Сабақтың мақсатын қою, сабақтың мақсатын хабарлау
Тәрбие сағатының бағыты
Тақырып: «Өмір, сен неткен ғажапсың!»
Бұл сабақ — шығармашылық форматта ұйымдастырылатын ой қозғау, талқылау және өзін тануға жетелейтін тәрбие сағаты. Негізгі өзек — өмір құндылығы, жауапкершілік және қиындыққа төзімділік.
Мақсаты
Оқушылардың өмір құндылықтары туралы түсінігін кеңейту.
Сабақ типі
Шығармашылық сабақ.
Міндеттері
- Жастар арасында суицидтік мінез-құлықтың алдын алу.
- «Өмір» ұғымына тереңірек үңілуге ықпал ету.
- Өмірге жағымды көзқарас қалыптастыру.
- Өзіндегі бар құндылықтарды бағалай білуге үйрету.
Жабдықталуы
Мультимедиялық құрылғы, презентация материалдары, аудио/бейнежазбалар, плакаттар, қосымша материалдар.
Пәнаралық байланыс
Педагогика, психология, этнопедагогика, философия, әдебиет, тарих, сурет.
Сабақ тәсілдері
Сабақтың барысы
1) Мақсат қою және әңгімелесу
Сабақтың мақсаты жарияланып, оқушылармен еркін пікір алмасу басталады.
2) «Ойлануға арналған балықтар» (сұрақ-жауап)
Оқушылар өмірге көзқарасын ашық айтуға шақырылады. Сұрақтар:
- Өмір деген не? Қалай түсінесің?
- Өмір сүру жақсы ма, жаман ба?
- Сен өзіңді бақытты сезінесің бе?
- Сені не қобалжытады? Ондай сәттер болады ма?
- Өз-өзіне қол жұмсау ерлік пе, әлде әлсіздік пе?
- Біреу саған қатты дауыс көтерсе, не істейсің?
- Мінезіңнің жақсы және қиын тұстары қандай?
- Келешекте өз өміріңді қалай құрар едің?
Адам тастай берік, гүлдей нәзік. Оқушылар өз ойларын ортаға салады. Түйін: адамды тастай берік те, гүлдей нәзік те ететін — өмірдің өзі.
3) Өмірдің сыйы және ата-ана қадірі
Өмір — адамға бір-ақ рет берілетін баға жетпес сый. Сол сыйды сыйлаған ең қымбат адамдар — ата-ана. «Анаңды үш рет Меккеге арқалап апарсаң да, борышыңды өтей алмайсың» деген сөздің мәні де осында: ата-ана өмір сыйлады, өсірді, аялады, тәрбиеледі.
Өз өмірің өз қолыңда. Ренішпен өмір сүріп, кінә арту — тығырыққа тірейді. Қайғы мен сәтсіздікті көтере білу, жаңа жақсы ойларға бет бұру маңызды. Өмір — жеңіс пен жеңіліс, сәттілік пен сәтсіздік, қуаныш пен мұңның тоғысы. Сол қырларымен де ол қымбат.
4) Мұғалімнің ойы: күйретуші ойлардан сақтану
Мазасыз, жағымсыз, мағынасыз ойлар адамды психикалық та, тәндік те жарақатқа ұшыратып, ауыр салдарға жеткізуі мүмкін. Ойланып көрейік: ол не өзгертеді? Не ұтасың? Кімге пайда, кімге зиян? Ештеңе өзгермейді; керісінше, жақындарыңа орны толмас қайғы әкелуі мүмкін.
Өмірдегі сәтсіздікті уақытша қиындық деп қабылдауға үйрену керек. Сабыр, шыдам, төзім — қалыптасатын қасиет. Бәрі де өткінші. Асықпа.
Діни түсінікте: өмірді Алла береді, өмірді Алланың бұйрығымен Алла алады делінеді. Өз-өзіне қол жұмсау — кешірілмес ауыр күнә деп есептеледі. Сондықтан мұндай ойлардан аулақ болуға шақырамыз.
Әдеби ой-тіректер: өмір туралы мәтіндер мен өлең жолдары
Өмір — үлкен той. Өкініш той үстінде емес, той өткен соң айтылады. Өкініш адамды қайғы-қасіретке жетелейді. Қараңғы үйдегі әлсіз білте шамдай көңілдің сәулесі азайса, бағытты арман ғана көрсетер. Бірақ арман кейде жақындаған сайын алыстайтын түнгі от секілді.
Жақсылық жасау — қиын, жамандық — оңай. Бірақ адам баласы дүниеге бір-біріне жақсылық жасау үшін келеді. Өмір бір-ақ рет беріледі: оны аялап, құрметтей білейік.
Адам өз өмірінде талай жанмен кездеседі: жақсымен де, жаманмен де. Бірақ қара жерге кіргенше ұмытылмайтын аяулылар болады. Ондай жандардың бейнесі тот баспайтын сары алтындай — жылдар да, қайғы да, қуаныш та өшіре алмайды.
