Тіліңмен жүгірме, біліммен жүгір
Білім туралы халық даналығы
Қазақтың мақал-мәтелдері білімді өмірдің өзегі, адамның көркі, қоғамның ырысы ретінде өрнектейді. Жердің сәні — егін болса, ердің сәні — білім. Білім — таусылмайтын кен, ал ақыл — тозбайтын тон. Оқу адамды өсіреді, жолын ашады, сөзін салмақты етеді.
Білімнің құны
Білім арзан, білу қымбат. Күш — білімде, білім — кітапта. Білім гауһар — бағасы жоқ; надандық кесел — дауасы жоқ.
Оқудың жолы
Екпей егін шықпас, үйренбей білім жұқпас. Оқу — инемен құдық қазғандай. Білім басы — бейнет, соңы — зейнет.
Таңдаулы мақал-мәтелдер
Төмендегі нақылдар білім, оқу, кітап, ұстаз және өмірлік тәжірибе туралы ойды айқындайды. Қайталанған тұстар ықшамдалып, мәтін біріздендірілді.
Білім — адам сәні, елдің ырысы
- Жердің сәні — егін, ердің сәні — білім.
- Жер — ырыстың кіндігі, білім — ырыстың тізгіні.
- Білім — ер азығы, ер — ел азығы.
- Оқу — білім азығы, білім — ырыс қазығы.
- Оқу — білім бұлағы, білім — өмір шырағы.
Күш, ақыл және кітап
- Күш — білімде, білім — кітапта.
- Ақыл — тозбайтын тон, білім — таусылмайтын кен.
- Кітап — алтын қазына; кітап-ғылым — тілсіз мұғалім.
- Наданмен дос болғанша, кітаппен дос бол.
- Алтын алма, білім ал.
Оқу — бейнет, нәтижесі — береке
- Оқу — инемен құдық қазғандай.
- Оқу түбі — тоқу.
- Екпей егін шықпас, үйренбей білім жұқпас.
- Жаста оқыған оқуың — тасқа жазғандай; егде тартқанда оқыған оқуың — мұзға жазғандай.
- Оқусыз білім жоқ, білімсіз күнің жоқ.
Көрген, білген, сұраған — озар
- Көп жасаған білмейді, көп көрген біледі.
- Көргеніңнен көрмегенің көп; білгеніңнен білмегенің көп.
- Өз білмегеніңді кісіден сұра: үлкен жоқ болса, кішіден сұра.
- Білетінің бір тоғыз, білмейтінің тоқсан тоғыз.
- Білмесең — үндеме, білгенді — күндеме.
Ұстаз, шәкірт және өмір сабағы
- Өмір — үлкен мектеп; өмірдің өзі — ұлы ұстаз.
- Ұстаздан шәкірт озар.
- Ұстазыңды ұлы әкеңдей сыйла.
- Жеті жұрттың тілін біл, жеті түрлі білім біл.
Өнер, ғылым және ой кеңістігі
- Өнер — ағып жатқан бұлақ, ілім — жанып тұрған шырақ.
- Ғылым — теңіз, білім — қайық.
- Ақыл — дария, ой — теңіз.
- Тіліңмен жүгірме, біліммен жүгір.
Мінез, кісілік және қадір
- Кісінің кісілігі киімінде емес, білімінде.
- Киіміне қарап қарсы алады, біліміне қарап шығарып салады.
- Қарғыстың ең жаманы: өзің білме, білгеннің тілін алма.
- Қолдағы бар алтынның қадірі жоқ; ақыл азбайды, білім тозбайды.
Ой түйіні
Мақал-мәтелдің түпкі үні бір арнаға құяды: білім — өмірлік шам, кітап — рухани қазына, еңбек — үйренудің шарты. Білімді бесіктен көрге дейін іздеу — адамның өзіне де, еліне де олжа.