Қазақша рефераттар

Сабақтың түрлері, құрылысы

Биология • 6-сынып

Сабақтың түрлері, құрылысы және қызметі

Бұл материал өсімдік сабағының негізгі қызметін, сыртқы және ішкі құрылысының ерекшеліктерін, сондай-ақ сабақ түрлерін мысалдар арқылы түсіндіруге арналған.

Мақсаты

Оқушыларға сабақтың түрлері, құрылысы және қызметі туралы жүйелі мәлімет беру.

Әдістер мен көрнекілік

  • Сұрақ–жауап, түсіндіру
  • Сабақтың суреттері, тірек-сызбалар, кеспе қағаздар
  • Кеппе өсімдіктер (гербарий)

Сабақ дегеніміз не?

Сабақ — өсімдіктің жер асты мүшелері мен жер үсті мүшелерін өзара байланыстырып, оларды тіреп тұратын негізгі осьтік мүше.

Сабақтың негізгі қызметтері

  • Тірек қызметі

    Сабаққа бүршік, жапырақ, гүл және жеміс бекінеді.

  • Тасымалдау қызметі

    Қоректік заттар мен су сабақ арқылы өсімдіктің әр бөлігіне қозғалады.

  • Көбеюге қатысу

    Кейбір өсімдіктерде сабақ вегетативті көбеюге қатысады.

  • Қор жинау

    Органикалық заттар сабақта қорға жиналуы мүмкін.

Сабақтардың жалпы топтары

Өсімдіктер сабағы құрылымдық ерекшеліктеріне қарай бірнеше топқа бөлінеді:

  • Шөптекті
  • Ағаштекті
  • Сүректі

Сабақтың түрлері (өсу қалпы бойынша)

Тік сабақ

Ең жиі кездеседі

Тік өсіп, өсімдікті жоғары көтеріп тұрады.

Мысалдар: жүгері, бидай, терек, емен, қайың.

Жатаған сабақ

Өте әлсіз әрі жұмсақ болады, жер бауырлап жатады. Мұртшалары арқылы ұзарып өседі.

Мысалдар: асқабақ, қияр, қауын, қарбыз.

Шырмалағыш сабақ

Нәзік болғандықтан, айналасындағы өсімдіктерге оралып (шырмалып) өседі.

Мысалдар: шырмауық, құлмақ.

Өрмелегіш сабақ

Мұртшалары арқылы басқа өсімдікке жабысып, өрмелеп жоғары көтеріледі.

Мысалдар: асбұршақ, жабайы бұршақ, жүзім.

Қысқарған сабақ

Сабақ өте қысқа болып, жапырақтары жертаған түрінде шоғырланады.

Мысалдар: бақбақ, жолжелкен, пияз, қауданды (ақ қауданды) қырыққабат.

Сабақтың жабын және қабық қабаттары

Өң (эпидерма)

Өң — түссіз, жас сабақтардың сыртын қаптайтын қорғаныш қабат. Үлкен ағаштарда өң біртіндеп түлеп түсіп, оның орнын тоз басады.

Тоз және жасымықша

Тоз қалың болғанымен, ішкі жасушалардың тыныс алуына қажетті оттегінің өтуіне мүмкіндік береді. Тозда тыныс алуға қатысатын, пішіні төмпешікке ұқсас құрылымдар жасымықша деп аталады.

Қабықтағы тін талшықтары

Тоздың ішкі жағында қабыққа беріктік беретін тін қабаты орналасады. Кендір, зығыр және мақта сияқты өсімдіктерде қабықтың тін талшықтары жақсы дамыған. Осы талшықтардан өндірісте әртүрлі мата және тұрмыстық бұйымдар тоқылады.

Сабақ барысындағы жұмыс түрлері

Ұйымдастыру және психологиялық дайындық

Сабақтың тақырыбы мен мақсатымен таныстыру, оқу әрекетіне назар аударту.

Үй жұмысын тексеру (сұрақтар)

  1. Өркен деген не?
  2. Неліктен бүршік бастапқы өркен деп аталады?
  3. Буын және буынаралық ұғымдарын қалай түсінесіңдер?
  4. Ұзарған өркен мен қысқарған өркеннің айырмашылығы қандай, олар қандай қызмет атқарады?
  5. Өсу бүршігі мен гүл бүршігінің айырмашылығын талдаңдар.

Кеппе өсімдіктермен жұмыс

Оқушыларға гербарий үлгілері беріледі. Олар өсімдіктің сабағын анықтап, қосымша тамыр түрін де ажыратады.

Оқулық және кеспе қағаздармен жұмыс

  • Мәтін соңындағы «Біліміңді тексер» тапсырмаларын орындау.
  • Кеспелердегі сабақ түрлері мен ішкі құрылысының суреттерін талдап, түсіндіру.

Бекіту сұрақтары

  1. Сабақ қандай қызмет атқарады?
  2. Сабақтың түрлерін атаңдар.
  3. Сабақтың ішкі құрылысындағы қабаттарды сипаттаңдар.
  1. Жасымықша қай қабатта орналасады және қандай қызмет атқарады?
  2. Өзек қандай қызмет атқарады?
  3. Қабық бөлімдерінің қызметін талдаңдар.

Үй тапсырмасы

§ 12 оқу.

Бағалау

Оқушылардың жауаптары мен практикалық жұмыстағы белсенділігіне қарай бағаланады.