Қазақша рефераттар

Хат сөзін түсіндіру

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы, №7 орта мектептің бастауыш сынып мұғалімі Қуанышева Алтынзер Қылышбайқызы ұсынған сабақ жоспары.

Сабақ тақырыбы: Ыбырай Алтынсарин — «Ата-әжеме хат».

Сабақ мақсаты

Білімділік

Оқушыларға ақынның өмірі жайлы қысқаша мәлімет беру, «Ата-әжеме хат» мәтінін мәнерлеп оқуға және хат жазудың негізгі талаптарын меңгерту.

Дамытушылық

Математикалық жұмбақтар арқылы ойлау қабілетін дамыту, көркем әрі мәнерлі сөйлеуге дағдыландыру, өз ойын жүйелі жеткізуге үйрету.

Тәрбиелік

Үлкендерді құрметтеуге, туыстық байланысқа адал болуға, мейірім мен сүйіспеншілікке тәрбиелеу.

Көрнекі құралдар мен әдіс-тәсілдер

Көрнекі құралдар

  • Ы. Алтынсариннің суреті
  • Слайдтар
  • Үшбұрышты хат үлгілері (тарихи мысал ретінде)

Әдіс-тәсілдер

  • Түсіндіру
  • Сұрақ-жауап
  • Ойын элементтері
  • Мәтінмен жұмыс
  • Жазылым (хат жазу)

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық дайындық және сабаққа бағыттау

Психологиялық дайындық (өлең жолдары):

Балалар, орнымыздан тұрайық, қане,

Қуанамын мен де,

Қуанасың сен де,

Қуанайық, достарым,

Арайлап атқан күнге.

Сыныпқа қонақ ретінде басқа сынып мұғалімдері қатысатыны айтылады. Оқушылардың сауаттылығы, әдептілігі және тәртібі назарда болатыны ескертіледі. Күнделікті өмірде амандыққа, денсаулыққа, бейбіт аспанға қуана білу — маңызды құндылық екені оқушыларға түсіндіріледі.

«Ойы озық кім?» ойыны

Ойын шарты: қойылған сұрақтарға жауап беру. Дұрыс жауап берген оқушы марапатталады.

  1. Тұңғыш «Әліппе» оқулығын жазған кім?
  2. Қартқожа — қай жазушының кейіпкері?
  3. Қазақтың ұлы ғалымы Шоқан Уәлиханов туралы жазған жазушы кім?
  4. Абайдың нақыл сөзін жалғастыр.
  5. Ертегілер нешеге бөлінеді?
  6. Спандияр Көбеев туралы не білесің?
  7. Астанаға жыр арнаған ақынды ата.
  8. Абай өлеңіндегі жаман іс қандай?
  9. Қазақша жыл санау қалай басталады?

Үй тапсырмасын пысықтау

  • Жақан Смақовтың «Апаның тілін алса егер» өлеңін оқыту.
  • Жақан Смақов туралы қысқаша пікір айту.
  • Өлеңде айтылған апа мен бала нені білдіреді? (Отбасы ұғымына жетелеу.)
  • Отбасы мүшелері бір-бірінен жырақта жүргенде қалай хабарласады?

Оқушылар хат арқылы байланысу бұрыннан бар дәстүр екенін түсінеді: ертеректе адамдар бір-бірімен көбіне хат жазу арқылы хабарласқан.

II. Жаңа сабақ

Автор, мәтін, хат түрлері және жазылым

1) Автор туралы мәлімет

Тақтада сандар мен әріптер беріледі. Оқушылар сандарды өсу ретімен орналастырып, бүгінгі сабақ авторының есімін анықтайды: Ыбырай Алтынсарин.

Шапшаңдық тапсырмасы (үлгі)

10 20 30 40 50 60 — Ы Б Ы Р А Й

70 80 90 100 110 120 130 140 150 160 — А Л Т Ы Н С А Р И Н

Маңызды деректер

  • Қостанай қаласында Ы. Алтынсарин атындағы даңғыл, мұражай, балалар мектебі және кітапхана бар.
  • Алтынсарин армандаған мектеп 1864 жылдың 8 қаңтарында Торғай өңірінде ашылып, алғашқы күні 14 бала қабылданған.

