Нашақорлық және құқық бұзушылық
Нашақорлық және құқық бұзушылық
Бұл тәрбие сағатының негізгі мақсаты — есірткі, алкоголь және темекінің жас ағзаға тигізетін зиянын түсіндіру; зиянды әдеттердің болашаққа әкелетін ауыр зардаптарын саналы түрде ұғындыру; салауатты өмір салтын таңдауға бағыттау.
Сонымен қатар, оқушылардың өзіне де, өзгеге де зиянды әдеттердің қасіретінен қорғана білуіне ықпал ету, дұрыс шешім қабылдауға үйрету және өз бетімен қорытынды шығара алатын сауатты ұстаным қалыптастыру көзделеді.
Ұран
«Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде»
«Есірткіден есіруді көздегенше, салауатты салтымыздан қол үзбе»
Ой қозғау
Екі топқа ортақ сұрақ:
«Салауатты өмірге қандай әрекеттер кері ықпал етеді деп ойлайсыз?»
Талқылау барысында оқушылар зиянды әдеттердің жеке денсаулыққа ғана емес, оқу үлгеріміне, психологиялық жағдайға, қарым-қатынасқа және қоғамдағы қауіпсіздікке де әсер ететінін дәлелдермен айқындайды.
Қоғам дамуына жат қылықтар: қысқа тарихи шолу
1496 жылы мұхит асып, арал жағасына шыққан саяхатшылар жартылай жалаңаш адамдардың қолына жанған шала ұстап, оны мезгіл-мезгіл түтіндетіп келе жатқанын көреді. Жақындағанда олардың екінші қолында бір өсімдіктің жапырағы барын байқайды. Сол «ғажайып өсімдікті» өз еліне алып келіп, өсіруді ұйғарады.
Испанияда бұл өсімдік алғашында сәндік мақсатта өсірілді. Кейін Еуропаны індет жайлаған кезеңдерде халықты «тыныштандыру» үшін дәрі-дәрмек тапшы болғандықтан, оны ем ретінде қолдана бастайды. Сол «алдандырған» өсімдік — темекі еді.
Тарих кейде зиянды әдеттердің «пайдалы» көрінетін сәттері болғанын көрсетеді. Бірақ ұзақ мерзімді салдары — тәуелділік, ауру және әлеуметтік қауіп-қатер.
Тренинг: «Денсаулық — салауатты өмір кепілі» (анкета-талқылау)
Тренинг барысында қатысушылар сауалнама сұрақтарына жауап бере отырып, мәселенің мәнін нақтылайды және алдын алу жолдарын талқылайды.
Сұрақтар
- 1«Наша», «нашақор», «нашақорлық» ұғымдарын қалай түсінесің?
- 2Жамбыл және Түркістан өңірлерінде 1 млн гектарға егілетін есірткілік өсімдіктердің таралуын азайту үшін қандай ұсыныс айтар едің?
- 3Қандай наркотикалық заттарды білесің? (топтастыру)
- 4Есірткі бизнесінің әлемдегі және Қазақстандағы ірі орталықтары қандай? (топтастыру)
- 5Есірткіге байланысты туындайтын қылмыс түрлері қандай? (топтастыру)
- 6«Есірткі — жас өмірді улаушы» деген пікірге көзқарасың қандай?
Топтастыруға арналған бағыттар
- Зат түрлері: синтетикалық, өсімдік тектес, дәрілік препараттарды теріс пайдалану.
- Тарату орындары мен тәуекел факторлары: орта, қысым, «мода», бақылаусыз уақыт.
- Қылмыс түрлері: сақтау, тасымалдау, сату, делдалдық, ұрлық және зорлық.
Мақсат — қорқыту емес, нақты ақпарат арқылы дұрыс таңдау жасауға көмектесу.
