Қазақша рефераттар

Солтүстік - Шығыс бағыты

Сабақтың тақырыбы

Ұлы Жібек жолының қалыптасуы және тарихи маңызы.

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Қазақстан Республикасының әлемдегі орнын тереңірек түсінуге, ой-өрісін кеңейтуге ықпал ету.

Дамытушылық

  • Ұлы Жібек жолының пайда болуын және оның тек сауда мен шаруашылықты емес, халықаралық қатынастар мен мәдениетті де таратқанын түсіндіру.
  • Жұмыс істеу дағдыларын жетілдіру, жүйелі ойлауды дамыту.
  • Өз бетінше қорытынды жасауға және шығармашылықпен айналысуға бағыт беру.

Тәрбиелік

Ұлттық намысты оятуға, адамгершілік сана-сезімді қалыптастыруға, туған ел мен жерді сүюге тәрбиелеу.

Көрнекілігі

Қазақстан Республикасының картасы, Ұлы Жібек жолының картасы және қосымша әдебиеттер.

Сабақтың түрі

Жаңа білімді меңгеру сабағы.

Әдіс-тәсілдері

Топпен жұмыс, пікір алмасу.

Пәнаралық байланыс

Әдебиет География Археология Мәдениеттану Дінтану

Сабақтың барысы

  1. 1) Ұйымдастыру бөлімі. Оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, оқу құралдарының дайындығын бақылау.
  2. 2) Үй тапсырмасын сұрау.
  3. 3) «Кім жүйрік?» (жедел сұрақтар).
    • Қыпшақ хандығының өмір сүрген кезеңін ата.
    • Қыпшақ хандығы қоныстанған жерлерді картадан көрсет.
    • Қыпшақтардың этникалық құрамы қай ғасырда қалыптаса бастады?
    • Қыпшақтардың этникалық құрамы неше бөліктен тұрады?
    • П. Карпини қыпшақтар туралы не айтты?
    • Қыпшақ хандығының ордасы қай қалада орналасқан?
    • Қыпшақтарда құлды қалай атаған?
    • XI–XII ғасырларда еврей саяхатшысы Петахья және Әл-Омари қыпшақтар туралы не жазды?
    • Қыпшақтардың қосымша шаруашылығы қандай болды?
    • Орыс деректерінде қыпшақтарды қалай атаған?
    • Қыпшақтар Қазақстанның оңтүстігіндегі қалаларға шығу үшін кімдермен соғысқан?
    • Қыпшақтар ислам дінін қай ғасырда қабылдай бастады?

«Ғасырлар сөйлейді» (негізгі оқиғалар)

Кезең
Оқиға
VII–VIII ғасыр
Қыпшақтардың этникалық құрамы қалыптаса бастады.
XI ғасыр
Қимақ қағанатының жері жаңа құрылған Қыпшақ хандығына толықтай өтті.
XII ғасыр
Қыпшақтар арал маңына билік жүргізген кезеңде олардың құрамында қаңлылар, қарлұқтар және жікілдер болды.
XII ғасырдың екінші ширегі
Қыпшақтардың оғыздардан жеңілген кезеңі ретінде айтылады.
XII ғасырдың соңы
Хорезм билеушісі Текеш Сығанақты билеген Қадыр-Бүке ханға қарсы жорыққа шықты.

Сабақ жоспары

  1. 1 Ұлы Жібек жолының пайда болу тарихы.
  2. 2 Ұлы Жібек жолының шаруашылықтың дамуына тигізген әсері.
  3. 3 Ұлы Жібек жолының халықаралық қарым-қатынасты дамытудағы тарихи маңызы.

Ұлы Жібек жолы: таралу аймағы

Ұлы Жібек жолы Еуразия кеңістігіндегі көптеген аймақтарды байланыстырды. Төмендегі тізім — бағыттардың қысқаша географиялық көрінісі.

Қытай Үндістан Ауғанстан Бағдат Түрік қағанаты Шам Кавказ Мысыр Жерорта теңізі Сирия Месопотамия Парсы патшалығы Византия Ресей Жапония

Ұлы Жібек жолы арқылы тараған діндер

Буддизм

Үндістаннан Жетісуға таралды. Археологиялық дерек ретінде Ақбелім маңынан екі ғибадатхана табылғаны айтылады.

Христиандық (несториандық дәстүр ықпалы)

Негізінен соғдылар арқылы тарағаны көрсетіледі. Баласағұн мен Шілікбалықтан ғибадат орындарына қатысты деректер кездеседі.

