ЖайлаудаАуылда ерекше ән шырқалып жатқан еді
Жайлауда, ауыл ішінде ерекше ән қалықтап тұрған шақ еді. Қазағымның асыл ақын сөзі мен әсем әуенінен артық қазына бар ма? Абай арнайы қонақтарды күтуге тіккізген төрт киіз үйдің бірінде жастарды ішке жайғастырып, өнердің отын маздатып отыр.
Өнер жиналған кеш
Абайдың Әйгерімді алып келгеніне екі-үш ай ғана болған. Іште Абай мен Әйгерімнен бөлек Ербол, Жиренше, Базаралы, Әнет қызы Балбала, Базаралының інісі Оралбай, Сүгір ауылынан Керімбала, Құдайберді баласы Әмір, Сүгір баласы Әкімқожа және аты бүкіл Арқаға тараған Біржан сал отыр.
Біржан салдың бұл өңірге келгеніне де екі айдай уақыт өтіпті. Үкілі домбырасын серік етіп, ел аралап, өнерін шыңдап жүрген. Жиналған қауымның әрқайсысы — өз алдына бір-бір дара: ақын, әнші, сазгер.
Әйгерім ән шырқағанда, Абай тырп етпей тыңдайды. Біржан сал да ұйып, үнсіз қалады — сол сәтте үй ішін әуен ғана билегендей.
Үлкен үйдегі салқындық
Көп ұзамай ас дайын болып, қонақтар сыртқа шығып, сергіп қайтуға бет алады. Дәл осы кезде Қалиқа келіп, Абайға шешесі шақырып жатқанын айтып, ертіп кетеді.
Үлкен үйде Ұлжан, Айғыз, Ділдә отыр екен. Абай кіріп келген бойда Ділдәнің ызалы кейпін аңғарады. Ол кезде Абай Әйгерімнің отауында ойын-сауық өткізіп жатқан, ал бұл үйге Түсіптің бәйбішесі — Ділдәнің шешесі — қонаққа келіпті.
Ұлжанның өкпесі
«Өз енеңмен неге барып, сәлем бермейсің?» — деп Ұлжан Абайға ренішін білдіреді. Ділдә да соған қосылып, жылап сыртқа шығып кетеді.
Алайда Абай бұл жағдайдан кейін де райынан қайтпай, енесіне жолықпайды. Ол тек Біржан салды шығарып салудың қамымен жүреді.
Қоштасу және көңілде қалған жаз
Біржан салды шығарып салуға Абай, Ербол, Әйгерімдер қосылып, Күнке ауылындағы Әмірдің отауына барады. Қонақтар сонда бір түн болып, ертеңінде қоштасады.
Біржан сал қонақ болып кеткен сол жаз ұзақ уақыт жастардың көңілінде қалып, ойға оралып жүрді. Ыстық мезгіл ауған сайын жұрт көшінің жиілігі де арта түсті.
Махаббаттың тартысы: Оралбай мен Керімбала
Осы күндері Базаралының інісі Оралбайдың еңсесі түсіп, қайғыға батып жүрді. Оның сүйгені — Сүгір ауылындағы Керімбала. Екеуі көктемде бір-біріне сыр ашқан. Бірақ Керімбала Қаракесектің бір жігітіне атастырылған екен. Оралбайдың күйзелісі осыдан басталған.
Себеп
Керімбаланың атастырылуы — екі жастың жолын байлаған түйін.
Шешім
Оралбай шыдай алмай, Керімбаланы алып қашады.
Ел ішіндегі дау және алда тұрған қақтығыс
Бұл оқиға ел ішін дүрліктіріп, үлкен әңгімеге айналады. Жігітек пен Бөкенші арасында суықтық туып кетпеуі үшін, әр рудың игі-жақсылары Ұлжанның үйіне жинала бастайды. Ал Оралбай мен Керімбала ел даусынан именіп, қонған жерінен қайта көшіп, қуғыннан қашумен болады.
Абай мен Ербол қанша тырысса да, ел ағалары татулыққа толық келісе алмайды. Керімбала үшін болған бұл дау ұлғайып, Бөкенші жағы Жігітек ішінен бір жас келіншекті шауып кетеді. Осыдан соң үлкен шайқастың қаупі анық сезіледі.
Қарсы жақтардың жиналуы
- Жігітек аттылары — Саркөлде жиналады.
- Бөкенші жағы — Шалқарға топтасады.
- Суырбұлақ пен Қаршығалы арасындағы Қайнар — шайқас алаңына айналмақ.
Қақтығыс таң атқаннан түс ауаға дейін созылады. Жігітектен — Абылғазы, Бөкеншіден — Марқабай шеберлігімен көзге түседі.
Жиынның үкімі
Шайқастан кейін тағы бір үлкен жиын өтеді. Сол жиында Жігітек жағы Бөкеншіге бірнеше қыстау беруге келіседі, ал Керімбаланы Қаракесекке жөнелту туралы шешім қабылданады.
Осыдан кейін он жігіт Оралбай мен Керімбаланы Шыңғыстағы «Қараша қостасы» атанған құздан тауып алып, елге қайтарып әкеледі. Жиында айтылғандай, екі ғашық ақыры қош айырысады.