Римнің жүргізген соғыстары
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Пәні: Ежелгі дүние тарихы • Тақырыбы: Патшалық және республикалық кезеңіндегі Рим
Сабақтың мақсаты
Римде республикалық құрылыстың орнауын сипаттау және оның тарихи маңызын түсіндіру.
Білімділік
Рим республикасының қалыптасуына әсер еткен тарихи алғышарттарды, соғыстардың сипаты, себептері мен нәтижелерін, қоғамдағы әлеуметтік топтарды және олардың тұрмыс-тіршілігі мен мәртебесін ғылыми тұрғыдан түсіндіру.
Дамытушылық
Әлеуметтік-саяси құрылымдағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарды талдау, әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін өзге мемлекеттермен салыстырып ажырата білу дағдыларын дамыту.
Тәрбиелік
Республикалық басқару мен халық билігінің мәнін ашу арқылы әділеттілікке, жауапкершілікке және отансүйгіштікке тәрбиелеу.
Сабақ форматы
- Сабақтың түрі
- Аралас сабақ
- Әдіс-тәсілдер
- Түсіндіру, сұрақ-жауап
Ресурстар мен байланыстар
- Көрнекіліктер
- Оқулық, көркем әдеби шығармалар, Дүниежүзінің саяси картасы, түрлі-түсті суреттер, плакаттар.
- Пәнаралық байланыс
- География, әдебиет, математика
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Сыныптың сабаққа дайындығын тексеру, оқу мақсаттарын қысқаша хабарлау.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Оқушылардың білім деңгейін анықтау үшін төмендегі сұрақтар қойылады:
- Ежелгі Македония қай жерде орналасқан? Оның халқы кімдерден құралған?
- II Филипп қандай саясат жүргізді?
- II Филипп басқа елдермен қарым-қатынасында қандай саясат ұстанды?
- Александрдың Шығысқа жасаған жорықтарының қайсысын шешуші деп атауға болады?
Жаңа сабақ
Жоспар
- Рим республикасындағы басқару ұйымдары
- Римнің жүргізген соғыстары
- Қоғамдық әлеуметтік топтар
1) Басқару ұйымдары: карта, ұғымдар, құрылым
Алдымен оқушылардың назарын Дүниежүзінің саяси картасына (немесе оқулықтағы Ежелгі Рим картасына) аударып, Римнің орналасуын қысқаша сипаттаймын. Одан кейін Римнің республика болып жариялануының негізгі себептерін, сондай-ақ басқару ұйымдарының қызметтерін түсіндіремін.
Басқару құрылымын схема түрінде көрсетіп, әр органның міндеттерін кесте түрінде тақтаға (немесе таратпа параққа) түсіріп талдаймын.
Халық жиналысы
Үш түрге бөлінеді: курия, центуриат, триба.
Сенат
Оқулықтағы сенат мәжілісі суреті бойынша әңгіме құрастырып, сенат қызметін еске түсіреміз.
Жаңа ұғымдар
Негізгі терминдер тақтаға жазылып, оқушылар жұмыс дәптеріне түсіреді.
2) Римнің соғыстары және әскердің өзгеруі
Оқулық мазмұны бойынша Римнің жаулаушылық соғыстарын талдап, Рим әскері туралы түсінік беремін. Бастапқыда әскер құрамын негізінен патрицийлер құрады. Алайда үздіксіз соғыстар нәтижесінде патрицийлер азайып, әскер міндетіне тартылмаған плебейлер саны артты.
Әскерді жасақтау логикасы
- Әскер қатарына алу байлық мөлшеріне қарай енгізілді.
- Әскер шығындарына жұмсалатын қаржыны салық түрінде дәулетті азаматтар төледі.
- Рим азаматы 46 жасқа дейін әскери міндет атқарды: оның бір бөлігі атты әскерде, едәуір бөлігі жаяу әскер сапында өтті.
- Әскердің негізі — легиондар; олар центуриондар арқылы ұйымдастырылды.
- Республиканың соңғы кезеңінде әскер Италия тұрғындарынан жасақталып, біртіндеп жалдамалы сипат алды; кейін провинциялар мен көрші халықтар есебінен күшейтілді.
Соғыстардың негізгі себептері
- Басқа халықтардың жерлерін басып алып, халқын құлға айналдыру.
- Кен орындары бар аймақтарды иелену.
Картамен жұмыс: Рим жаулап алған өңірлер мен ірі шайқастар өткен орындар картадан көрсетіледі. Пуни соғыстарының барысы мен нәтижесін талдай отырып, басқа елдің жері мен кенді аймақтарын басып алу әділетсіз соғыс екені туралы қорытынды жасалады.
Тұлғамен жұмыс
Оқушылардың ержүректік туралы түсінігін кеңейту үшін тарихшы Тит Ливийдің қолбасшы Ганнибалға берген сипаттамасын оқып, мазмұны бойынша пікір алмасу ұсынылады.
3) Қоғамдық әлеуметтік топтар және құлдықтың ерекшелігі
Рим қоғамында әлеуметтік топтарға ақсүйектер, құлдар, шаруалар, қолөнершілер жатты. Әлеуметтік жіктелуді түсіндіргенде өткен тақырыптармен байланыс жасап, мысалы, Ежелгі Үндістандағы әлеуметтік жіктелудің себептерімен салыстыру тиімді.
Жіктелудің ортақ негіздері
- Өндіріс құрал-жабдықтарына меншіктің сипаты.
- Билік пен ықпал көлемі.
- Соғыс тұтқындарының құлға айналуы және өзге әлеуметтік факторлар.
Терминдермен жұмыс
Сабақ барысында кездесетін жаңа ұғымдар тақтаға жазылып, қысқаша түсіндірме беріледі (мысалы, нобилитет, салт аттылар және т.б.).
Римдегі құлдықтың сипаты
Римде құлдық классикалық деңгейге жетті және кейбір шығыс елдеріндегі патриархалдық құлдықтан айырмашылығы айқын болды. Негізгі өндіруші күш — соғыста тұтқынға түскен құлдар. Қожайындар әртүрлі елдерден, бір-бірінің тілін түсінбейтін құлдарды да сатып алды.
- Бағынбаған құлдарға темір бұғау салынып, ауыр жұмысқа жегілді.
- Құлдың бетіне кейде күйдіріп иесінің таңбасы басылды.
- Есімінен айырылған құлдар шыққан жеріне қарай «парсылық», «сириялық», «галдық» деп аталды.
- Құлдар арасында да кәсіби мамандар болды: суретші, мұғалім және т.б.
Тарихи мысалдар
- Цицеронның хатшысы қызметін Тирон атты құл атқарған.
- Таренттен шыққан Андронник рим әдебиетінде танымал болып, Гомердің «Одиссеясын» латын тіліне аударған.
- Грамматика маманы Реммия Палемон мұғалім болып, қожасының баласын оқытқан.
Бекіту, бағалау және үй тапсырмасы
Бекіту
Алдын ала компьютерде дайындалған тест тапсырмалары таратылады. Оқушылар жауаптарын белгілеген соң, бір оқушы жауаптарды дауыстап оқиды, қателер болса, бірге түзетіледі.
Бағалау
Жауаптардың толықтығы, дәлелділігі және терминдерді дұрыс қолдануы ескеріле отырып бағаланады.
Үй тапсырмасы
- Оқулықтағы 27-параграфты оқу.
- Жұмыс дәптеріндегі «Республика» сөзжұмбағын шешу.
- Кестелерді толтыру және қосымша материалдарды оқу.