап береді.

Бағалау өзіндік және өзара бағалау арқылы жүзеге асады: мұғалім сұрақ қояды, сынып қол шапалақтау деңгейімен жауаптың сапасын бағалайды. Қай пікірге қатты шапалақталса, сол деңгейдегі баға қойылады.

  • Өте жақсы жауап берді ме?
  • Орташа жауап берді ме?
  • Нашар жауап берді ме?
  • Сынып алдында өзін дұрыс ұстай алды ма?

Қажет болса, «ыстық орындыққа» 2–3 оқушы шығарылады.

III. Қызығушылықты ояту

Әсерлендіру

«Мен қазақпын» өлеңі оқылып, қазақ халқының тарихынан сыр шертетін деректер көрсетіледі.

Тұлғатаным

Ж. Молдағалиевтің өмірі мен шығармашылығына қысқаша шолу жасалып, слайдтар ұсынылады.

Миға шабуыл

Суреттер арқылы сабақ тақырыбы ашылады: әр топ берілген суреттер бойынша шағын әңгіме құрастырады. Әдепті адамның бойынан қандай қасиеттер көрінеді?

Негізгі жауап: ар-ұят, намыс және т.б.

IV. Ой шақыру: проблемалық сұрақтар

1-топ

«Ұят», «ождан», «ар», «намыс» ұғымдарын қалай түсінуге, елестетуге болады?

2-топ

Өмірлеріңде қатты ұялған сәт болды ма? Сол кезде қандай сезім билейді?

Денеңді діріл билеп, жүрегің қатты соғып, бет-құлағың күреңітіп, «өртеніп бара жатқандай» күй кешу мүмкін.

3-топ

Ұялу және ұяла білу — жақсы қасиет пе, әлде жаман қасиет пе?

V. Мағынаны тану: өлеңді оқу және талдау

  1. Өлеңді мұғалім дауыстап оқиды.
  2. Оқушылар мәнерлеп оқиды, «түртіп алу» әдісімен негізгі ойларды белгілейді.
  3. «Екі жақты күнделік» стратегиясы бойынша оқып, ой қорытады.
  4. «Топпен сұрақ қою» стратегиясы: әр топ бір сұрақ қалдырады, келесі топ сол сұраққа жауап жазып, дәлелдеп қорғайды.

Сергіту сәті

Қысқа әуен қосылып, оқушылардың зейінін сергітуге арналған қимыл-қозғалыс орындалады.

VI. Жағдаяттарды талдау: өмірлік таңдау және жауапкершілік

Жағдаят 1

Досың сыныптағы бір оқушымен ойнағысы келмей, тіпті «мазақтаңдар» деп үгіттейді. Сен не істер едің?

Жағдаят 2

Досың мақтаншақ: ойында үйін, заттарын айтып бөседі. Бұл мінезін ұнатпайсың, бірақ ойынды жақсы ойнайды. Дос бола бересің бе? Кеңес бер.

Жағдаят 3

Қасыңдағы оқушы тапсырма орындамай келеді де, сабақта сенің дәптеріңнен көшіріп алады. Бермесең «сараңсың» дейді. Не істейсің?

Талқылауда оқушылар ақыл-кеңес айтып, дұрыс қарым-қатынас мәдениетін және әділ шешім жолдарын ұсынады.

VII. Абайдың 36-қара сөзі: ұяттың мәні

Абайдың 36-қара сөзі ұят туралы. Ол ұяттан, ардан безгендерді сынай отырып, ұяттың түрлерін сөз етеді: бірі — балалық шақтағы табиғи ұялу, екіншісі — жасықтық пен ынжықтыққа байланысты ұялу.

Абай «ұялмас нәрседен ұялған ұялу — ақымақтық» екенін айта келіп, шын мәніндегі ұяттың адамды түзейтін ішкі таразы екенін көрсетеді.

