Психологияның даму тарихы
Психология: көне тарих, жас ғылым
Психология — әрі өте ежелгі, әрі салыстырмалы түрде жас ғылым. Мыңжылдық тарихы бола тұра, оның даму болашағы әлі де алда. Бұл парадоксты XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында танымал ғалым Г. Эбингауз қысқа да дәл түйіндеген:
«Психологияның тарих алдында ұлан-ғайыры бар, ал ғылым ретіндегі тарихы өте қысқа».
Ғылым ретіндегі қалыптасуы
Психика зерттеулерінің тарихы деп көбіне психологияның философиядан бөлініп, жаратылыстану ғылымдарымен ұштаса отырып, эксперименттік зерттеулер ұйымдастыра бастаған кезеңі аталады. Бұл үрдіс XIX ғасырдың екінші жартысында айқын көрініс тапты. Ал психологиялық ойдың бастаулары адамзат тарихының терең қатпарларына кетеді.
«Психология» атауы нені білдіреді?
Пән атауының өзі грек тілінен аударғанда «жан туралы ғылым» деген мағынаны білдіреді: psyche — «жан», logos — «ғылым».
Алғашқы психологиялық көзқарастардың едәуір бөлігі діни түсініктермен байланысты қалыптасты.
Психология нені зерттейді?
Л. С. Рубинштейн өзінің «Жалпы психология негіздері» (1940) еңбегінде психология зерттейтін құбылыстар ауқымын нақтылап көрсетеді: бұл — біздің қабылдауымыз, ықылас-ниетіміз, тілектеріміз және басқа да ішкі күй-жайларымыз. Яғни, адамның өмірінің ішкі мазмұнын құрайтын, жан толғаныстарымен тығыз байланысты құбылыстар жиыны.
- Қабылдау — әлемді сезім мүшелері арқылы танып-білу.
- Ықылас-ниет — мақсатқа бағытталған ішкі ұмтылыс.
- Тілек — адамның қажеттіліктері мен құндылықтары арқылы айқындалатын ішкі талап.