Қазақша рефераттар

Жаңа сөздерді дұрыс айтуға дағдыландыру

Қазақ тілін оқытуда сөздік қорды байыту арқылы тіл дамыту

Қазақ тілін оқыту үдерісінде оқушының тілін дамытудың ең тиімді жолдарының бірі — сөздік қорын жүйелі түрде байыту. Тіл дамытудағы жұмыстың негізгі өзегі — сөздік жұмысын жүргізу. Сөздік қоры мол оқушы ойын дәл, анық және мазмұнды жеткізе алады.

Екінші тілді меңгеру, ең алдымен, сөз үйренуден басталады. Тіл үйрету — сөздерді құр жаттап алу емес, жаңа сөздің мағынасын түсініп, оны саналы түрде есте сақтап, ауызша және жазбаша тілде дұрыс қолдана білу.

Жаңа сөзді саналы меңгертудің тәсілдері

Оқушының жаңа сөздерді саналы түрде есте сақтауы үшін сабақ барысында әртүрлі әдіс-тәсілдер қолданылады: көрнекіліктер пайдалану, кестелермен жұмыс, сөздердің орыс тіліндегі аудармасын беру, мағынасын түсіндіру, нақты мысалдар арқылы бекіту.

Маңызды қағида: бұрынғы сабақта үйренген сөздерді жаңа тақырыппен байланыстыра отырып, оларды қайталау және жаңа сөздермен бірге ауызша да, жазбаша да сөйлем құрату — сөзді белсенді қолданысқа енгізудің ең нәтижелі жолы.

Оқу орыс тілінде жүретін мектептерде жаңа сөз үйретудің негізгі талаптары

  1. 1

    Дұрыс айтуға дағдыландыру

    Сөздің мағынасын түсініп, есте сақтаумен қатар, оны дұрыс айтуға үйретудің де мәні зор. Дыбыстау дағдысы дұрыс қалыптаспай, сөздің қолданысы да тұрақтанбайды.

  2. 2

    Заттың өзін көрсету арқылы меңгерту

    Затты нақты көрсету оқушының көру арқылы қабылдауын күшейтеді. Соның нәтижесінде сөздің мағынасы айқынырақ түсініліп, есте сақтау мүмкіндігі артады.

  3. 3

    Аудару арқылы меңгерту

    Жаңа сөзді оқушының ана тіліне аудару — оның дәл мағынасын ашатын тиімді тәсілдердің бірі. Бұл әдіс әсіресе мағыналық дәлдікті қажет ететін сөздерде пайдалы.

Бастауыш сыныптағы қазақ тілі сабақтарына қойылатын әдістемелік талаптар

1) Мәтін мен қолданысқа сүйену

Жаңа сөздер жеке-дара берілмей, басқа сөздермен байланыста, мәтін ішінде және нақты қолданыс жағдайында ұсынылады.

2) Қайталау арқылы бекіту

Оқушы белсенді меңгеретін жаңа сөздер 7–8 сабақ көлемінде еске түсіріліп, жүйелі түрде қайталанып отырады.

3) Қолжетімді түрде түсіндіру

Жаңа сөз оқушының түсінуіне ыңғайлы, жеңіл әрі бірізді тәсілмен берілуі тиіс.

4) Грамматикалық тұлғаларды кезең-кезеңімен таныстыру

Сөздің сөйлем ішінде әртүрлі грамматикалық тұлғада қолданылатыны, алдымен оның бастапқы нұсқасы бекітілгеннен кейін ғана түсіндіріледі.

5) Бір сабақта шамадан тыс жүктеме бермеу

Бір сабақтың ішінде жаңа сөздер мен грамматикалық ережені бір мезгілде қатар бермеген дұрыс. Бұл оқушының қабылдауын жеңілдетіп, меңгеру сапасын арттырады.