Бақылау жұмысы
Бақылау жұмысы тапсырмалары
Әр нұсқада есептер мен түсіндірме сұрақтар берілген. Есеп шығаруда формуланы жазып, қажетті түрлендірулерді көрсетіңіз.
I нұсқа
Эхолот, маятник, серіппе және дыбыс құбылыстары.
1) Эхолот есебі
Эхолоттың көмегімен балық үйірі анықталды. Жіберілген және қайта қабылданған дыбыс сигналының аралығы 0,7 с. Егер судағы дыбыс жылдамдығы 1400 м/с болса, эхолот пен балық үйірінің арақашықтығын табыңдар.
2) Математикалық маятник
Ұзындығы 1 м математикалық маятник 0,5 Гц жиілікпен тербеледі. Бақылау орнындағы еркін түсу үдеуін анықтаңдар.
3) Серіппелі тербеліс
Серіппеге ілінген жүк 32 с ішінде 40 тербеліс жасайды. Серіппенің қатаңдығы 300 Н/м. Жүктің массасын анықтаңдар.
4) Түсіндірме сұрақ
Күн күркіреуі кезінде алдымен найзағайдың жарқылын көріп, содан кейін ғана оның дыбысын еститінімізді қалай түсіндіруге болады?
II нұсқа
Маятник, мұхит толқыны және дыбыстың таралу ерекшеліктері.
1) Маятниктің ұзындығы
Математикалық маятниктің тербеліс периоды 3 с. Маятниктің ұзындығын анықтаңдар.
2) Мұхит толқыны
Мұхиттағы толқынның ұзындығы 300 м, ал периоды 15 с. Толқынның таралу жылдамдығын анықтаңдар.
3) Жиіліктерді салыстыру
Ұзындықтары 1 м және 4 м математикалық маятниктердің жиіліктерін анықтап, салыстырыңдар.
4) Түсіндірме сұрақ
Неліктен адам су астындағы дыбысты (кей жағдайларда) естімей қалады? Физикалық себептерін түсіндіріңдер.
III нұсқа
Толқын теңдеулері, ультрадыбыс және резонатордың рөлі.
1) Толқын жиілігі
Толқын серпімді ортада 100 м/с жылдамдықпен таралады. Фазалары қарама-қарсы жатқан екі нүктенің арақашықтығы 1 м. Тербеліс жиілігін анықтаңдар.
2) Ультрадыбыс толқыны
Сұйықтағы ультрадыбыстың жылдамдығы 1200 м/с. Ультрадыбыс толқынының төменгі және жоғарғы шектеріне сәйкес толқын ұзындықтарын есептеңдер.
3) Еркін түсу үдеуі
Математикалық маятниктің ұзындығы 0,9973 м, ал периоды 2 с. Еркін түсу үдеуін анықтаңдар.
4) Түсіндірме сұрақ
Неліктен камертонды ағаш жәшікке (резонаторға) орнатады? Дыбыстың күшеюін физикалық тұрғыдан түсіндіріңдер.
Қорытынды
Бұл бақылау жұмысы тербелістер мен толқындарға қатысты негізгі ұғымдарды: период, жиілік, толқын ұзындығы, таралу жылдамдығы, сондай-ақ дыбыстың ортаға тәуелді қасиеттерін қолдана білу деңгейін тексереді.