Ыстық тамақты нанмен ішіп - жеген дұрыс
Дәйексөз
«Тамақты шын көңілмен сүйсініп ішу керек». — И. П. Павлов
Дұрыс тамақтану дегеніміз не?
Дұрыс тамақтану — ағзаның өсуі мен дамуына қажетті қоректік заттарды (нәруыз, май, көмірсулар, дәрумендер және микроэлементтер) теңгерімді түрде қабылдау. Мұндай мәдениет тек ас мәзірімен шектелмейді: ол тамақтану тәртібі, гигиена және күнделікті дағдыны да қамтиды.
Адам ағзасы және қоршаған орта
Адам ағзасы қоршаған ортаның физикалық, химиялық және биологиялық факторларының әсерін сезінеді. Қазіргі уақытта техногендік сипаттағы өнімдермен қоршаған ортаның ғаламдық ластануы күшейіп отыр. Сонымен қатар дұрыс тамақтанбау, дәрі-дәрмектерді шамадан тыс қолдану және тұрмыста санитарлық-гигиеналық талаптардың сақталмауы түрлі аурулардың дамуына әкелетін негізгі себептердің қатарында.
Осыған байланысты «Дұрыс тамақтану мәдениеті және тамақтану гигиенасы» тақырыбында дәріс-сабақ өткізу өзекті.
Оқушы үшін дұрыс тамақтану қағидалары
Қымбатты оқушылар! Денеңіздің сау әрі сымбатты болып өсуі үшін ағзаға жеткілікті мөлшерде нәрлі заттар қажет. Қалыпты өсуге нәруыздар, майлар, көмірсулар, дәрумендер және микроэлементтер маңызды.
Тамақтану тәртібі
- Күніне кемінде 4 рет: таңғы ас, түскі ас, бесін ас, кешкі ас.
- Кешкі аста міндетті түрде ыстық тағам болғаны дұрыс.
- Ең қажетті ас — таңғы ас.
Су және сусын
- Күніне 1–1,5 литр сұйықтық ішу.
- Газдалған сусыннан гөрі су, жеміс немесе көкөніс шырынын таңдау.
Кальций, нәруыз және пайдалы элементтер
- Сүт өнімдері: сүт, сүзбе, құрт, ірімшік, айран — кальций мен нәруыз көзі.
- Балық тағамдары — кальций мен фосфордың жақсы көзі.
- Магний, калий, кальцийі мол тағамдарды көбірек тұтыну.
Теңгерім және шектеу
- Көкөніс пен жемісті көбірек жеу: көкөніс пен жеміс тәулігіне кемінде 400 г.
- Майлы ет пен тәтті тағамдарды азайту.
- Астық дақылдарынан жасалған тағамдарды жиі қолдану.
- Тұзды тәулігіне 5 г-нан асырмау.
Күнделікті мәзір үлгілері
Таңғы ас
Тәтті шай, нан-тоқаш өнімдері, балғын көкөністер, сұлы немесе қарақұмық ботқасы.
Түскі ас
Ыстық тағам міндетті. Екі ыстық тағам болса тіпті жақсы: біріншіге көже (күріш, бұршақ, борщ және т.б.), лағман немесе кеспе; екіншісіне котлет, палау, ал гарнир ретінде күріш, картоп, кеспе немесе пісірілген көкөністер. Ыстық тамақты нанмен бірге ішіп-жеген дұрыс. Үшіншіге шай немесе бір стақан шырын.
Бесін ас және кешкі ас
Түскі ас пен кешкі ас арасында бір стақан айран немесе сүт және тәтті нан-тоқаш жеуге болады. Кешкі асқа бір ыстық тағам жеткілікті.
Ескерту
Жоғарыда келтірілген тағамдармен шектелу міндетті емес. Ең бастысы — мәзірдің алуан түрлі әрі пайдалы болуы. Бұл үйдегі ас әзірлеуге және асханадағы тағам түрлеріне де байланысты.
Үйлесімді тамақтанудың пайдасы
- Бүкіл ағзаға, әсіресе жүрек-қантамыр жүйесіне кешенді әсер етеді.
- Жүрек-қантамыр жүйесі жұмысының өзін-өзі реттеу механизмдері қалыпқа келеді.
- Дене салмағы азайса, жүрек бұлшықетіне түсетін қосымша салмақ төмендейді.
- Қан қысымының көтерілу қаупі азайып, жалпы денсаулық нығаяды.
«Ас — адамның арқауы»: оқушыларға арналған сауалнама
Төмендегі сұрақтар дұрыс тамақтану әдеттерін бағалауға және білімді бекітуге көмектеседі.
1) Тамақтану барысында нені ескеру керек?
- Тәуліктік кесте
- Кітап оқу, теледидар көру
- Ұйықтау
2) Тәуліктік ас мәзірі әртүрлі болуы қажет пе?
- Иә
- Жоқ
3) Тәулігіне неше рет тамақтану қажет?
- Бір рет
- Екі рет
- Үш немесе төрт рет
4) Тамақ нәрлігі адам жасына, денсаулық күйіне және табиғат климатына байланысты.
- Иә
- Жоқ
5) Тамақтану туралы қай дәрігерден кеңес сұрау керек?
- Стоматолог
- Хирург
- Диетолог
6) Дұрыс тамақтану адамның денсаулығын нығайтып, дене және ой қабілетінің дамуына мүмкіндік береді.
- Иә
- Жоқ
7) Балалардың тамақтануы ересектерге қарағанда едәуір ерекшеленеді.
- Иә
- Жоқ
8) Тамақтану санитарлық-гигиеналық нормаға сай болуы қажет.
- Иә
- Жоқ
Қорытынды
Дұрыс тамақтану — денсаулықтың берік іргетасы. Тамақтану тәртібін сақтау, пайдалы өнімдерді таңдау, көкөніс пен жемісті көбейту, тұз бен қантты шектеу және санитарлық-гигиеналық талаптарды орындау оқушының оқу үлгеріміне де, жалпы өмір сапасына да оң әсер етеді.