Сын тұрғысынан ойлауды бағалау
Шеберлік сыныптың жалпы сипаттамасы
Ескелді ауданы әкімдігінің Қаблиса жырау атындағы орта мектебі мектепке дейінгі шағын орталығымен коммуналдық мемлекеттік мекемесінде ағылшын тілі пәнінің мұғалімі Қайрбек Арайгүл «Сын тұрғысынан ойлауды сабақта пайдалану жолдары» тақырыбында шеберлік сынып өткізеді.
Сабақ басталар алдында екі кішкентай баланың сөйлей алмаса да бір-бірімен ым-ишара арқылы келісіп, есікті бірге ашқан видеосы көрсетіледі. Видеоға талдау жасалып, осы мысал арқылы тақырыптың өзегі ашылады: ойлау, түсіну, әрекетті негіздеу және ортақ шешімге келу.
Неге дәл қазір сын тұрғысынан ойлау?
Қазіргі кезде өмір күрделене түсті, елімізде демократиялық құрылымдар нығайып келеді. Бүгінгі мектеп оқушысы ертең өмір жолында кездесетін қиындықтарды еңсеруге, өз мәселесін өзі шешуге, саналы шешім қабылдауға дайын болуы керек.
Осы мақсатқа қызмет ететін тиімді технологиялардың бірі — «Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту». Бұл бағдарлама әлемнің түкпір-түкпірінен жиналған білім берушілердің бірлескен еңбегіне сүйенеді.
Негізгі ұғым
Сын тұрғысынан ойлау — ақпаратты түсініп қана қоймай, оны бағалауға, талдауға және синтездеуге бағытталған ойлау әрекеті.
Сын тұрғысынан ойлауды дамытуға қойылатын талаптар
Сабақтағы орта
- Ойлануға уақыт беру және толғануға мүмкіндік жасау.
- Оқушының ойын ашық айтуына рұқсат беру.
- Әртүрлі идеялар мен пікірлерді қабылдау.
- Белсенді оқу әрекетін тұрақты қолдау.
Қарым-қатынас мәдениеті
- Оқушының қателігін келемежге айналдырмау.
- Бір-бірінің жауабына берілген сынның дәлелді, дәйекті болуын талап ету.
- Сын тұрғысынан ойлау үдерісін жүйелі бағалау және кері байланыс беру.
Оқушыда қалыптасатын дағдылар
Мұғалімге қойылатын кәсіби талап
- Сын тұрғысынан ойлай білу.
- Оқушыға дұрыс сұрақ қоя білу.
- Ойлануға жетелейтін тапсырмалар құрастыра білу.
Жиі қолданылатын әдіс-тәсілдер
Топқа бөлу тәсілдері
Топтық жұмысты ұйымдастыру үшін әртүрлі құралдарды қолдануға болады: пазлдар, түстер, смайликтер, конфеттер, көліктер, жеміс-жидектер, көкөністер, гүлдер, сандар, әріптер, әуендер, тақырыпқа қатысты тірек сөздер немесе «мозайка құрастыр» әдісі.
Тірек сөздер арқылы топқа бөлу: сұрақтар үлгісі
Мұғалімдер сұрақтарға жауап бере отырып, белгілі бір тірек сөздер арқылы топтарға бөлінеді. Сұрақтардың үш түрі ұсынылады:
1) Жалпы сұрақтар (иә/жоқ)
- Сабақтарыңызды күн сайын интерактивті тақтамен өткізесіз бе?
- Сабақта 7 модульдің барлығын қолдана аласыз ба?
- Сабақ кезінде уақытты тиімді пайдалана аласыз ба?
- Сіз сынып жетекшісісіз бе?
- Семинарларға үнемі қатысасыз ба?
- Сабаққа кешігіп кіресіз бе?
- Әріптестеріңізге әдістемелік көмек көрсетесіз бе?
2) Арнайы сұрақтар (сұрау есімдіктері)
- Сіз қай жерде деңгейлік курстан өттіңіз?
