Ұлтым кім
Кіріспе
Сәлеметсіздер ме, құрметті ұстаздар мен оқушылар! Бүгін «Жасай бер, қазақ тілі, ана тілім!» атты ашық тәрбие сағатына қош келдіңіздер.
Негізгі ой
Ана тілі — ұлттың рухани өзегі, ұрпақтан ұрпаққа жалғасатын асыл мұра.
Үндеме
Тілді құрметтеу — елді құрметтеу. Тілді сақтау — болашақты сақтау.
Мемлекеттік тілдің маңызы
Қазақстанның мемлекеттік тілі — қазақ тілі. Қазақстан — көпұлтты мемлекет, сондықтан елді ұйыстыратын ортақ құндылықтардың бірі ретінде мемлекеттік тілдің орны ерекше.
Ұлттық тіл туралы тұжырым
Ел Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өз жолдауларында ұлттық тілдің қазақ халқының рухани және мәдени байлығын ұрпақтан ұрпаққа жеткізетін қасиетті құрал екенін атап өткен.
Мерекелік күн
22 қыркүйек — Қазақстан Республикасы халықтарының тілдер мерекесі. Бұл — баршаға ортақ жалпыұлттық мереке, еліміздегі барлық ұлт өкілдеріне көрсетілген құрмет.
Заңнамалық негіз
- 1997 жылғы 11 шілдеде ҚР Парламенті «Тіл туралы» жаңа Заңды қабылдады.
- 2007 жыл — «Мемлекеттік тіл жылы» деп жарияланды.
Еске салу
Ана тілі — әрбір ұлттың мақтанышы, көзінің қарашығындай көретін қазынасы, ең қастерлі мұрасы.
Оқушылардың өлеңдері
Тілім — арым, ол менің мақтанышым,
Ризамын жүрекке от жаққаны үшін.
Тіл — адамның қаруы, қазынасы,
Туғанбыз соны бастап сақтау үшін.
Тілің барда сен барсың, жоғалмайсың,
Өз тіліңсіз бәрібір оңалмайсың.
Көп тілді біл, сүй, бірақ өз тіліңді,
Өз тіліңсіз бақытты бола алмайсың.
Сан ғасырдан сақталған асыл мұрам,
Сені қалай өзгенің жетегіне жүгіндірем?!
Тәуелсіз ел болғанда бағың жанар деп,
Армандап ем бәрінен басым тұрам.
Ана тілім — ардағым, жырымбысың,
Аспандағы айымсың, күнімсің.
Бар сынаққа төзер ем өмірдегі,
Анам үшін, аяулы тілім үшін.
Әр сөзінен қазынаны табатын,
Менің тілім — бұлақ сынды таза тіл.
Ұлылар мен шешендердің сөзінен
Асырып кім сөз қалдырды жазатын?!
Ұлылықты ұлы тілім танытты,
Ұлы тілім ұлықтайды халықты.
Халық егер өз тілінен адасса,
Өсер елдің тірлігіне сын түспек.
Кімнен тудым? Нәсілім кім? Ұлтым кім?
Әлде мен де аспанның сұр бұлтымын?
Бұлт емеспін. Мен қазақпын, халықпын,
Көне күннен келе жатқан тарихпын!
Туған тілсіз тәңірім жоқ табынар,
Туған тілсіз тірлік құрсын, наныңдар!
Туған тілде намысым мен арым бар,
Туған тілсіз тірлік құрсын, наныңдар!
Туған тілім — бабам тілі — өз тілім!
Туған тілім — анам тілі — өз тілім!
Туған тілім — далам тілі — өз тілім!
Туған тілім — адам тілі — өз тілім!
Туған тілде сыры терең жаным бар,
Туған тілде мың-мың ыстық қаным бар.
Туған тілде әнім мен сәнім бар!
Д. Әбілев
Шығармашылық сәт
Тіл мерекесі аясында сыныбымыздағы Ұлпан есімді оқушымыз жүрекжарды өлең шумақтарын ұсынады.
Ән
Өмірзақова Жұлдыздың орындауында «Анамның тілі»
Би
Тельманова Динараның орындауындағы қазақ биі
Сұрақ-жауап бөлімі
Ендігі кезекті сұрақ-жауап айдарына береміз. Төмендегі сұрақтар арқылы білімімізді пысықтайық.
Сұрақтар
-
А. Байтұрсынов кім?Жауабы: қазақ ағартушысы, ғалым-лингвист, қоғам қайраткері.
-
Жүз жасаған ақын кім?Жауабы: Жамбыл Жабаев.
