Қазақша рефераттар

Бекіту сұрақтар

Сабақтың құрылымы мен мазмұны

Уақытты түсіну: тарихи межелер, жыл санау және дәстүрлі өлшемдер

Тарихтағы кез келген оқиғаның өз уақыты, кезеңі, межесі бар. Сондықтан уақытты өлшеу мен белгілеу тәсілдерін меңгеру — тарихи ойлаудың маңызды бөлігі.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру, назарын жаңа тақырыпқа бағыттау.

II. Үй тапсырмасын тексеру және талқылау

Үй тапсырмасы жалпы сыныппен тексеріледі, кейін параграф соңындағы сұрақтар арқылы талқыланады.

  • Тарихи өлкетанудың тарихты зерттеудегі маңызы қандай?
  • Тарихи өлкетану ғылымы өз алдына қандай міндеттер қояды?
  • Өлкетану қашан жеке ғылым саласы болып қалыптасты?
  • Өлкетану тарихтың қандай салаларымен тығыз байланысты?
  • Мұрағат дегеніміз не? Онда қандай деректер сақталады?

Қорытынды: Өткен сабақтарда өлкетану және онымен байланысты тарих салалары тарихи оқиғаларды терең әрі жан-жақты түсінуге көмектесетінін қарастырдық. Енді сол оқиғалардың уақыты қалай анықталғанын және қалай белгіленетінін зерттейміз.

III. Жаңа сабақты түсіндіру

Сабақтың жоспары

  1. 1 Тарихи уақыт межесі
  2. 2 Алғашқы уақытты жылмен есептеудің пайда болуы
  3. 3 Ертедегі қазақтар арасында тараған уақытты өлшеу түрлерінің ерекшелігі
  4. 4 Қазақша жыл санау. Мүшел дегеніміз не?
  5. 5 Хижра

Кіріспе тәжірибе: уақыт қалай өлшенеді?

Мұғалім үстел үстіндегі сағат түрлеріне назар аудартып, уақыттың қалай өлшенетінін сұрайды. Құмсағаттың жұмыс істеу тәртібі түсіндіріліп, көрсетіледі — бұл оқушылардың қызығушылығын арттырады.

  • 1 сағатта неше минут бар?
  • 1 тәулік неше сағаттан тұрады?

Күнтізбелермен жұмыс

Тақтадағы әртүрлі күнтізбелер көрсетіліп, оқушылардың бұрынғы білімдері еске түсіріледі. Сонымен қатар күнтізбелердің ұқсастықтары мен айырмашылықтарын табу тапсырмасы беріледі.

  • 1 жылда неше күн бар?
  • Жыл неше маусымнан тұрады?

Негізгі мазмұн: уақыттың тарихи маңызы

Уақыт ұғымы техника дамымаған ерте заманда да адамзат үшін аса маңызды болды. Адамдар жылдың белгілі мезгілдерде қайталанып отыратынын табиғат құбылыстары арқылы аңғарды: күннің жылынуы мен суытуы, жаңбыр мен қардың жаууы және басқа да өзгерістер.

Ертедегі адамдар табиғатты мұқият бақылап, әрбір құбылыстың заңдылығын түсінуге ұмтылды. Қазақ халқы да өзіне тән шаруашылық дәстүріне сай уақыт есебін жүргізіп отырғаны атап өтіледі.

Уақытты жылмен есептеуді алғаш жүйелегендердің бірі — ежелгі египеттіктер екені айтылады. Сонымен бірге қазақ қоғамында уақытты белгілі тарихи тұлғалардың өмірімен, ірі оқиғалармен байланыстырып межелеу тәсілдері де болғаны және оның өзіндік ерекшеліктері түсіндіріледі.

Тарихи межелеу: б.з.б. және б.з.

Жер бетінде болған оқиғалардың барлығы шартты түрде б.з.б. (біздің заманымызға дейін) және б.з. (біздің заманымызда) деп белгіленетіні түсіндіріледі. Сондай-ақ б.з.б. атауы қай кезеңге дейінгі оқиғаларға қатысты қолданылатыны нақтыланады.

Қазақша жыл санау және мүшел

Қазақша жыл санау дәстүрі қысқаша аңыз-әңгіме арқылы түсіндіріледі. Оқушылардың есте сақтау қабілетін дамыту үшін жұмыс дәптеріндегі тапсырмалар орындалады.

Хижра: мұсылманша жыл санау

Тақырыпша 1–2 оқушыға кезекпен оқытылады, кейін мазмұны сұрақ-жауап арқылы талқыланады. Жауаптар толық болмаған жағдайда төмендегі нақтылаушы сұрақтар қойылады.

  • «Хижра» сөзі қандай мағынаны білдіреді?
  • Мұсылмандардағы жыл санау қандай тарихи оқиғамен байланысты?
  • Хижра бойынша жыл санау қай жылдан басталады?
  • Хижра жыл санауынан бері бүгінге дейін қанша жыл өтті?

IV. Бекіту

Бекіту сұрақтары

Біз неліктен уақытты жылмен есептейміз? Оның біз үшін мәні мен маңызы қандай?

Қорытынды ой

Адамзат пайда болған кезден бастап табиғат құбылыстарының өзгерісін түсіну тіршілік үшін аса маңызды болды. Бұл — ерте дәуірлердің өзінде ғылыми білімнің іргесі қалана бастағанының белгісі. Уақытты өлшеу тәсілдері өркениеттің даму деңгейін де көрсетеді. Сонымен қатар қазақ халқының шаруашылық ерекшеліктеріне сай қалыптасқан уақыт өлшемдері басқа халықтардан кем түспейтінін атап өту маңызды.

V. Бағалау және үй тапсырмасы

Бағалау

Оқушылардың сабаққа қатысуы, жауаптарының толықтығы және тапсырмаларды орындауы бойынша бағаланады.

Үй тапсырмасы

6-параграфты оқып келу.

Жұмыс дәптері: «Уақыт сызығы» тапсырмасы

Оқушы дәптеріне уақыт сызығын сызып, төмендегі оқиғалардың болған уақытын ата-анасының көмегімен белгілеңдер:

  1. 1 Бұдан 5 мың жыл бұрын алғашқы сурет жазулар пайда болды.
  2. 2 Б.з.б. IV ғасырда «археология» ұғымы қалыптасты.
  3. 3 622 жылдан бастап мұсылмандардың жыл санауы (хижра) басталады.
  4. 4 Өз ата-бабаларыңның өмір сүрген кезеңдерін анықтап, әулеттік уақыт кестесін жаса.