Қорыта келе айтарымыз, ақпараттық - коммуникативтік технология
Мемлекеттік тілді меңгеру — уақыт талабы
Ел дамуының жаңа кезеңінде қазақ тілінің қоғамдық қажеттілігі арта түсуде. Мемлекетіміздің іргетасын нығайтып, халықтық мұрат-мақсаттарға нық қадам басу үшін мемлекеттік білім беру жүйесінің барлық буындарында қазақ тілін терең әрі сапалы оқытуға қол жеткізу маңызды.
Егемендігімізді айқындайтын туған тілдің болашақта қуаты артып, қолданыс аясы кеңейетініне сенім мол. Алайда тіл үйрету — күрделі әрі жауапты іс; ол жүйелі жоспарлауды, әдістемелік икемділікті және үздіксіз ізденісті талап етеді.
Оқытушының негізгі міндеті
Қазақ тілінен сабақ беретін ұстаздың түпкі мақсаты — тілді үйрету ғана емес, оны дұрыс қолдануға дағдыландыру және әрбір шәкірттің мемлекеттік тілге деген құрметін күшейту. Бұл мақсатқа жету үшін тіл дамыту жұмыстары әртүрлі әдіс-тәсілдер мен технологияларды түрлендіру арқылы жүргізілуі тиіс.
Неге түрлендіру қажет?
Бірсарынды тапсырмалар, дайын білімді ұсыну және тек орындауға негізделген жұмыс түрлері өзектілігін жоғалтып отыр. Оқушыны ойлауға, таңдауға, дәлелдеуге үйрететін тәсілдер басым болуы керек.
Жаңа көзқарас
Оқытушының «билік жүргізу» стилінен арылып, оқушының ынтасын, дербестігін және оқу әрекетіне қызығушылығын күшейту — қазіргі педагогиканың басты талабы.
Озық педагогикалық идеялар мен технологиялар
Оқу үрдісіндегі әдістерді жетілдіру жаңашыл педагогтардың дидактикалық идеяларында көрініс табады. Тәжірибеде әртүрлі бағыттағы технологиялар қолданылады, соның ішінде:
- В. Ф. Шаталов — еркін таңдау идеясы
- С. Н. Лысенко — оза оқыту
- П. Эрдниев — ірі блоктар идеясы
- Е. Н. Потапова — технологиялар жүйесі
- Ш. А. Амонашвили — білім беруді ізгілендіру
- В. Оконы, Р. Грот — деңгейлеп, саралап оқыту; проблемалық оқыту
- Ж. Қараев — деңгейлеп-саралап оқыту
- М. Жанпейісова — модульдік оқыту
- В. Г. Коваленко — ойын арқылы оқыту және т.б.
Жаңа технологиялардың күтілетін тиімділігі
- 1 Ұжыммен жұмыс істеуге үйретеді.
- 2 Ақпаратты өз бетінше түсінуге дағдыландырады.
- 3 Сөз астарын және тілдің құдіретін ұғынуға жағдай жасайды.
- 4 Сабақтан тыс қалатын оқушы болмайды.
Қазақ тілі сабағында ақпараттық-коммуникативтік технология (АКТ)
Қазіргі білім берудің мақсаты — жан-жақты білімді, болашаққа жаңа көзқараспен қарай алатын, өзгерістерге бейім, өзіндік ой-толғамы бар тұлғаны қалыптастыру. Бұл міндет оқытушы мен оқушы арасындағы қарым-қатынасты жаңа деңгейге көтеруді талап етеді: оқу әрекеті бірлескен жұмысқа, ізденіске және талдауға құрылуы тиіс.
Сабақ сапасын айқындайтын факторлар
Жоспар
Мақсаттың нақтылығы, мазмұн мен құрылымның ойластырылуы.
Әдіс
Түрленген тапсырмалар, проблемалық жағдаяттар, шығармашылық әрекет.
Орта
Жағымды психологиялық ахуал, тең құқылы қарым-қатынас.
АКТ қолданылған сабақтарды жоспарлаудың талаптары
- Жағымды психологиялық орта қалыптастыру.
- Тіл үйренуге қызығушылықты (уәж, ынта, ұмтылыс) ояту.
- АКТ құралдарымен жұмыс істеу дағдыларын дамыту.
- АКТ негізіндегі тапсырмаларды проблемалық сипатта құрастыру.
- Проблеманы шешуге және шешім қабылдауға үйрету.
- Шығармашылық тұрғыдан шешім табуға бейімдеу.
- Өзіндік пікір, идея, тұжырым ұсынуға мүмкіндік беру.
- Ойды дәлелдеп, қорғай білуге дағдыландыру.
- Өз бетінше орындалатын жұмысқа жауапкершілік қалыптастыру.
- Бірлесе талқылауға, пікір алмасуға жағдай жасау.
- Оқушының өзіндік жұмысын ұйымдастыруға қолайлы орта құру.
Оқытушы әрекетіне қойылатын талаптар
- Тақырыпқа сай мақсаттың айқын болуы және негізгі мәселені бөліп көрсету.
- Материалдың өмірмен байланысы және тәрбиелік мәні.
- Оқушылармен тең құқылы қарым-қатынас орнату.
