Қазақша рефераттар

Вирустар - тіршіліктің жасушасыз түрі

Жамбыл облысы, Меркі ауданы, №35 орта мектебі

Биология пәні мұғалімі: Тилегенова Қамар Жайлаубайқызы

Сабақ тақырыбы

Вирустар — тіршіліктің жасушасыз түрі

Сабақ мақсаты

  • Тірі организмдердің жасушасыз түрі — вирустар және олардың негізгі түрлерімен таныстыру.
  • Вирус құрылысының ерекшеліктерін, тигізетін зиянын түсіндіріп, ой-өрісті дамыту.
  • Салауатты өмір салтын қалыптастыруға тәрбиелеу.

Сабақ түрі

Эвристикалық

Әдіс-тәсілдер

Сұрақ-жауап, баяндау

Көрнекіліктер

Кесте, қима қағаздар, тест парақтары, тірек сызба

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру, сыныптағы тәртіп пен жұмыс ырғағын қалыптастыру.

II. Үй тапсырмасын сұрау

  • Микробиология ғылымының даму кезеңдері
  • Прокариоттар

III. Білімді жан-жақты тексеру

1) Сұрақ-талдау

Ғалымдар бір ғана бактерия үздіксіз көбейсе, ұрпақтары жер шарының бетіне сыймайтындай мөлшерге жетуі мүмкін екенін анықтаған. Неліктен табиғатта бұл құбылыс байқалмайды?

Себебі бактериялар қолайсыз орта жағдайларына түсіп, жойылады: күн сәулесі, жоғары температура, қышқыл не сілтілі орта және басқа да факторлар әсер етеді.

2) Терминдермен жұмыс

Қима қағаздардағы терминдерді түсіндіріп, мысал келтіріңдер:

Коккалар Диплококкалар Бациллалар Виброндар Спириллалар Эукариоттар Споралар

3) ДНҚ бойынша тапсырма

Шіріткіш бактерия бөлінер алдында жасушасындағы сақина тәрізді ДНҚ молекуласы екі еселенеді. Комплементарлық принцип бойынша жаңа тізбектерді құрастырыңдар.

1-тізбек

А Ц Г Т А Ц Г А А

2-тізбек

Т Г Ц А Т Ц Т Т Г

IV. Жаңа сабаққа даярлық

Тіршілік формалары екі үлкен топқа бөлінеді:

Жасушалы

Прокариоттар, эукариоттар

Жасушасыз

Вирустар

V. Жаңа сабақ: вирустар

Вирустардың геномы

  • ДНҚ-геномды вирустар
  • РНҚ-геномды вирустар

Негізгі ұғым

Вирустар — жасушасыз тіршілік иелері. Олар тек тірі ағзаға түскенде ғана белсенді тіршілік әрекетін көрсетеді.

Құрылысының ерекшеліктері

  • Жасушалық құрылысы болмайды (жасушасыз).
  • Сыртында қорғаныш қабықша (капсид) болады, ол қолайсыз жағдайдан қорғайды.
  • Қабық ішінде ДНҚ немесе РНҚ орналасады.
  • Кейбір вирустарда жасушаға жабысуға көмектесетін өсінділері (шыбықтары) болады.

Тіршілігінің ерекшеліктері

  • Тірі организмнен тыс жерде қоректенбейді және көбеймейді.
  • Тек тірі ағзаға енгенде ғана тіршілік әрекеті басталады.
  • Өздігінен толыққанды тіршілік ете алмайды.
  • Жасанды қоректік ортада көбеймейді.
  • Нәруыз түзу үшін иесінің рибосомаларын пайдаланады.
  • Зат және энергия алмасуы өздігінен жүрмейді.
  • Жасушаішілік паразит болып саналады.

Аурулардың алдын алудың негізгі жолдары

Тазалық ережелерін сақтау.
Қайнатылмаған, лай суды ішпеу.
Тамақ ішер алдында қолды жуу.
Киімді таза ұстау, ағзаны шынықтыру.
Тағамды мұқият пісіру.
Жеміс-жидектерді жуып жеу.

VI. Сабақты бекіту

  1. Вирустың құрылысында және тіршілігінде қандай ерекшеліктер бар? (Тірек-сызба бойынша қорытындылау.)
  2. Бактерия мен вирустың ұқсастығы мен айырмашылығын жазып, Венн диаграммасын толтыру.
  3. Графикалық тест орындау.

VII. Оқушыларды бағалау

Оқушылардың жауаптары, тапсырмаларды орындауы және сабақ барысындағы белсенділігі негізінде бағалау жүргізіледі.

VIII. Үй тапсырмасы

  • §21 оқу.
  • ИТИС бойынша реферат дайындау.
  • Дәптерге термин сөздерді жазып, мағынасын түсіндіру.