Қуыршақпен қоштасып, Әліппемен достастық
Мақсаты
- Оқушылардың сауат ашу пәні бойынша меңгерген білімдерін көрсетуіне мүмкіндік беру.
- Мәнерлеп өлең мен қара сөз айтуға баулу, алған білім, білік, дағдыларын әрі қарай жетілдіруге жағдай жасау.
- Оқуға, білім алуға, қоршаған ортаны аялауға және достық қарым-қатынас орнатуға тәрбиелеу.
Көрнекіліктер
Құрылымы
Сахнада «Ерте, ерте, ертеде…» әуені ойнайды. Балалар музыкамен залға кіреді.
Жүргізуші: «Ал, қанеки, балалар, ата-аналар, құрметті қонақтар! Жайғасып отырыңыздар! Ертегілер еліне аттанамыз… Әліппемен қоштасу тойы құтты болсын!»
Хор: «Мектеп»
Ертегі желісі
Ертегіші сөзі
Ертегіші: «Балалар, бұл дүниеде мен бармаған жер, баспаған тау қалмаған шығар. Көпті көрдім, көп ой түйдім. Бірақ мұндай ғажайыпты бұрын кездестірмеппін. Күндердің бір күнінде таңғажайып Күн елінде “Сиқыршы қыз” бар дегенді естіп, алыс сапарға аттандым. Бетпақдаладан өтіп, орман ішіне кіргенім сол еді, қарсы алдымнан ақ көйлек киген, көркі көз тартқан сұлу қыз шыға келді. Сенбесеңдер, қазір өзі де келіп қалар…»
Сиқыршы қыздың келуі
Сиқыршы қыз: «Сәлеметсіңдер ме, балалар! Сендерге ертегі айтып берсем, қалай қарайсыңдар?»
Оқушылар: «Айтыңыз!»
Сиқыршы қыз: «Ерте, ерте, ертеде Әліппе деген хан болыпты…»
Әліппе (ортаға шығып): «Армысыңдар, жас достар! Армысыңдар, ата-аналар! Болашаққа жол бастар Әліппең келді ортаға!»
Сиқыршы қыз: «Ханның 15 ұлы, 12 қызы болыпты…» (ұлдар мен қыздар орындарынан тұрады)
Әліппе: «Білім деген ғажаптың Әліппеден меңгерген. Келешегі қазақтың басталады сендерден!»
Өлеңдер мен әсерлі сөздер
Әліппеге алғыс
1-оқушы: «Жақсы кітап — Әліппе, үйретеді әріпке. Қуыршақпен қоштасып, Әліппемен достастық. “А”-дан бастап әріпті теріп бізге үйретті.»
2-оқушы: «Үйретті бізді Әліппе қырық екі дербес әріпке. Сөз, сөйлем құрап әріптен, лайық болды дәріпке.»
Оқушы: «Бүгін біз шексіз қуаныштымыз: алғаш хат танытып, сауатымызды ашқан Әліппемен қоштасқалы отырмыз.»
Әріптер әлемі
5-оқушы: «“А” деген — аналар ғой ардақты. “Ә” деген — әкелер ғой салмақты. “Б” деген — балалар ғой әдемі. Біздің елде үшеуі де кәделі.»
6-оқушы: «Алфавиттің “А” тұрады басында, әрқашанда “Ә” тұрады қасында. Байқадың ба, “Б” тұрады үшінші — ал осының сыры неде, түсінші?»
7-оқушы: «“А” әрпіне “Т” әрпін қосып едім — “ат” болды. Қосып едім атқа “а”-ны — атам оқып шаттанды.»
8-оқушы: «Екі тіреу, басшы біреу — бұл қай әріп?» «Н»
9-оқушы: «Сақинаға қарайық, ұқсайды оған қай әріп?» «О»
10-оқушы: «“Қайда?” десең қалған әріп, олар да ауыл-аудан барып, еңбек етіп жатыр екен — әріп біткен батыр екен.»
Хор: «Әліппе»
Сиқырлы шақыру және кейіпкерлер
Әліппе: «Сұлу бикеш, қолыңыздағы таяқшаның сиқырын балаларға көрсетпейсіз бе?»
Сиқыршы қыз: «Әрине. Осы таяқшаның көмегімен бұл кешке мен де өз достарымды шақырғым келеді…»
(Таяқша жоғары көтеріліп сермеледі. Сахнаға Желаяқ, Таусоғар, Дымбілмес келеді.)
Желаяқ
«Мен аяғыма шаң жұқпас жүйрікпін. Ұшқан құс, жүгірген аңның менен құтылғаны жоқ. Өз екпініммен тоқтай алмайтындықтан, аяғыма қазандай қара тас байлап аламын.»
Таусоғар
«Ал мен — жұрттан асқан алыппын. Жердің үстінде де, астында да маған тең келер жан жоқ. Қайратым ішіме сыймаған соң, тауларды көтеріп ермек қыламын. Таусоғар деген ермін.»
Дымбілмес
«Ал мен… мен ештеңе білмеймін. Менің атым — Дымбілмес.»