«Ұят деген — адамның өз бойындағы адамшылығы, иттігіңді ішіңнен өз мойныңа салып, сөгіп, қылған қылмысының аты...»
Абай, 36-қара сөз

Қазақ «Ұят кімде болса, иман сонда» деп ұятқа үлкен мән берген. Сондықтан Абай бұл мәселеге айрықша көңіл бөліп, ұрпақтың ар-ұятын таза сақтауды аманат еткен. Бұл ойдың тәрбиелік құндылығы бүгін де өзекті.

Мұғалімнің түйіні

Ата-бабамыз баланы бесігінен жақсы әдетке баулыған: «Үлкенді сыйла», «Сәлем бер», «Жолын кесіп өтпе» деген ұлағатты сөздердің мәні терең. Ар-ұяты бар адамның болмысы жарқын, биязы, парасатты келеді. Ондай жанды халық «иман жүзді» деп құрметтеген.

Бала күннен әдепті өссең, ертең ата-анаңның да, еліңнің де мақтанышы боласың.

VIII. Ой толғаныс: шығармашылық тапсырмалар

1-топ

Венн диаграммасы: адам бойындағы жақсы және жаман әдеттерді салыстырып, диаграммаға түсіру.

2-топ

Топтастыру: «Әрбір адамның парызы» тақырыбы бойынша ой картасын жасау.

3-топ

«Ар-ұят» тақырыбына 5 жолды өлең құрастыру (зат есім, сын есім, етістік, сөйлем, синоним).

IX. Сабақты қорытындылау: өсиет әңгіме

Бір күні Ар, Ұят, Намыс үшеуі бас қосады. Олар өткен-кеткенді әңгімелей отырып, өмірдегі пайдасы туралы сөз қозғайды.

Ұят: «Мен адам бойына бөбек күнінен әдептіліктің нәрін себемін».

Ар: «Мен адамға өз қателігіне ғана емес, өзгенің де ағаттығына жауапкершілік сезіндіремін».

Намыс: «Мен адамға өзі, досы, туысы, отбасы, сыныбы, мектебі, ауылы, тіпті елі үшін жауапкершілік жүктеймін».

Сол кезде сырттай тыңдап тұрған Әдеп олардың сөзін қуаттап: «Ұятты, арлы, намысшыл адам — нағыз адам. Үшеуің бір-біріңді толықтырасыңдар, мәңгі ажырамастай туыс болыңдар», — деп бата береді.

Содан бері намыс — аға, ар — іні, ұят — кіші іні болып, бірге өмір сүреді екен. «Ұяты бар бала — арлы бала, арлы бала — намысшыл бала болып өседі» деген ұғым осыдан қалған.

Талқылау сұрақтары

  • Осы әңгімеден қандай ой түйдің?
  • Әдепті адамның бойында қандай қасиеттер болады?
  • Әңгімедегі түйінді ой қандай?

X. «Тілек ағашы»: сабақтан алған ой

«Тілек-алма ағашына» әр оқушы бүгінгі сабақтан алған ойы мен тілегін жазып, алмаларды тақтаға жапсырады.

Тек ізгілік тұрсын ойға ұялап, Қайта соғар біреуге еткен қиянат. Болғың келсе елге сыйлы бір ұлан, Ұстаз сыйлап, өнеге үйрен, білім ал.

Ел-жұртыңның ойла қамын, бірлігін. Бар байлықты табасың тек еңбектен, Қор болмайды іспен маңдай терлеткен.

Жұрт қызықсын сенің әрбір ісіңе, Үлкенге сый, көрсет ізет кішіге.

XI. Бағалау және үй тапсырмасы

Бағалау

Оқушылар бағалау парағы арқылы қорытынды бағаланады.

Үй тапсырмасы

  • Өлеңді мәнерлеп оқу.
  • «Мен әдепті баламын» тақырыбына эссе жазу.

Қорытынды сөз

Үлкенге иман керек, Кішіге иба керек. Адамдар бірін-бірі Құрметтеп сыйлау керек. Ар-ұятты сақтау қажет.