Шетел тілін оқытуда интерактивті тәсілді қолдану
Шетел тілін оқытуда интерактивті тәсілді қолдану
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005–2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы жоғары білім сапасын арттыру үшін білім беру қызметіне жаңаша қарауды, ғылым мен тәжірибеде жинақталған педагогикалық, психологиялық және әдістемелік мұраны зерттеп-талдауды, сондай-ақ ғылым мен техника жетістіктерін оқу үдерісіне кеңінен енгізуді талап етті.
Осы талаптар аясында қазіргі оқыту тәжірибесі дидактикалық мақсаттарға жетудің тиімді жолы ретінде белсенді оқыту формаларына бет бұрды. Оқытушының студенттермен педагогикалық қарым-қатынасты дұрыс ұйымдастыра алуы шетел тілін оқыту үдерісінің нәтижелілігін арттырып, студенттің жеке тұлғалық ерекшелігін ашуға және шетел тілін мәдениетаралық қарым-қатынас құралы ретінде меңгеруіне бағыттайды.
Интерактивті тәсілдің мәні
«Интерактивті» ұғымы ғылыми әдебиеттерде интеракция (екі жақты, біріккен әрекет) түсінігінен туындайды. Оқу үдерісінде бұл тәсіл студенттерді бірлесе әрекет етуге, ортақ мәселені шешуге, өз жауапкершілігін сезінуге және белсенділік танытуға жетелейді. Сонымен бірге студентке қиялын, ой-өрісін, шығармашылығын көрсетуге мүмкіндік береді.
Бірлескен жұмыс
Жұптық және топтық тапсырмалар арқылы өзара көмектесу, рөл бөлу, ортақ нәтижеге ұмтылу дағдысы қалыптасады.
Белсенді қатысу
Талқылауға толық араласу студентті сөйлеуге ынталандырып, тілдік құралдарды қолдану аясын кеңейтеді.
Интерактивті тәсілдің негізгі артықшылықтары
Терең игеру
Ақпарат ой елегінен өткізіліп, талдау және қолдану арқылы берік меңгеріледі.
Қауіпсіз оқу кеңістігі
Студент өзін еркін сезінетін орта қалыптасып, тілді меңгеруге деген ішкі уәж күшейеді.
Шығармашылықты ояту
Жеке тұлғаға тікелей ықпал етіп, танымдық және шығармашылық қабілеттерді белсендіреді.
Формалардың әртүрлілігі
Жұптық, топтық, ұжымдық жұмысты жүйелі ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Ойлауды және тыңдауды дамыту
Сын тұрғысынан ойлау белсеніп, тыңдау дағдысы қалыптасады; студент өзгеге құлақ аса алады.
Ынтымақтастық
Бірге әрекет ету мәдениеті орнығып, өзара қолдау көрсету әдетке айналады.
Қиындықтар: шынайы және психологиялық кедергілер
Шынайы қиындықтар
- Тапсырма дұрыс ұйымдастырылмаған жағдайда.
- Талқылау тақырыбы студент үшін қызықсыз болғанда.
- Әңгімені тыңдамағандықтан ойын жеткізе алмағанда.
Психологиялық қиындықтар
Психологиялық кедергілер жиірек кездеседі: студент көбіне үнсіз қалады.
- Ойын жеткізуге қажетті тірек сөздерді не тілдік құралдарды таба алмау.
- Оқытушы мен топ алдында сөйлеуге қысылу.
- Өз білім деңгейінің төмен екенін көрсеткісі келмеу.
Педагогикалық ұстаным
Мұндай жағдайда студентке қысым жасамай, сөйлеуге қолайлы мүмкіндік жасау маңызды. Оқытушы оқушыны өзгені тыңдай білуге үйретіп, тілді қарым-қатынас құралы ретінде меңгеруге ұмтылысын қолдауы және тиімді оқу атмосферасын қалыптастыруы керек.
Оқу атмосферасын құру: негізгі талаптар
Н.В. Гавриленко ұсынған қағидалар интерактивті тәсілді қолдануда маңызды бағдар береді:
1) Талаптың деңгейі оқу үдерісіне сай болуы
Талап шамадан тыс жоғары болса қызығушылық төмендейді, тым төмен болса жалығуға әкеледі.
2) Материалдың жас ерекшелігі мен деңгейге сәйкестігі
Жұмыс түрлері, оқу құралдары және жаттығулар студенттердің білім деңгейі мен жасына сәйкес таңдалуы керек.
3) Қателерді өздері табуға жетелеу
Студент жіберген қатесін мұғалімнің бағыттауымен өзі анықтаса, оқу нәтижесі тұрақтырақ болады.
