Қазіргі заман сәулет өнері

Сабақ тақырыбы

Сәулет өнеріне саяхат (презентациясымен)

Сабақ типі

Аралас сабақ

Сабақ түрі

Дәстүрлі

Әдістер

Жарыс, топқа бөліп оқыту

Сабақтың мақсаты

Орта ғасырлардағы және қазіргі заманғы сәулет өнерін, негізгі стильдер мен архитектуралық құрылыс жүйелерінің ерекшеліктерін ашу; олардың айырмашылықтарын салыстыра отырып, тарихтағы орнын анықтау.

Сабақтың міндеттері

Білімділік

Сәулет өнері мен оның тарихы туралы жалпы түсінік қалыптастыру; Қазақстандағы орта ғасырлық сәулет өнерінің дамуы мен тарихи ерекшеліктерін меңгерту.

Дамытушылық

Қазақстандағы сәулет туындылары арқылы оқушылардың танымдық және сөйлеу қабілеттерін дамыту, жаңа терминдерді түсіндіру.

Тәрбиелік

Орта ғасырлық ескерткіштерді қазіргі архитектураның озық үлгілерімен салыстыра отырып, сәулет өнеріне қызығушылықты арттыру және эстетикалық тәрбие беру.

Көрнекілік және пәнаралық байланыс

Көрнекілігі

Интерактивті тақта
Слайдтар
Карточкалар
Плакаттар
Бояулар

Пәнаралық байланыс

Тарих
Архитектура

Сабақтың құрылымы

1. Ұйымдастыру кезеңі
2. Үй тапсырмасын сұрау
3. Алдыңғы тақырыпты пысықтау
4. Жаңа сабақ
5. Жаңа материалды бекіту
6. Қорытындылау
7. Білімді бағалау
8. Үй тапсырмасын беру

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру

Оқушылармен амандасу
Сыныпты түгендеу
Психологиялық дайындық
Құрал-жабдықтарды тексеру

II. Үй тапсырмасын сұрау

Топтық жарыс форматы • Дайындық уақыты: 2–3 минут

Топтарға бөлу

Оқушылар үш топқа бөлінеді және бейнелеу өнеріндегі негізгі түстермен аталады:

1-топ: көк
2-топ: қызыл
3-топ: сары

Ереже

Қораптан карточкалар алынады, әр топ жетекшісі сұрақтарды таңдайды.
Топ мүшелері бірігіп дайындалады.
Дайын болған топ жауап береді.

Бағалау

Дұрыс жауап: 5 ұпай
Қате жауап: ұпай берілмейді
Әр топ: 2 сұрақтан алады

Негізгі сұрақтар

№	Сұрақ	Қысқа жауап/тірек
1	Пейзаж өнері деген не?	Табиғат көрінісін бейнелеу
2	Перспектива деген не?	Жақындағы зат үлкен, алыстаған сайын кішірейіп көрінеді
3	Перспектива түрлерін ата.	Сызықтық және ауа перспективасы
4	Табиғат деген не?	Бізді қоршаған орта
5	Акварель қандай бояу?	Суда тез еритін бояу
6	Гуашь қандай бояу?	Қою жағылатын, суда жақсы еритін бояу
7	Жылы түстерді ата.	Сары, жасыл, қызыл
8	Суық түстерді ата.	Көк, күлгін, сұр

Қосымша тапсырма (слайд арқылы)

Егер орман пейзажын бейнелеу керек болса: алдыңғы қатарда діңдері жіңішке, ал артқы қатарда жуан діңді ағаштар берілген делік. Бұл перспективалық шешімді суретте қалай дұрыс көрсетесің?

Тапсырма: тақтадағы плакатқа маркермен сызба түрінде көрсетіп түсіндіру.

Осылайша, перспектива мен пейзаж туралы білімдерің тексерілді. Енді жаңа сабаққа көшеміз.

III. Жаңа тақырыпқа дайындық (жедел сұрақтар)

Оқушылар қол көтеріп жауап береді. Дұрыс жауаптарға ұпай қойылады.

Адам өмірінде баспана қандай рөл атқарады?
Сәулет дегеніміз не?
Баспана қандай қасиеттерге ие болуы керек?
Қандай сәулет ескерткіштерін білесің?
Слайдтағы ғимараттардың атауын және қай қалада орналасқанын ата (Астана, Алматы).