Қызық өмір, кім білсін, сонысымен,
Аласы мен құласы, торысымен.
Тағдыр түрлі болғанмен, өмір біреу,
Ұнатамын өмірді сол үшін мен.
Өміріме өзімнің таңданамын,
Қалмаймын деп қатардан қарманамын.
Бүгінімді өткізсем қиындықпен,
Ертеңіме үмітпен алданамын.
Өмір керек көлеңке, шуағымен,
Өмір керек! Басқаның қойдым бәрін...
Көрнекі бөлім
«Planeta Zemlya» бейнеролигін тамашалау арқылы табиғат пен өмірдің тұтастығы жайлы ой қорытынды жасалады.
Жаттығулар: ой қорыту және өзін тану
«Сөйлемді жалғастыр»
Оқушылар төмендегі сөйлемдерді өз сөзімен толықтырып, қорытынды жасайды:
- Жақсы өмір — бұл …
- Бақытты адам — ол …
Өмір туралы түйін
Өмірдің барлық сәтсіздігі — бақытсыздық емес. Өмір кейде күлдіріп тұрып жылатады, көтеріп тұрып құлатады. Болмашы желге дірілдеме: өмір шыдамдылықты ұнатады.
Өмір — арнасы кең өзен. Сол өзеннен өз арнаңды тауып ағу — басты мақсат. Ал мақсатқа жету үшін күрес, табандылық, еңбексүйгіштік қажет. Өзгеге қызғанышпен қарамай, өзіңе сен. Әлсіздік пен шарасыздықты дағдыға айналдырма.
Мысал: «Екі бақа»
Бір ыдыстағы қаймаққа екі бақа түсіп кетеді. Бірі «шыға алмаймын» деп күреспей қалады. Екіншісі шаршаса да, үздіксіз секіре береді. Ақыры қаймақ қоюланып, майға айналып, бақа сол майдың үстіне тірек тауып, сыртқа шығып кетеді.
Түйін: өмір үшін күресу — әлсіздік емес, кемелдікке бастайтын дағды. Адам өзін-өзі тәрбиелеп, алдына мақсат қоюы тиіс.
Тренинг: «Егер сен ағаш болсаң…»
Әр оқушы бір бөлікті таңдап, неге таңдағанын түсіндіреді:
- Жапырақ — көктейді, гүлдейді.
- Діңгек — ауыртпалық пен жауапкершілікті көтереді.
- Тамыр — бүкіл ағашты қоректендіреді.
Тренинг: «Менің мақсатым»
Әр оқушы өз мақсатын «гүлге» жазып, ортақ «ағашқа» іледі: әрқайсымыз — бір үйдің гүліміз.
Мақсатқа жету үшін ең алдымен денсаулықты сақтау маңызды. Өмір — арпалыс, күрес. Мойымағандар тарихта із қалдырған.
Құндылыққа шақыру: өзіңді қабылдау және ішкі тірек
Вирджиния Сатирдің кеңесі
Мен — ол мен. Бар әлемде маған ұқсайтын адам жоқ. Менің барлық жеңісім мен табысым тек маған тиесілі. Менің барлық жеңілісім мен қателігім де өзімдікі. Мен өзіме жеткіліктімін, мен өзімді жасай аламын. Мен өте тамаша адаммын.
Кеңес: қызықты өмір сүру үшін
- Ай сайын жаңа кітап оқы, оқығаныңды жүрекке түй.
- Икемің бар іспен айналыс.
- Әр демалыс күніңе жоспар құрып, қызықты өткізуге тырыс.
- Таңертеңгілік жаттығу жаса — сергек жүресің.
- Ата-анаңа, бауырларыңа, жақындарыңа көмектес.
- Кейде өзіңді басқа адамның орнына қойып көр: өзгеше ойлап, тәлім ал.
- Күн сайын кешке «Бүгін не істедім?» деп өзіңе есеп бер.
- Күнделік жазуға дағдылан: ол сенің сенімді серігің болуы мүмкін.
Қорытынды ой: өмірге алғыс
Дидары нұрлы, жүрегі нұрлы дүние,
Сүйемін сені күйіне, жаным сүйіне.
Әлемсің ғажап алуан тылсым сырымен,
Үйлесіп жатқан менің де көңіл-күйіме.
Мен кетсем кетем, сен бірақ мәңгі тірісің,
Өзіңді сүйген жүректің сазды жырысың.
Рахмет саған шаттығың үшін, мұң үшін,
Таза ауаң үшін, жайдары шуақ нұр үшін.
Қасіреті мол, қуанышы көл бұл өмір,
Сыйлады маған махаббат, бақыт, мейірім.
Негізгі түйін
Өмір — бір-ақ рет берілетін аманат. Оны бағалау — өзіңді бағалау. Қиындық келгенде тоқтап қалмай, тірек іздеп, ойыңды түзеп, көмек сұрай білу — күш. Ең қымбат құндылықтар: өмір, денсаулық, ата-ана, үміт және мақсат.