-
Қазақ тілі қай жылдары мемлекеттік мәртебе алды?Жауабы: 1989 ж. 22.09; 1997 ж. 11.07.
-
Абайдың қанша қара сөзі бар?Жауабы: 45 қара сөз.
-
Ата Заң күні қашан?Жауабы: 30 тамыз, 1995 жыл.
-
Қазақтың тұңғыш әліпбиін жасаған кім?Жауабы: Ы. Алтынсарин.
-
«Тіл туралы» Заң неше баптан және неше тараудан тұрады?Жауабы: 27 бап, 6 тарау.
-
Қазақ халқының батыр қыздары кімдер?Жауабы: Әлия, Мәншүк.
-
Қазақстан қай жылы тәуелсіздік алды?Жауабы: 1991 ж. 16.12.
-
«Қазақ хрестоматиясын» жазған кім?Жауабы: Ы. Алтынсарин.
-
Қазақстан жерінен өткен тарихи жол қалай аталады?Жауабы: Жібек жолы.
-
«Қазақ вальсінің королі» атанған композитор кім?Жауабы: Ш. Қалдаяқов.
-
Әнұран авторларын атаңдар.Жауабы: сөзі — Ж. Нәжімеденов, Н. Назарбаев; әні — Ш. Қалдаяқов.
-
Абайдың туған жылы мен күні?Жауабы: 1845 ж. 10.08.
-
Абайдың қандай өлеңдерін білесіңдер?Жауабы: «Қыс», «Күз», «Көзімнің қарасы» т.б.
-
ҚР-ның рәміздерін атаңдар.Жауабы: Ту, Елтаңба, Әнұран.
-
ҚР-ның астанасы қай қала?Жауабы: Астана.
-
Әл-Фараби дүниеге келген қала?Жауабы: Отырар.
-
Ұлттық киімдерді атаңдар.Жауабы: сәукеле, қамзол, кемешек, тақия т.б.
-
Қандай туыстық атауларды білесіңдер?Жауабы: нағашы жұрт, қайын жұрт т.б.
«Мақалдың жартысын тап» ойыны
Ендігі айдар — тіл туралы мақал-мәтелдердің жалғасын табу. Әр сөйлемдегі негізгі ой сөз құдіретін айқындайды.
Мақал-мәтелдер (1–11)
- 1. Тіл тас жарады, тас жармаса — бас жарады.
- 2. Бал тамған тілден — у тамған.
- 3. Тауды, тасты жел бұзар, адамзатты — сөз бұзар.
- 4. Жақсы сөз — жарым ырыс.
- 5. Қаһарлы сөз — қамал бұзар.
- 6. Шебердің қолы ортақ, шешеннің — тілі ортақ.
- 7. Жақсы байқап сөйлер, жаман — шайқап сөйлер.
- 8. Бас кеспек болса да — тіл кеспек жоқ.
- 9. Дәлелсіз сөз — желмен тең.
- 10. Тіл қылыштан — өткір.
- 11. Піл көтермегенді — тіл көтереді.
Мақал-мәтелдер (12–21)
- 12. Тілден артық — қазына жоқ.
- 13. Ана сүті бой өсіреді, ана тілі — ой өсіреді.
- 14. Жыланның уы тісінде, адамның уы — тілінде.
- 15. Ең ащы да тіл, ең — тәтті де тіл.
- 16. Өнер алды — қызыл тіл.
- 17. Айтылған сөз — атылған оқ.
- 18. Жылы-жылы сөйлесең, жылан — інінен шығады.
- 19. Басқа пәле — тілден.
- 20. Білім кілті — тіл.
- 21. Тілге құрмет — елге құрмет.
Түйін
Мақал-мәтелдер — халық даналығының мәйегі. Олар сөздің салмағын, тілдің тәрбиелік қуатын ұғындырады.
Қорытынды
Жүргізуші сөзі
«Жасай бер, қазақ тілі, ана тілім!» атты ашық тәрбие сағатымызды Әбділдә Тәжібаевтың мына өлең жолдарымен аяқтағым келеді:
Туған тілім — тірлігімнің айғағы,
Тілім барда айтылады сыр ойдағы.
Өссе тілім — мен де бірге өсемін,
Өшсе тілім — мен де бірге өшемін.
Ендеше, ана тілімізді әрдайым бірінші орынға қойып, қадірлей білейік. Көңіл қойып тыңдағандарыңызға көп рахмет!
Бұл материал — тәрбие сағатына арналған сценарий мәтінін әдеби тұрғыда өңдеп, құрылымдап ұсынған нұсқа.