IV. Жаңа сабақ

Түсіндіру: слайдтар арқылы

Жоспар

Сәулет өнерінің тарихы
Сәулет стильдері
Еуропа ескерткіштері
Орта Азия мен Шығыс сәулет өнері
Қазіргі заман сәулеті

Сәулет өнерінің тарихы: негізгі ой

Бүгін салынып жатқан ғимараттар ерте кезеңдегі құрылыстарға мүлде ұқсамайды. Слайдтағы нысандар арқылы Еуропа сәулетінің үлгілері таныстырылады.

Ежелгі Египет, Грекия, Рим дәуірінде қарапайым адамдардың үйлері арзан әрі сапасыз материалдардан салынғандықтан, көпшілігі бүгінге жетпеді. Ал мыңдаған адамдардың еңбегімен тұрғызылған храмдар, кітапханалар, салтанатты сарайлар берік материалдардан салынып, көптеген ескерткіштер қазіргі күнге дейін сақталды.

Кілтті ұғым: «Стиль»

Белгілі бір тарихи кезеңде қалыптасқан ірі көркем-архитектуралық туындылар жиынтығы стиль деп аталады.

Антикалық стиль: Грекия және Рим

Антикалық дәуір сәулетінде ғимараттардың шатыры мүсіндермен әшекейленді; қабырғаға сылағы кеппей салынатын суреттер фреска деп аталды. Сондай-ақ мозаика кең қолданылды (түсті минерал қосып балқытылған шыны сынықтарынан құралады).

Парфенон

Б.з.д. V ғасырдың ортасында Афиныдағы Акрополь қыратында тұрғызылған грек храмы. Периметрі бойымен биіктігі шамамен 10 метрлік 46 баған қоршап тұрған.

Форум

Көне Римнің орталығындағы басты алаң. Мұнда жиындар өтіп, маңызды мемлекеттік шешімдер қабылданған.

Колизей

Б.з. I ғасырында салынған. 50 000-нан астам көрермен сыйдырған, 4 қабатты. Аренада гладиаторлар мен жабайы аңдардың айқастары көрсетілген.

Акведуктар

Қалаға таза тау суын жеткізетін аркалы көпір-каналдар. Кейбірі осы күнге дейін сақталған.

Термдер

Рим моншалары. Каракалланың термдері ерекше әйгілі болған: бір мезетте 2500-ден аса адам жуына алған, сәулеті сарайдай сәнді болған.

Роман стилі (XI ғасырдан бастап)

Еуропада «Менің үйім — менің қамалым» деген ұғым қалыптасты. XI ғасырдан бастап феодалдар сыртқы шапқыншылықтан қорғану үшін қамалдар сала бастады. Нәзік те сымбатты антикалық құрылыстардың орнына ауыр, аласа, қалың қабырғалы, түнерген ғимараттар пайда болды.

Мысал

Шильон қамалы (Швейцария) — роман стилінің танымал үлгілерінің бірі (слайд арқылы көрсетіледі).

Готика стилі (XII ғасырдан бастап)

XII ғасырда роман стилі біртіндеп готикаға ауысты: ауыр құрылыстардың орнына аспанмен таласқан биік ғимараттар бой көтерді. Христиан дінінің ықпалы күшейген кезеңде готика стиліндегі негізгі нысандар — діни рәсімдер өтетін соборлар болды.

Кельн соборы (Германия)

Терезелері сәнді витраждармен безендірілген. Гүл өрнек — жиі қолданылатын элемент.

Нотр-Дам де Пари (Франция)

Готика стилінің ең көркем соборларының бірі. Құрылысы 170 жылға созылған. Қоңырауы салтанатты күндері ғана соғылған, салмағы шамамен 15 тонна. Шатыры гаргульялар мен химералар бейнесімен әшекейленген.

Аңыз бен құпия

Собордың қақпасын жасаған ұста туралы аңыздар тараған. Кейбір құлып механизмдерінің құпиясы әлі күнге дейін толық ашылмағаны туралы деректер айтылады.

Орта Азия мен Шығыс сәулеті

Орта Азия мен Шығыстағы сәулет өнері ислам дінінің ықпалымен дамыды. Мұсылман дәстүрінде адам мен жануарларды бейнелеуге шектеу қойылғандықтан, шеберлер әшекейді ою-өрнек, геометриялық өрнек және мозаика арқылы жеткізді.

Жиі болған шапқыншылықтар мен табиғи апаттар салдарынан көптеген ескерткіштер қираған. Соған қарамастан, бірқатар маңызды кешендер бүгінге жетті.

Регистан (Самарқан, XV ғасыр)

Сәулет кешені үш медреседен тұрады: Ұлықбек, Ширдор, Тілләқари.