Негізгі ұғым: «Хат»

Хат — адамдар арасындағы байланыс құралы. Сабақта оқушылар «Ата-әжеме хат» мәтінімен танысып, хат жазудың үлгісін меңгереді.

2) «Хат және адам» бөлімі

Хат арқылы байланысу ерте заманнан басталған. Бір кезеңдерде хатты жеткізу үшін арнайы көгершіндер пайдаланылғаны айтылады. Хаттың адам өміріндегі орны ерекше: кей кездері адамдар хатты тағатсыздана күткен.

Тарихи мысал: үшбұрышты хаттар

1941–1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы кезінде майданға кеткен жақындарынан келген үшбұрышты хаттар елге үміт пен қуаныш сыйлаған. Мұндай хаттар бүгінге дейін мұражайларда және отбасылық естелік ретінде сақталып келеді.

Хат түрлері

Жауапты талап ететін

  • өтініш
  • ұсыныс
  • шағым
  • сұрау салу

Жауапты талап етпейтін

  • хабарлама
  • ақпарат
  • бас тарту
  • ескерту

3) Оқулықпен жұмыс

Мәтін оқылады және талданады. Автор хаттың ертеректегі үлгісін көрсететіні атап өтіледі. Оқушылар қазіргі замандағы хат түрлерін атайды: SMS, мессенджерлер, әлеуметтік желілер.

Оқу түрлері

  • Мұғалімнің оқып беруі
  • Іштей оқу
  • Тізбектей оқу

Талдауға бағытталған сұрақтар

  • Мәтін неше бөліктен тұрады?
  • Мәтін неше сөйлемнен тұрады?
  • Хаттың басы қалай басталады?
  • Хаттың кіріспе сөздерін қалай түрлендіруге болады?
  • Қай сөздердің мағынасы түсініксіз?

4) Сөздік жұмыс

«Сөз мағынасын түсін» тапсырмасы арқылы мәтіндегі маңызды сөздер талданады:

Ықылас

Шынайы ниет, ықыласты көңіл.

Сау-саламат

Дені сау, аман-есен.

Разы

Қанағаттанған, көңілі толған.

Бата

Ізгі тілек, ақжарма дұға.

5) Дәптермен жұмыс: хат жазуды үйрену

Назардың хаты мысал ретінде алынып, хаттың бөліктері жоспар бойынша ажыратылып оқылады. Оқушылар кейін өз хаттарын жазады: ата-әжесіне, әке-шешесіне, сыныптасына, ұстазына немесе сүйікті ертегі кейіпкеріне.

Хаттың құрылымы (үлгілік бағыт)

  1. Кімге арналатыны (қаратпа сөз)
  2. Сәлемдесу, амандық сұрау
  3. Негізгі ой (хабар, көңіл күй, жаңалық, алғыс)
  4. Жылы тілек
  5. Қоштасу және қолтаңба

Жылы сөздермен бастау

Құрмет көрсету, амандық-саулық сұрау, сағынышты білдіру — хаттың табиғи бастауы.

Жақсы тілекпен аяқтау

Денсаулық, амандық, ұзақ ғұмыр, береке тілеу — хаттың әсерін күшейтеді.

Оқушылар 1–2 хатты дауыстап оқып, соңында хатты конвертке салу туралы түсінік алады.

III. Бекіту және қорытынды

Не үйрендік, нені білдік?

  • Ы. Алтынсарин туралы қандай жаңа мәлімет алдық?
  • Хат деген не, ол не үшін қажет?
  • Хаттың қандай түрлерін білеміз?
  • Хаттың құрылымын қалай сақтаймыз?

Сабақ қорытындысында оқушылар хаттың — қарым-қатынасты нығайтатын, сыйластық пен мейірімді күшейтетін маңызды мәдени құндылық екенін түсінеді.