Тіл - тұмар
Сабақтың тақырыбы: «Тілім менің — тірлігімнің жалғасы»
Сабақтың мақсаты
-
а
Қазақ тілінің ұлт мәдениетінің негізі, рухани өзегі екенін терең түсінуге бағыт беру; ана тілінің қалыптасуы мен дамуына қызығушылықты арттыру.
-
ә
Сұхбатқа шақыру, ой тастау әдісі арқылы оқушының тіл білімінің мән-мағынасын танып-білуге деген ізденісін дамыту; талдау, зерттеу және зерделеу дағдыларын қалыптастыру.
-
б
Ана тілдің адам өміріндегі және ұлт тағдырындағы орны мен маңызы жөнінде азаматтық ұстаным қалыптастыруға ықпал ету.
Сабақтың әдістері
Сұрақ-жауап, шығармашылық ізденіс
Көрнекіліктер
Үлестірме материалдар, суреттер, кесте-сызбалар
Сабақ форматы
Талқылау, мәтінмен жұмыс, жазбаша тапсырмалар
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылардың сабаққа дайындығы тексеріледі. Зейінді сабаққа аудару үшін сұхбатқа шақыратын сұрақ қойылады:
Еліміздің ертеңі — сендер! Тіл тағдырының ұлт тағдырымен тығыз байланысты құдіретті күш екені туралы ойландың ба?
Тіл — тұмар. Тұмар — халқымыз қастерлейтін киелі ұғым.
Тіл — елдіктің туы. Туды құлатпай, әрдайым биікте желбірету керек.
Осы бойтұмарды үкілеп болашаққа апару, ұрпақтар ісін жалғастыру дәстүрі саған да тән. Оған сен де үлес қосасың, менің шәкіртім.
2) Еркін пікір алаңы
Төмендегі Бауыржан Момышұлының сөзіне сүйене отырып, өз ойыңды айт. Бұл пікірді қандай дәлелмен толықтырар едің?
«Анамыздың ақ сүтімен бойымызға дарыған тілімізді ұмыту — бүкіл ата-бабамызды, тарихымызды ұмыту».
3) Жаңа сабақ: ақпараттық мәтінмен жұмыс
Мәтінді оқып танысу барысында төмендегі бағдарды ұстану ұсынылады:
-
Біз XXI ғасырда өмір сүріп отырмыз.
-
Қазақ тілінің бастауы, қалыптасуы мен даму кезеңдеріне назар аударсақ, тіл тағдыры адам тағдырымен үндес.
-
Дүниежүзіндегі тілдер туралы дерек және олардың қызметі.
-
Тіл — тарихи әрі мәдени құндылық.
Халық өміріндегі тілдің мәні мен маңызы
-
1
Халықтың бүкіл ғұмыры мен тіршілігінің куәгері, сырлас та мұңдас серігі.
-
2
Ұрпақтан ұрпаққа аманат етілетін тарих пен мәдениеттің, өнердің алтын кілті.
-
3
Қоғам дамуын зерделеп, заман өзгерістерін саралап, оны өзіне таныс тілде сөйлететін қуатты күш.
-
4
Ұлт тағдырына мәңгілік ғұмыр сыйлайтын ғажайып құбылыс.
-
5
Тірі, жанды құбылыс: шебер суретші, шешен би, кемел дана, мейірімді ана, ойшыл баба, алтын қолды зергер, асыл ойлы ұстаз.
Ой тұжырымдауға бағыт
- Тілдің жасалуы, қалыптасуы және дамуы.
- Сөздердің өзара байланысы және ой құрылымы.
- Тілдің танымдық және тағылымдық сипаты.
- Тілге қатысты азаматтық парыз бен міндет.
Талқылауға арналған мәтін
Жүздеген ғасырдың тарихын тербеткен дала төсінде өмір сүрген ата-бабаларымыздың көкірек сыры мен жүрек үнін жеткізген қасиетті аманат — тіл. Біз баба аманатын киелі тұмардай қастерлеп, ұрпақтан ұрпаққа жеткізген парасат иелерінен қабылдап алдық. Ал бізге күш берер киелі тұмар барда ұлттық мәдениетіміздің туы да биік, ұлтымыздың ғұмыры да мәңгі бола береді.
4) Жаттығумен жұмыс
1-жаттығу
Теледидардан берілетін тіл туралы қандай бағдарламаларды білесіңдер? Өздеріңе ұнайтын тележүргізуші туралы пікірлеріңді жазбаша даярлап, сыныптастарыңа оқып беріңдер.
Жақсылық
Мен үнемі тіл туралы айтылып жатқан пікірлерге құлақ түремін. Өзім ақынжанды адам болғандықтан, тіл тағдыры мені қатты толғандырады. Қазіргі тілдің қоғамдағы орнына көңілім толмай, қынжыламын.
Азамат
Қоғамдағы өзге ұлт өкілдерінің қазақ тілін үйрене бастағаны қуантады. Олардың іс-әрекеті бізге де ой салуы керек деп санаймын. Бұл — өз ұлтымыздан шықса да немқұрайлы қарайтын адамдарға да ой тастайтын құбылыс.
2-жаттығу
Төмендегі дәйексөздермен танысып, әр пікір төңірегінде ой толғаңдар.
«Халық арасында небір жаңа сөз, жаңа ұғымдар туып жатады — бұл табиғи процесс. Солардың шала туғандары өліп, мезгілін біліп туған өміршеңдері қанаттанып, азаматтық сөздер қатарына қосылады. Құдайға шүкір, сөздік қоры жағынан қазақ тілі ешкімнен кем де, кедей де емес, әдебиетіміздің қаулап өсуінің бір себебі осында жатқан сияқты».
«Мен “анам жақсы” десем, бұдан өзгенің анасы жаман деген ұғым тумайды. Бұл — өзгенің шамына тимейтін сөз болса керек. Қазіргі қазақ тілі — небір керемет философиялық толғаныстарды да, күрделі терең ойларды да, қылдан нәзік, жібектен биязы, аяулы сезім тебіреністерін де емін-еркін әсерлі жеткізетін көсілмелі, кең құлашты көркем тіл. Бұған қазақ баласы мақтана алады».
5) Білімді бекіту: шығармашылық жұмыс
3-жаттығуды орындау арқылы жазбаша шығармашылық жұмысқа бағыт беріледі. Әр оқушы өз жұмысын ұсынады: өлең, эссе, мақала және т.б.
3-жаттығу
Төмендегі дәйексөздерді эпиграф ретінде пайдаланып, «Туған тілім» немесе «Туған жерім» тақырыбында өлең, эссе, мақала және т.б. жазыңдар.
«Қазақстанның болашағы — қазақ тілінде».
«Туған жер — тұғырың, туған ел — қыдырың».
6) Ой қорыту және бағалау
Ой қорыту сұрақтары
- Тілдің ұлт тағдырындағы орны неде?
- Ана тілді сақтау үшін сен қандай нақты әрекет жасай аласың?
- Тілді дамытуға қоғам мен жеке адамның жауапкершілігі қалай көрінеді?
Бағалау
Оқушылардың жазбаша және ауызша жауаптары, талдауы мен шығармашылық жұмыстары негізінде бағаланады.
Үй тапсырмасы
«Ана тілдің тағдыры: бүгін және болашақта» тақырыбында қазақ тілінің қоғамдағы орны, қолданылуы, мәртебесі және болашақтағы мүмкіндіктері туралы қорытынды пікір жазу.