Қазақша рефераттар

Көтерілістің тарихи маңызы

Сабақ туралы мәлімет

Батыс Қазақстан облысы, Казталов ауданы, Ғ. Молдашев атындағы ОЖББ мектебінің тарих және география пәндерінің мұғалімі — Стамғазиев Нұрбек Әлібекұлы.

Сабақтың тақырыбы

Кенесары Қасымұлы бастаған 1837–1847 жылдардағы ұлт-азаттық көтеріліс.

Сабақтың түрі

Түсіндірмелі сабақ.

Көрнекілігі

  • Интерактивті тақта
  • Электронды оқулық
  • Оқушының өзіндік жұмыс парағы
  • Карта

Әдістері

Баяндау Сұрақ-жауап Тест

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Оқушыларға туған ел тарихын терең танытып, Кенесары Қасымұлы бастаған көтеріліс туралы жан-жақты мағлұмат беру. Көтерілістің мақсаты, барысы, нәтижесі және тарихи маңызы жөнінде білім қалыптастыру.

Тәрбиелік

Отан тарихына сүйіспеншілікті күшейту, туған жерді құрметтеуге және елдік құндылықтарды бағалауға тәрбиелеу.

Дамытушылық

Көтерілістің қазақтың үш жүзіне және бүкіл қазақ даласына кең тараған ірі қозғалыстардың бірі екенін ұғындыру. Тәуелсіздіктің тарихи жолмен, қиындықпен келгенін түсіндіріп, оны баянды ету әр ұрпақтың міндеті екенін саналы түрде қабылдату.

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен амандасу.
  • Сабаққа қатысуды тексеру.

2) Өткенді қайталау

Тақтада 10 сұрақ беріледі. Оқушылар жауап бергеннен кейін бағалау нормалары бойынша өзін-өзі бағалайды.

Тақырып: Қазақстанда отаршылдық езгінің күшеюі

  1. 1. Жаңаелек шебі қашан құрылды?
  2. 2. Жоламан Тіленшіұлы бастаған көтеріліс қашан болды?
  3. 3. Жаңаелек шебін жасауда қазақтар қанша жерінен айырылды?
  4. 4. Патша үкіметі Ғұбайдулланы қайда және қандай қызметке тағайындады?
  5. 5. Қандай ережеге сай қазақтар тағы 4 млн десятина жерінен айырылды?
  1. 6. 1825 жылғы жазалаушы экспедиция қай өзендердің бойындағы қазақтарды аяусыз қырып-жойды?
  2. 7. Жаңаелек шебі құрылғанға дейін Елек өзені бойында қандай рулар көшіп-қонып жүрді?
  3. 8. Елек өзені бойында негізі қаланған бекініс-қорғандарды атаңыз.
  4. 9. Саржан Қасымұлының жасағы қашан патша үкіметінің әскеріне ашық шабуылға шықты?
  5. 10. Жаңаелек шекара шебінің құрылысы қашан аяқталды?

Дұрыс жауаптар

  • 1) 1810 ж.
  • 2) 1822–1825 жж.
  • 3) 600 мың десятина.
  • 4) Көкшетау округі, аға сұлтан.
  • 5) 1835 ж. 8 наурыз — Орынбор губерниясының қырғыз (қазақ) даласы мен шекарасында жаңа шекара шебін құру туралы ереже.
  • 6) Бұлдырты, Шиелі, Тамды.
  • 7) Тама, Табын.
  • 8) Изобильная, Боранды, Жаңаелек, Линев, Көмірлі, Вятлянская, Бердянская.
  • 9) 1826 ж. 31 қаңтар.
  • 10) 1822 ж.

Бағалау нормалары

10–9 дұрыс жауап «5»
8–6 дұрыс жауап «4»
5–4 дұрыс жауап «3»
2–1 дұрыс жауап «2»

3) Жаңа материалды меңгеру

Миға шабуыл (Еске түсірейік): Патша үкіметіне қарсы қандай көтерілістермен таныстық? Бүгін біз солардың ішіндегі ең ауқымды қозғалыстардың бірін қарастырамыз.

Сабақтың тақырыбы

1837–1847 жылдардағы Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық көтеріліс.

Сабақ жоспары

Бұл сабақта көтерілістің алғышарттары, дамуы, саяси мазмұны және тарихи бағасы жүйелі түрде талданады.

Қарастырылатын мәселелер

  1. 1. Көтерілістің себептері, мақсаты және қозғаушы күштері.
  2. 2. Кенесары Қасымұлы — аса көрнекті мемлекет қайраткері.
  3. 3. Көтерілістің басталуы.
  4. 4. Қазақ хандығының қалпына келтірілуі.
  5. 5. Ханның алым-салық және сауда-саттық саясаты.
  6. 6. Қарулы күштердің құрылуы.
  7. 7. Патша үкіметінің жазалау әрекеттері.
  8. 8. Долгов және Герн бастаған елшіліктердің Кенесары ордасына келуі.
  9. 9. Кенесары Қасымұлының Қоқан хандығымен күресі.
  10. 10. Кенесары әскерлерінің Ұлы жүз аумағына қарай шегінуі.
  11. 11. Көтерілісшілердің Қырғызстан аумағындағы қимылдары.
  12. 12. Көтерілістің жеңілу себептері мен салдары. Тарихи маңызы.

Көтерілістің себептері, мақсаты және қозғаушы күштері

Көтерілістің алғышарттары патша үкіметінің отаршылдық саясатының күшеюімен тікелей байланысты болды. Хандық биліктің жойылуы, әскери бекіністер салу үшін жердің тартып алынуы, салықтың көбеюі және жерді «өз жерінде» жалға алу сияқты ауыртпалықтар халық наразылығын күшейтті. Сонымен бірге казактардың қазақ ауылдарына жиі шабуыл жасауы жағдайды ушықтырды.

Негізгі себептер

  • Хандық биліктің жойылуы.
  • Әскери бекіністер салу үшін жердің тартып алынуы.
  • Салықтың көбеюі және жерді жалға алу мәжбүрлігі.
  • Казактардың қазақ ауылдарына жиі шабуыл жасауы.

Сабақта назар аударылатын өзек

Бұл бөлім көтерілістің тек қарулы қақтығыс емес, сонымен бірге саяси тәуелсіздікке ұмтылған жалпыұлттық қозғалыс екенін түсінуге бағыттайды.