- Сіз қай пәннен сабақ бересіз?
- Осы салада еңбек етіп жүргеніңізге қанша жыл болды?
- Бүгінгі көңіл күйіңіз қандай?
- Бүгінгі семинарға келуіңіздің себебі неде?
- Курстан өткен кездегі жетекшіңіз кім болды?
- Өзіңізге қойған мақсатыңыз қандай?
3) Балама сұрақтар (біреуін таңдау)
- Сабақта сіз көп сөйлейсіз бе, әлде оқушыларыңыз ба?
- Сабақ жоспарын қолмен жазасыз ба, әлде компьютерде дайындайсыз ба?
- Жұмыс орныңыз үйіңізге жақын ба, әлде алыс па?
- Уақытыңыздың көп бөлігін отбасыңызға жұмсайсыз ба, әлде оқушыларыңызға ма?
- Сабағыңызда топтық жұмыс көбірек пе, әлде жұптық жұмыс па?
- Сабақ кезінде орындықта отырасыз ба, әлде түрегеп тұрасыз ба?
- Деңгейлік курстан Алматыда өттіңіз бе, әлде Талдықорғанда ма?
Сабақ құрылымы: үш кезең
1) Қызығушылықты ояту
Бұл кезеңде оқушылардың тақырыпқа деген ынтасы оянып, бастапқы болжамдары қалыптасады.
Ранжирлеу тапсырмасы
«Оқушылардың білім деңгейін қалай көтеруге болады?» тақырыбы бойынша ұсынылған тізімнен 5 пікірді таңдап, маңыздылығына қарай орналастырыңыз: алдымен ең маңыздысын, кейін маңызы төменін.
- Үлгерімі төмен оқушымен жұмыс
- Ата-анамен жұмыс
- Деңгейлік тапсырмалар беру
- Электронды оқулықтарды қолдану
- Топпен жұмысқа бейімдеу
- Қызығушылығын ояту
- Үнемі қадағалап отыру
- Марапаттау
- Тапсырмаларды әртүрлі формада ұсыну
- Жаңа әдіс-тәсілдерді қолдану
- Сын тұрғысынан ойлау дағдыларын жетілдіру
- Оқушыларды өз бетімен саналы білім алуға бағыттау
2) Мағынаны ашу
Бұл кезеңде ақпаратпен жұмыс тереңдейді: талдау, дәлелдеу, салыстыру, жүйелеу жүзеге асады.
Топтық жұмыс үлгісі
- 1-топ: әңгіме құрастырады.
- 2-топ: суретті түсіндіреді.
- 3-топ: ой қорытады.
Әңгіме құрастыру
Оқиға желісі, себеп-салдар, қорытынды.
Іс-әрекет нәтижесі
Дәлел, мысал, тұжырым.
Ой қорыту
Негізгі идеяны жинақтау.
3) Ой толғаныс
Бұл кезеңде оқушы өз көзқарасын қалыптастырып, білімін жаңа контексте қолданады және пікірін нақтылайды.
Сұрақты тиімді түрлендіру
Мысал 1
«22.12 деген датаны оқы» дегеннен гөрі “What is the shortest day in a year?” (бір жылдың ішіндегі күндіз ең қысқа болатын күн қайсы?) деген сұрақ ойлауды тереңдетеді.
Мысал 2
Оқушылардан мамандық атауларын тізіп айтқызғаннан гөрі: «Осы суреттегі орындарда кімдер жұмыс істейді?» деген сұрақ олардың талдауын нақтылайды және кеңейтеді.
Рефлексия және кері байланыс
Шеберлік сынып соңында қатысушылар өз тәжірибесін бағалап, ұсыныс пен тілектерін білдіреді. Рефлексияны әртүрлі форматта ұйымдастыруға болады:
«Құндылықтар спектрі» тапсырмасы
Бүгінгі шеберлік сыныбы бойынша алған әсеріңіз бен ұсынысыңызды парақтың сол жағына, ал тілектеріңізді оң жағына жазыңыз.