Химия ғажайыптары тұрмыста
М. О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі · Жаратылыстану пәндер бірлестігі
Оқытушы: Музапарова Д. Б.
Сабақ тақырыбы: «Химия ғажайыптары тұрмыста»
Ашық үйірме сабағы. Форматы оқушылардың білімін қайталау, жылдам жауап беру, тәжірибе арқылы түсіндіру және өзара сұрақ-жауапқа негізделген.
Сабақтың мақсаттары
- 1 Химия пәнінен алған білімді толықтыру және оны тәжірибеде шығармашылықпен қолдану дағдысын қалыптастыру.
- 2 Оқушылардың танымдық қабілет деңгейін байқау, ғылыми көзқарасын қалыптастыру.
- 3 Химия пәніне қызығушылықты арттыру.
Күтілетін нәтижелер
- 1 Оқушылардың химиядан алған білімі тереңдейді, теорияны шығармашылықпен қолдану дағдысы қалыптасады.
- 2 Танымдық қабілеті артады, қоршаған ортаға ғылыми көзқарасы орнығады.
- 3 Химияға қызығушылығы күшейеді.
Сабақтың көрнекілігі
Сабақ жоспары
1) «Бәйге»
Жедел сұрақтар арқылы білімді тексеру.
2) «Полиглот»
Элементті табу: қазақша/орысша атауы және таңбасы.
3) Қызықты тәжірибелер
Бір топ орындайды, келесі топ себебін түсіндіреді.
4) «Мен – саған, сен – маған»
Топтар бір-біріне дайын сұрақтарын қояды.
Сабақ барысындағы поэтикалық кіріспе
Ғажайып нәрсе химия,
Тұңғиық сыры әр алуан.
Жоғалып бір зат зым-зія,
Жаңарып бірі жаралған.
Өмірдің бірақ керегін,
Осылар тауып берер ме?
Табар ма ешкім дерегін,
Телмірмей, сірә, тереңге.
«Бәйге» бөлімі: жедел сұрақтар
Әр сұрақ қысқа жауаппен орындалады. Мақсаты — негізгі ұғымдарды жылдам еске түсіру.
1) Ас содасының формуласы
NaHCO3 (натрий гидрокарбонаты)
2) Жарық әсерінен ыдырайтын қышқыл
Азот қышқылы
3) Ең қатты металл
Хром
4) Құмның негізгі бөлігі
Кремнезем (кремний оксиді)
5) «Судан қорқатын» немесе ерімейтін заттар
Гидрофобтар
6) Ең жеңіл металл
Литий (сілтілік металдар)
7) Қай элементтің жетіспеуі тіс ауруына әкеледі?
Фтор (F)
8) Сау адамның асқазанындағы қышқыл
Тұз қышқылы (HCl)
9) Ең қиын балқитын металл
Вольфрам
10) Асқа дәм беретін зат
Ас тұзы (NaCl)
11) Бейнесі «айдаһарға» ұқсатылатын элемент
Күкірт (S)
12) Өнеркәсіптің негізгі металы
Темір
13) Сиыр мен жылқы сүтінде болатын қышқыл
Сүт қышқылы
14) Сұйық металл
Сынап (Hg)
15) Суда ерігенде немесе балқығанда иондарға ыдырау процесі
Электролиттік диссоциация
16) Найзағайлы жаңбыр кезінде тотықтыру нәтижесінде түзілетін газ
Озон
17) Екі газдан тұратын ең қажетті сұйық зат
Су
18) Атомның бір түрі
Химиялық элемент
19) Қышқылдармен де, негіздермен де әрекеттесетін гидроксидтер
Амфотерлі гидроксидтер
20) Сутекті алғаш рет таза күйінде алған ғалым
Г. Кавендиш
«Полиглот» бөлімі: элементті тап
Берілген әріптерді дұрыстап құрастырып, химиялық элементтің атауын анықтаңыз. Содан кейін қазақша, орысша атауын және таңбасын жазыңыз.
Ынатл
Алтын
Золото · Au
Мсіүк
Күміс
Серебро · Ag
Йалқаы
Қалайы
Олово · Sn
Сынорқға
Қорғасын
Свинец · Pb
Туекс
Сутек
Водород · H
Сым
Мыс
Медь · Cu
Ектто
Оттек
Кислород · O
Ремті
Темір
Железо · Fe
Аынсп
Сынап
Ртуть · Hg
Екөрітмк
Көміртек
Углерод · C
Ескерту: орысша атауы «уголь» емес, дұрыс нұсқасы — «углерод».
Қызықты тәжірибелер
Шарты: әр топ өзіне берілген тәжірибені орындайды, ал келесі топ тәжірибенің себебін (ғылыми түсіндірмесін) айтады.
-
1) Ауыртпай жасалған операция
-
2) Үстел үстінде атқылаған вулкан
-
3) Сіріңкесіз жағылған от
-
4) Жанбайтын орамал
-
5) Сиқырлы қалам
«Мен – саған, сен – маған»
Шарты: әр топ өздері дайындаған сұрақтарды қарсы топқа қояды.
Сұрақ №1
Химия тарихында бұл элементті 1879 жылы швед химигі Пер Теодор Клеве ашты деп есептеледі. Ол жаңа элементті Швеция астанасы Стокгольмнің көне латынша атауына байланысты атаған. Бұл қай элемент?
Гольмий
Сұрақ №2
У. Рамзай және оның көмекшісі М. Трэверс инертті газдарды зерттей отырып, оларды салқындатып сұйылтатын жаңа қондырғы жасайды. Қатты аргонды буландырып, бөлінген фракцияларды бөлек жинау барысында спектрлік сызықтары қызыл-сары мен күлгіннің аралығында орналасқан белгісіз газды байқайды. Бұл газ криптон фракциясындағы «бөгде» қоспа болғандықтан, оны бөгде деп атаған. Кейін бұл элемент периодтық жүйеге енгізілді. Бұл қай элемент?
Ксенон
Сұрақ №3
Бұл элемент адамзатпен бірге жасасып, талай үлкен өзгерістерге куә болып келе жатқан көне химиялық элемент. Оны қашан, қалай, кім ашқаны туралы нақты дерек жоқ. Әр халық оны әртүрлі атаған: біреулер күнге, енді біреулер тұзға, қуанышқа, сәулеге, жарыққа теңеген. Ал химиктер оны сұлулығы мен тұрақтылығына сай «металдар патшасы» деп атаған. Бұл қай элемент?
Алтын
Сұрақ №4
Бұл элемент те, оның қосылыстары да адамзатқа өте ерте заманнан белгілі. Еуропада оған қатысты «антимоний» деген аңызға айналған құпия атау тараған (мағынасы — сопыларға қарсы құрал). Себебі оның қосылыстары кейбір емдеу тәжірибесінде кері әсер беріп, өлімге әкелген. Ал алхимиктер бұл элементті «химия жыртқышы» деп те атаған. Бұл қай элемент?
Сурьма