Оқушы: «Сүйікті Әліппемен қоштасып, ана тілімен достасуға келдік.»
3-оқушы: «Мен енді өзім-ақ оқып, жаза аламын.»
4-оқушы: «Мен кітап оқуды, өлең жаттауды, сурет салуды, ән айтуды үйрендім.»
Дымбілмес: «Балалар, мен де сендер сияқты оқып үйренгім келеді.»
Оқушы: «Дымбілмес, қорықпа, біз саған үйретеміз.»
Тапсырмалар мен жұмбақтар
Желаяқтың жұмбақтары
- «Екі сиырдың мүйізі нешеу?» — Төртеу.
- «Сырты — жаз, іші — қыс. Бұл не?» — Тоңазытқыш.
- «Дауысты дыбыстар нешеге бөлінеді?» — (оқушылар жауап береді).
- «Шарлап келіп даланы, үйіме үйін салады.» — Қарлығаш.
Желаяқ: «Бәрекелді, жарайсыңдар!»
Таусоғардың сұрақтары
Сендер не үйрендіңдер?
11-оқушы: «Оқуды, жазуды, ән айтып, би билеуді. Үлкенді сыйлауды, кішіге қамқор болуды. Жерімізге, елімізге жақсылық жасауды.»
Сендер нені сүйесіңдер?
12-оқушы: «Отанды, ата-ананы, достарымызды. Табиғатты, ұстазымызды, алтын ұя мектебімізді.»
Нені ажырата білесіңдер?
13-оқушы: «Жақсылық пен жамандықты, ақ пен қараны.»
Сендер өскенде кім боласыңдар?
14-оқушы: «Адал азамат, оқымысты ғалым. Елін сүйген ер, нағыз адам боламыз.»
Ата-ана қатысуы және ойын
Жаңылтпаш
Сиқыршы қыз: «Олай болса, Тамерланның анасы, мына жаңылтпашты айтып көріңізші.»
15-оқушы: «Айта-айта жақ талды, қайта-қайта жатталды. Қайта-қайта жақ талды, айта-айта жатталды.»
16-оқушы: «Қаштым қатты-ақ, ұшты қалпақ. Балық сатпақ, аяқ батпақ.»
Ойын
Ортаға екі ата-ана шығады: бір ана — сыныптағы қыз балалардың аттарын, екінші ана — ұл балалардың аттарын атайды.
Оқушы: «Біздің жақсы оқуымызға көмектескен аяулы аналарымызға мың алғыс!»
17-оқушы: «Жарқын жүзді жан анам, сендей болсын бар адам. Сендей болса бар адам, шаттық кетпес баладан.»
Көрініс: Әке мен бала
Әкесі үйде кітап оқып отырады. Баласы сырттан жүгіріп кіреді.
Бала: «Әке, әке! Мен бестік алдым!»
Әкесі: «Кәне, күнделігіңді әкелші, көрейін.»
Әкесі күнделікті қарап шығады: математикадан — екі, денешынықтырудан — үш.
Әкесі: «Кәне, бестің өзі қайда?»
Бала: «Туу, әке… Соны да білмейсің бе? Үшке екіні қоссақ, бес болмай ма?»
Әкесі: «Мен саған қазір көрсетейін…»
Күлкілі қуғын-сүргін көрінісімен эпизод аяқталады.
Ұстазға алғыс
Таусоғар: «Қандай ғажап! Мұның бәрін сендерге кім үйретті?»
Оқушы: «Біздің ұстазымыз.»
Өлең жолдары
18-оқушы: «Ең алғаш қолға алған Әліппені қызығып қарай бердім әріптерді. Мен үшін сыры жұмбақ бұл кітаптың, ұстазым маған кілтін алып берді.»
19-оқушы: «Әліппемен аштым мектеп есігін, тербетемін білім бөбек бесігін. Өмір деген өрлі өзенге шашылып, жаттап өстім ұстазымның есімін.»
20-оқушы: «Әліппе даңғыл жол ашты, жаңадан пәндер жалғасты. “Әліппе” сырын ұқтырған — рахмет, алғашқы ұстаз!»
Хор
Хор: «Мұғалім — ол біздің…»
Бұл бөлімнің өзегі — алғашқы ұстаздың еңбегін бағалау және білімге жетелеген жандарға ризашылық білдіру.
Қоштасу сәті
Оқушы: «Мектепке келгенімізге небәрі төрт ай ғана уақыт өтті. Осы уақыттың ішінде біраз нәрсені үйрендік. Соның бәрін үйреткен — Әліппе!»
21-оқушы: «Қош бол, құтты Әліппем, көп нәрсені үйреттің. Таныстырып әріппен, тақылдатып сөйлеттің.»
22-оқушы: «Әліппемен қош айтысып қаламыз, енді қолға басқа кітап аламыз. Ата-ана, қуанышқа ортақ бол: сауатты боп шықты, міне, балаңыз!»
Хор: «Үйретеді мектептерде…»
Жүргізуші: «Осымен, құрметті қонақтар, ертегіміз аяқталды. Келесі мерекеде кездескенше! Күндеріңіз жақсы өтсін!»