Манихейлік

Сирия, Иран және Арабия аймақтарынан келген ықпал арқылы тарағаны айтылады. Отырар, Қызылөзен өңірлерінде «от мұнарасы» секілді нысандармен байланысты деректер келтіріледі.

Зороастризм

Қарлұқ қағанаты тұсында тарағаны аталады. Тараз, Мерке маңынан VII–VIII ғасырларға қатысты ғибадат іздері туралы мәлімет беріледі.

Ислам

Оңтүстік Қазақстанға VIII–IX ғасырларда кеңінен тарады. Қарлұқтар 760 жылы, Қарахандар 960 жылы исламды мемлекеттік дін ретінде қабылдады. IX–XII ғасырларда қыпшақтарға да тарағаны айтылады.

Қазақстан аумағындағы негізгі тармақтар

Жетісу бағыты (шығысқа шығатын жолдар)

  • Шығыс бағыты: Тараз, Алматы, Шелек, Сүмбе, Жаркент.
  • Солтүстік-шығыс бағыты: Алматы, Қапшағай, Шеңгелді, Алтынемел, Дүнгене, Қойлық, Алакөл маңы, Жоңғар қақпасы.
  • Солтүстік-шығыс Қазақстан бағыты: Тараз, Құлан, Хантау, Балатопор, Айнабұлақ, Сарқанд.

Осы бағыттардың бірімен Рубрук Моңғолиядағы Мөңке ханға барғаны айтылады. Үш тармақ та Жетісу өңірі үшін ерекше маңызды болған.

Оңтүстік Қазақстан бағыттары (батысқа шығатын жолдар)

  • Негізгі қалалар тізбегі: Шымкент, Отырар, Түркістан, Сауран, Сығанақ.
  • Батысқа жалғасуы: Шаш, Самарқанд, Бұхара арқылы әрі қарай батысқа өтті.
  • Шөлейт өткелдер: Қызылқұм, Қарақұм бағыттары арқылы Хорезм, Үргенішке шықты.
  • Кейінгі дәуірлер: Еділ мен Кавказға қарай жалғасып, Алтын Орда кезеңінде ерекше гүлденді.

Жылдар мен ғасырлар: басты кезеңдер

Уақыты
Мазмұны
Б.з.б. II ғасыр
Ұлы Жібек жолы қалыптаса бастады.
VII ғасыр
Қазақстан аумағындағы маңызды қалалар арқылы өткен бағыт айқындалды: Суяб, Тараз және Испиджаб (Сайрам).
X–XII ғасырлар
Жолдың бір тармағы Іле аңғарын бойлай өтіп, оңтүстіктен батысқа және солтүстіктен шығысқа бағытталатын байланыстарды күшейтті.
XIV–XV ғасырлар
Ұлы географиялық ашулар мен теңіз жолдарының дамуына байланысты Жібек жолының маңызы әлсірей бастады.

Бекіту сұрақтары

1) Ұлы Жібек жолындағы сауда қалай дамыды?
2) «Жібек жолы» ұғымын қалай түсінеміз?
3) Жібек жолының ықпалымен қандай діндер тарады?
4) Ұлы Жібек жолы Қытайдың қай өзенінен басталады?
5) Ыстықкөл қай мемлекетте орналасқан?
6) VII ғасырдың басында осы өңірлер арқылы өткен қалаларды ата.
7) Жібек сауда жолына «Ұлы» сөзінің қосылу себебі неде?
8) Ұлы Жібек жолы қай ғасырларды қамтиды?
9) Ұлы Жібек жолы қандай себептермен тоқтады?
10) Қытай императоры У-ди 138 жылы Батыс елдеріне жіберген елшілік қанша жылдан кейін оралды?

Қорытынды

Экономикалық ықпал

  • Сауда дамыды.
  • Қалалар өсіп-өркендеді.

Әлеуметтік-мәдени ықпал

  • Мәдени байланыстар мен алмасулар күшейді.
  • Көптеген мемлекеттер арасындағы қатынастар дамыды.

Түйін: Бұл байланыстар қазіргі кезеңде де жалғасып, халықаралық ынтымақтастықтың маңызды өзегіне айналып отыр.

Үй тапсырмасы

  1. 1 §14. Ұлы Жібек жолымен тараған діндерді талдау.
  2. 2 Жібек жолы бойындағы қалаларға сатылай кешенді талдау жасау.
  3. 3 Ұлы Жібек жолының жүріп өткен бағыттарын картаға түсіру.