Қожа Ахмет Ясауи кесенесі (Түркістан)

Қазақ халқының мақтанышы. Әмір Темірдің бұйрығымен тұрғызылған. Орталық күмбезінің диаметрі — 18 метр. Кесене ішінде жеті металдың қорытпасынан құйылған тайқазан бар: салмағы шамамен 2 тонна, диаметрі 2 метр.

Қазіргі заман сәулеті

Қазіргі сәулет өнері қарқынды дамып келеді: көп қабатты үйлер, театрлар, қонақ үйлер және заманауи символдық нысандар бой көтеруде (мысалы, Бәйтерек, Ақ Орда, Нұр мешіті және т.б.).

Түйін

Дегенмен орта ғасыр ескерткіштерінің құрылыс сапасы мен көркемдік деңгейін толықтай басып озу оңай емес: олар ғасырлар өтсе де, беріктігі мен айрықша стилімен таң қалдырады.

Біздің ортақ міндетіміз: тарихи ескерткіштерді сақтау, қорғау және келер ұрпаққа жеткізу.

V. Бекіту тапсырмалары

Шығармашылық жұмыс (топпен)

«Көне қала» тақырыбында тарихи пейзаж орындау. Сызықтық және ауа перспективасын қолдану. Жұмысты акварельмен, гуашьпен, фломастермен немесе аппликация түрінде жасауға болады.

«Ойлан, тап!» ойыны

Қай топ бірінші қол көтерсе, сол топ жауап береді. Тақырып бойынша жедел тапсырмалар орындалады.

А) Терминдерді тап

Шаршы ішіне сәулет өнеріне қатысты терминдер жасырылған. Тап: колизей, акведуктар, роман, рим, готика, медресе.

а к в р с м а ю о
е д у қ н и л я о
т и э з е й г а к
й

Ә) Тренинг: сөйлемді аяқта

Қожа Ахмет Ясауи кесенесі Әмір Темір әмірі бойынша тұрғызылған.
Орта ғасырдағы сәулет өнерінің жауһары — Регистан.
Регистан сәулет кешені Самарқанда орналасқан.
Үш мұсылман білім беру медресесі: Ұлықбек, Ширдор, Тілләқари.
Қожа Ахмет Ясауи кесенесі Түркістанда орналасқан.
Кесене ішінде үлкен қазан бар.

Б) «Нотр-Дам де Пари» сөзжұмбағы

Тігінен

Нотр-Дам де Пари соборында кездесетін сәулет стилі.
Собор шатырына сән беретін мифологиялық тіршілік иелерінің бірінің атауы.

Көлденеңнен

Собордың ажырамас үнді бөлігі.
Кіреберіс пен витраждарды безендіретін шеңбер пішінді элемент.
Түрлі түсті шыны бөліктерінен тұратын терезе.

1 3 г г
2 қ о ң ы р а у т р и
4 г ү л ө р н е к к ү
5 в и т р а ж л а

В) «Шұғыл есте сақтау» жаттығуы

Тақтаға сөздер жазылады. Кейін мұғалім 2–3 сөзді өшіреді, оқушылар өшірілген сөздерді жылдам айтып береді. Дұрыс әрі жылдам жауап — ұпай.

Тірек сөздер: стиль, Парфенон, форум, Колизей, акведуктар, роман, готика, сәулет.

VI. Қорытындылау (бекіту сұрақтары)

Негізгі анықтамалар

Сәулет өнері деген не? (Құрылыс, тұрғын үй салу өнері.)
Стиль деген не? (Белгілі тарихи кезеңде пайда болған ірі туындылар жиынтығы.)
Стиль түрлерін ата. (Антикалық, роман, готика.)

Түсінікті тексеру

Көне ескерткіштерді ата. (Парфенон, форум, Колизей, акведуктар, тайқазан.)
Қазіргі сәулет пен өткен дәуір сәулетінің айырмашылығы неде?
Мозаика деген не?
Қожа Ахмет Ясауи кесенесі қай қалада орналасқан?
Акведуктардың қызметі қандай болған?

Сабақ соңында оқушылардан кері байланыс алынады: «Сәулет өнеріне саяхат ұнады ма? Қандай қызықты деректер есте қалды?»

VII. Бағалау

Мұғалім бағалау парағы бойынша әр топтағы оқушының белсенділігі мен тапсырма орындауына қарай жеке баға қояды. Жеңімпаз топ анықталады.

1-топ: көк
2-топ: қызыл
3-топ: сары

VIII. Үй тапсырмасы

84-бет: Ұлықбек медресесінің суретін сурет дәптеріне бейнелеу.