Оқушылар пікірі: ой мен дәлел
Пікір 1
Қазіргі кең тараған есірткінің бірі — героин (ақ ұнтақ). Ол адамның санасын тез улайды. «Бір рет көрсең ештеңе болмайды» деген алдамшы сөзге ерген адам ағзасын, әсіресе жүйке жүйесін тез зақымдайды. Кейбір жағдайда адам қауіптің қаншалықты жақын екенін аңғармай да қалады.
Пікір 2
Адам өздігінен бұзылып кетпейді — орта әсер етеді. Жастар арасында «мода», еліктеу, бір-бірінен «артық көріну» сияқты қате түсініктер бар. Бұған қоса түнгі клубтар мен бақылаусыз көңіл көтеру орындары тәуекелді күшейтеді. Сондықтан жас ұрпақ өз болашағын уақытша әсерге айырбастамауы керек.
Пікір 3
Нашақорлықты мидың қауіпті дертімен салыстыруға болады: ол асқынған сайын адам өзін, отбасын, абыройын ойламай қалады. Басты мақсат біреу-ақ болып қалады: «Қайдан табам? Қалай ақша табам? Қалай алам?» деген ой. Тіршіліктің мәнін тек есірткімен өлшеу — ең ауыр қателік.
Пікір 4
Соңғы деректер жасөспірімдер (13–15 жас) арасында тәуелділік қаупінің артып бара жатқанын көрсетеді; нашақорлықтың «орташа жасы» да төмендеуде. Салдары — қылмыстың көбеюі. Мұндай қауіптен жастарды қорғау — тек мекемелердің емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті.
Пікір 5
Жастардың ой-арманы, мақсат-мүддесі — елдің ертеңгі келбеті. Сондықтан біз дені сау, қуатты, рухы мықты, Отанын сүйетін азаматтардың көбейгенін қалаймыз. Есірткіні алғаш қолданар алдында міндетті түрде ойлан: ол ешқашан жақсылық әкелмейді.
Пікір 6
Егер есірткіні «қызық үшін» алып көрсең, одан тезірек бас тартуға тырыс. Қанша үгіттесе де, қысым көрсетсе де, «жоқ» деп айту — әлсіздік емес, керісінше жауапкершілік.
Мақал-мәтел мағынасы: қысқа талдау
1
«Шылымды әр тартқаның — табытыңа темір шеге қаққаның»
Темекі әр қолданылған сайын ағзаға зиян жинақталады: тыныс алу жүйесі әлсірейді, жүрек-қан тамырларына салмақ түседі, тәуелділік күшейеді. Зиян бірден байқалмауы мүмкін, бірақ салдары тереңдей береді.
2
«Тамырын умен суарып, денсаулық деген егістіктің — шірітіп апсың біразын»
Адам денсаулығы — күтімді қажет ететін «егіс». Ал уға тең зиянды заттарды қолдану сол еңбекті жоққа шығарып, ішкі ресурсты әлсіретеді.
Қорғану жолдары: қандай кеңес беруге болады?
- Достық ортаңды саналы таңда: қысым көрсететін ортадан алыста.
- «Жоқ» деп айту дағдысын дамыт: қысқа, нақты, сенімді жауап бер.
- Уақытыңды пайдалы істермен толықтыр: спорт, шығармашылық, еріктілік.
- Ақпаратты тексер: «бір реттен ештеңе болмайды» — ең қауіпті өтіріктің бірі.
- Көмек сұраудан қорықпа: ұстаз, ата-ана, психолог немесе медицина маманына жүгін.
Қорытынды
«Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен» деген сөз бекер айтылмаған. Жақсыны көріп, тыңдап, соған ұқсау — өсудің жолы. Жаманның зардабын түсініп, бойыңды аулақ ұстау — білімділік пен көрегенділіктің белгісі.
Болашағы жарқын елдің баласына лайық — салмақты, сабырлы, білімді болып, жат қылықтан аулақ жүру. Еліміздің ертеңгі азаматы ретінде салауатты өмір салтын таңдайық.