- Талапты бұйрық емес, кеңес түрінде ұсыну.
- Әр пікірді тыңдау, сыйлау және есепке алу.
- Ерекше идеяларды қолдау және позитивті, конструктивті ұстаным сақтау.
- АКТ арқылы сабаққа жүйелі түрде жаңалық енгізу.
- Оқушымен жеке жұмыс жүргізу, үй тапсырмасын уақтылы әрі нақты беру.
- Бағалау нормаларын сақтап, әділ бағалау.
- Нәтижеге жеткізетін басты шарт — сабақтың жүйелілігі.
АКТ-ның оқу процесіне әсері
Ақпараттық-коммуникативтік технологияны жүйелі пайдалану сабақ тиімділігін арттырып, оқушыны ақпаратты талдауға, дұрыс таңдауға жауапкершілікпен қарауға және өздігінен жұмыс істеуге баулиды. АКТ — сабақты түрлендірудің ғана емес, оқу үдерісін жаңаша ұйымдастырудың да тетігі.
Сабақтағы өзгеріс
Оқушының позициясы
Оқушы өзін белсенді әрі еркін сезінеді, оқытушымен тең дәрежеде пікір алмасуға мүмкіндік алады.
Оқу қарқыны мен дербестік
Сабақты шапшаң ұйымдастыруға, өзіндік жұмыс көлемін арттыруға, дамыта оқыту идеясын іске асыруға жағдай жасайды.
Педагогикалық технология жалпы компьютерлендіру үрдісінен тыс қалмайды. Сондықтан АКТ-ны кеңінен қолдану — үйреншікті әрі қалыпты жағдай ретінде қарастырылғаны жөн. Кез келген пән мұғалімі ақпараттық және коммуникативтік технологияны шебер пайдалана алса, сабақтың тартымдылығы мен сапасы артады.
Интернет және компьютер: тіл дамытуға ашылатын мүмкіндік
Интернет желісіне қосылған компьютер оқушыны шексіз ақпарат кеңістігіне енгізіп, ақпаратты жүйелі талдауға және сараптауға мүмкіндік береді. Компьютердің иллюстративтік және диалогтік мүмкіндіктері оқу уәжіне айқын әсер етеді: тіл үйренуге қиналатын оқушы да тапсырмалар арқылы сөйлеуге, ойын қазақша жеткізуге талпынады.
Сөйлеу әрекетінің төрт түріне қолдану
Оқылым
Мәтіндерді оқу, мазмұнын түсіну, негізгі ойды табу.
Айтылым
Пікір айту, талқылау, презентация жасау, сұхбат құру.
Тыңдалым
Аудио/видео мәтіндерді тыңдап, ақпаратты іріктеу.
Жазылым
Жоспар құру, эссе жазу, пікірді дәлелдеп рәсімдеу.
Деңгейге сай қолдану үлгілері
Бастауыш топтар
Интернеттен алынған суреттерді иллюстративті материал ретінде пайдалану; әртүрлі жаттығулар құрастыру; шағын ертегі мен әңгімелерді тыңдату және оқыту арқылы тіл дамыту. Материал таңдауға оқушының өзін қатыстыру.
Жалғастырушы топтар
Жаңалықтарды көріп-тыңдау, тыңдағаны бойынша пікір алмасу. Оқушы ақпаратты салыстыруға, өз ойын дәлелдеуге үйренеді.
Аудио/бейне мәтінмен жұмыс түрлері
АКТ негізіндегі тапсырмалар оқушыны тыңдау, болжау, салыстыру және шығармашылықпен толықтыру әрекеттеріне жетелейді. Төмендегі жұмыстарды топпен, жұппен немесе жеке орындауға болады.
- 1) Ассоциация және болжам: тақырыпты естігеннен кейін қандай ассоциация туады? Мәтін не туралы болуы мүмкін?
- 2) Сұрақ-жауап: мәтінді тыңдап, бір-біріне сұрақ қояды; жауаптар арқылы мәтін құрастырады; кейін аудиомен салыстырады.
- 3) «Мәтінді тыңдап, аяқта»: бастамасын тыңдап, жалғасын өзі құрастырып аяқтайды.
- 4) «Мен диктормын»: аудиомәтінді бірнеше рет тыңдап, диктор рөліне еніп, мазмұнын мүмкіндігінше жатқа айтып береді.
- 5) «Мен көркемдік жетекшімін»: мәтін мазмұны мен әуеніне сай слайдтар дайындап, таңдау себебін түсіндіреді.
Жоғары деңгейде отандық өнімдер мен «Қазақстан» айдарымен берілетін аудио-бейне мәтіндер бойынша әртүрлі шығармашылық жұмыстар ұсынуға болады.
Қорытынды
Ақпараттық-коммуникативтік технологиялар оқу процесін жаңғыртып, оқушының қатысымдық дағдыларын (оқу, тыңдау, жазу, сөйлесу) бір арнада дамытады. Нәтижесінде АКТ:
- оқу материалын терең түсінуге ықпал етеді;
- оқу мотивациясын арттырады;
- алған білімнің ұзақ уақыт есте сақталуына әсер етеді;
- білім беруге жұмсалатын уақытты үнемдеуге көмектеседі.