Есті кісі елінен кетпес, Есті егінші жерінен кетпес
Ел мен жер туралы даналық
Бұл жинақ — қазақтың ел, жер, еңбек, бірлік, азаматтық борыш туралы мақал-мәтелдері мен қанатты сөздері. Әр жолда ұлттың өмір тәжірибесі, қауымдық жауапкершілік, туған топыраққа құрмет және адамгершілік өлшемі жатыр.
Негізгі ойлар
- Ел — адамға арқа сүйер орта, бірлік пен намыстың мекені.
- Жер — ырыс пен берекенің бастауы, еңбекті ақтайтын құт.
- Ер — ел үшін туған, ел үшін жауап беретін тұлға.
- Еңбек пен ынтымақ — елді түзейтін екі тірек.
Ел: бірлік, намыс, орта
Көптің қолы көкке жетеді.
Бірлік бар жерде алынбайтын асу жоқ.
Еңбек қылмай ер оңбас, бірлік қылмай ел оңбас.
Қоғамды көтеретін — еңбек пен келісім.
Ел үмітін ер ақтар, ер атағын ел сақтар.
Ел мен ер — бірін-бірі толықтыратын тұтастық.
Ел намысы — ер намысы.
Намыс — жеке қасиет қана емес, орта жауапкершілігі.
Даттаушы түгел жау емес, мақтаушы түгел ел емес. Елдің баласы бола алмаған — ағасы да бола алмайды.
Сөздің салмағы бар: шын сын да, орынсыз мадақ та адастыруы мүмкін.
Жер: құт, ырыс, еңбек
Терін төксең жерге, жер тілеуіңді береді.
Еңбек — жердің берекесін ашатын кілт.
Жер — байлықтың көзі, еңбекқор — иесінің өзі.
Құт қону үшін иелікпен бірге жауап та керек.
Жер тоймай — ел тоймайды.
Береке алдымен табиғатқа, содан соң еңбекке байланысты.
Жердің көркі — орман, тоғай, бұлағы; елдің көркі — қала, қыстақ, тұрағы. Жер — ана, ел — бала.
Табиғаттың да, қоғамның да көркі — күтім мен үйлесім.
Туған жердің құны
Ұлтарақтай болса да ата қоныс — жер қымбат. Ат төбеліндей болса да туып-өскен ел қымбат.
Қадір — көлеммен өлшенбейді; мән — байланыспен өлшенеді.
Туған жердің торғайы да сүйкімді.
Жат жердің жақсысынан — өз еліңнің жылуы артық.
Кісі елінде күркірегенше, өз еліңде дүркіре.
Өз ортаңда еңбегіңнің бағасы да, жауапкершілігі де айқын.
Ер: ел үшін туған жауап
Ер жігіт елі үшін туады, елі үшін өледі. Ер есімі — ел есінде.
Азаматтың аты — қызметімен, қорғанымен, еңбегімен қалады.
Ер елін қорғайды, ел ерін қолдайды.
Қорғау мен қолдау — екі жақты парыз.
Атадан жақсы ұл туса — елінің қамын жейді; атадан жаман ұл туса — елінің малын жейді.
Жақсылық өлшемі — ортаға тигізген пайда.
Сөз, сын, татулық
Ел арасын сөз бұзар, жол арасын сел бұзар.
Ауызбірлікті сақтайтын — жауапты сөз.
Қауым еліңді жамандама — қарғысына қаларсың; қара жерді жамандама — қайтып сонда барарсың.
Қайда жүрсең де, түптің түбінде ел мен жерге қайырыласың.
Басыңды көтеріп елден сұрағанша, басыңды иіп жерден сұра.
Қажетті ең әуелі еңбектен ізде: еңбек — ең әділ несібе.
Қорытынды: ел — бесік, жер — ырыс
Бақыт бесігі — ел, ырыс есігі — жер. Жер — адамның бесігі, ел — бақыттың есігі.
Осы сөздердің өзегі бір: адамды адам ететін — ортасы, ал өмірді өмір ететін — еңбегі мен туған топыраққа құрметі.
Құртақандай торғай да өз ұясын қорғайды.
Туған жер мен туған елді қорғау — үлкеннің де, кішінің де табиғи парызы.