Деңгейі әртүрлі топпен жұмыс
Студенттердің қабылдау жылдамдығы мен дайындық деңгейі әртүрлі. Топтық немесе жұптық жұмыс және ортақ тапсырма барысында әр студентке нақты рөл мен міндет беру — жауапкершілікті күшейтіп, ортақ нәтижеге ұмтылуды қалыптастырады. Бұл жағдайда үлгерімі төмен студенттер сұрақ қоюға батылданады, ал үлгерімі жоғары студенттер топтың нәтижесі үшін түсіндіруге, қолдауға мүдделі болады.
Өзін-өзі бағалау және өзара бағалау
Интерактивті тәсіл сабақты қорытындылау мен бекітуде, сондай-ақ студенттің өз оқуын бағалауында тиімді. Өзін-өзі бақылау және топтық өзара бақылау кезеңдері меңгеруді нығайтады.
Өздік бақылау
- Бүгінгі тақырыпқа өз бетімше дайындығым: төмен / орта / жоғары.
- Бүгінгі жаңа тақырыпты игеруім: төмен / орта / жоғары.
- Бүгінгі сабаққа қатысуым: төмен / орта / жоғары.
Топтың өзара бағалауы
- Топ татулығы, белсенділігі, өзара әрекет әдебі: төмен / орта / жоғары.
- Жаңа тақырыпты өмірмен байланыстыра алуы: төмен / орта / жоғары.
- Сөйлеу шешендігі және мәдениеті: төмен / орта / жоғары.
Нәтиже
Мұндай бақылау түрлері студенттерді өзіне және өзгеге сын көзбен қарауға үйретеді. Нәтижесінде ерік-жігер, еңбекқорлық, өз біліміне сенім, жауапкершілік, жолдастық қасиет, сөздік қор, ақпаратпен жұмыс істеу, өзіндік қорытынды жасау және сөйлеу мәдениеті қалыптасады.
Сабақта қолданылатын интерактивті формалар
Шетел тілі сабағында кең қолданылатын рөлдік ойындар, іскерлік ойындар, пікірталас, студенттердің баяндамалары мен ақпараттық хабарламалары, дәріс-диалог, тренинг, дөңгелек үстел, ұжымдық-танымдық оқу, имитация әдістері — интерактивті оқытудың белсенді формалары болып саналады.
Топтық-үлестірме жұмыстарды қолдану, іс-әрекетті бірге талқылау және қарама-қарсы мәліметтер беру арқылы пікірталас тудыру студенттердің тақырыпқа қызығушылығын арттырады.
Практикалық мысал: “Travelling” тақырыбы
Белгілі бір тақырыпты пысықтау үшін студенттерді үш топқа бөліп, негізгі тақырыпқа байланысты тақырыпшалар беріледі:
1-топ
Travelling by train
2-топ
Travelling by bus
3-топ
Travelling by plane
Тапсырма: ассоциограмма құру
Әр топ өз тақырыпшасы бойынша ассоциограмма жасап, берілген саяхат түрі туралы толық мәлімет береді, оның тиімді және тиімсіз жақтарын дәлелмен ашады. Талқылауда мүмкіндігінше көп жаңа сөздер мен сөз тіркестері қолданылып, әр студенттің қатысуы қадағаланады.
Соңында оқытушы топтарға бірін-бірі бағалауға мүмкіндік беріп, өз бағасымен қорытынды жасайды және әр топтың ортақ бағасын шығарады.
Грамматика және мәтінмен жұмыс кезіндегі тиімділік
Грамматикалық жаттығулар
Топтық форматта грамматика орындау өте нәтижелі: әр дұрыс құрылған сөйлем ұпай әкелетін жағдайда, студенттер белсенді қатысып, өз білімін топ мүшелерімен бөліседі. Бұл кейбір материалдарды түсінбей жүрген студенттерге нақты қолдау болады.
Мәтінмен жұмыс
Мәтінді кемінде екі рет оқу ұсынылады: алдымен жылдам шолып, жалпы идеяны түсіну; кейін мұқият оқып, негізгі ойды нақтылау. Талқылау алдында логикалық қорытындыны пысықтауға көмектеседі. Уақытты үнемдеу үшін мәтінді алдын ала үйде оқып келуге тапсырма берген тиімді.
Тәрбиелік қыры
Топпен жұмыс істеу студенттердің бірін-бірі тануына, тыңдау мәдениетінің және пікір алмасу әдебінің қалыптасуына ықпал етеді. Бұл — интерактивті тәсілдің маңызды көрсеткіштерінің бірі.
Қорытынды
Интерактивті тәсілдің ерекшеліктерін ескере отырып құрастырылған тапсырмалар студентке оқытылып отырған тілді практикалық тұрғыдан қолданудың нақты нәтижесін көруге мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде шетел тілін оқуға деген қызығушылықты арттырып, оқу әрекетін белсендіру, оқу материалдарын және оқыту әдістері мен тәсілдерін жетілдіру сияқты негізгі педагогикалық міндеттерді жүзеге асырады.
Дереккөздік белгі
Мәтін авторлық материал негізінде редакцияланып, құрылымдалып берілді.