Қазақтың ұлттық аспабы қобыз Мазмұны:КіріспеМақсатыҚобыздың тарихыҚобыздың түрлеріҚобыз атасы - Қорқыт атаҚорытындыКіріспеҮйеңкінің түбіненҮйіріп алған қобызым
Қазақтың ұлттық аспабы — қобыз
Кіріспе
Жыр жолдары
Үйеңкінің түбінен үйіріп алған қобызым!
Қарағайдың түбінен қайырып алған қобызым,
Қызыл қаршын тобылғы — жәшік қылған қобызым,
Желмаяның терісінен қапшық қылған қобызым,
Жүйрік аттың құйрығын ішек қылған қобызым!
Ортекенің мүйізін тиек қылған қобызым!
Мақсаты
- Қобыздың шығу тарихын және түрлерін зерттеу.
- Қобыз өнерімен байланысты аңыздар арқылы Қорқыт ата туралы мәлімет беру.
Қобыздың тарихы
Қобыз — ежелден келе жатқан аспап. Ол екі ішекті, ысқышпен тартылатын, үні қоңыр да мұңлы болып шығатын көне музыкалық мұра. Ішектері көбіне аттың ұзын қылынан тартылады, ысқышы да қылмен керіледі. Осы ерекшелігіне байланысты аспап қылқобыз деп те аталады.
Дыбыс шығару ерекшелігі
Қобыз үні төмендеп, қайта жоғарылап, толқынды үн береді. Бұл — орындаушының шектерге саусақтың ұшын ғана тигізіп, сәл баса отырып, ысқышты көлденең ұстап, шекті үйкеп тартуы арқылы пайда болатын күрделі тембр. Қою, қоңыр саз кейде құстың даусына ұқсап естіледі.
Рухани мұра ретіндегі орны
Қобыз — қазақ халқының тарихи-этникалық мәдениетінің көне көзі, эпостық және аспаптық музыкалық өнерін бүгінге жеткізген ұлттық қазына. Дегенмен оның жолы әрдайым даңғыл бола бермеді: ертеден қобызды бақсылықпен байланыстырған көзқарас қалыптасып, аспапқа қатысты кертартпа түсініктер де ұзақ уақыт сақталды.
Қобыз атасы — Қорқыт ата
Қорқыттың қобызды ойлап табуы туралы мынадай аңыз айтылады. Қорқыт жасынан өте ұғымтал, құйма құлақ болып өседі. Сол дәуірдегі көптеген аспапта ойнайды, бірақ көңілі толмай, адам мен жануардың үнін, табиғат құбылыстарының дыбысын жеткізе алатын жаңа аспап жасауды мақсат етеді. Көп ойланып, қарағай ағашын кесіп әкеліп, бір үлгі жасайды. Алайда әрі қарай не істерін білмей, қиналып жүреді.
Аңыздағы түс
Бір күні шаршап отырып, көзі ілініп кетеді. Түсінде періште келіп: «Қорқыт, жасаған қобызың 6 жасар нар атанның жілігіндей екен. Енді оған нар терісінен жасалған шанақ, ортекенің мүйізінен ойылған тиек, бесті айғырдың құйрығынан тартылған қыл ішек жетпей тұр. Осылар болса, аспабың сайрағалы тұр» — деп кеңес береді.
Қорқыт ояна сала осы айтылғандардың бәрін жасап, қобыздың үнін кемеліне келтіреді.
Қобыздың түрлері
Бұл бөлім бастапқы мәтінде атау ретінде берілгенімен, нақты түрлері тізілмеген. Егер қаласаңыз, қылқобыз, нарқобыз және қазіргі концерттік үлгілерін жеке-жеке сипаттап, осы бөлімді толықтырып беремін.
Қорытынды
Қобыз — тек музыкалық аспап емес, ұлт жады мен рухани әлемнің үні. Оның қоңыр да мұңлы сазы ғасырлар бойы эпос пен күйдің, аңыз бен салттың үзілмес арқауын сақтап келеді. Қорқыт ата туралы аңыздар арқылы қобыздың киелі мәні тереңдеп, ұлттық өнердің биік белгісіне айналады.