Оқушыларды адамның бет - бейнесін бейнелеуге үйрету
Академиялық сурет
Өткізілетін уақыты
_______________________________
Сабақтың тақырыбы
Жұмсақ материалмен гипстен жасалған адам басының суреті — 12 сағат
Сабақтың мақсаты
1) Білімділік
Оқушыларды адамның бет-бейнесін сауатты әрі дәл бейнелеуге үйрету.
2) Дамытушылық
Балаларды адамның мінез-құлқын, ұқсастығын бере білуге баулу және оқушылардың көркемдік шеберлігін дамыту.
3) Тәрбиелік
Оқушыларды шыдамдылыққа, ұқыптылыққа және жұмысты жүйелі орындауға тәрбиелеу.
Керекті құрал-жабдықтар
- A3 форматтағы қағаз
- Қарындаш, өшіргіш
- Бор, тақта
- Портрет салудың кезеңдері көрсетілген көрнекі таблицалар және басқа да материалдар
Сабақтың жоспары
- 1 Ұйымдастыру кезеңі
- 2 Өткен сабақты қайталау
- 3 Ойын-жаттығулар, сергіту сәттері
- 4 Жаңа сабақты түсіндіру
- 5 Сарамандық жұмыс
- 6 Сабақты қорытындылау
- 7 Үй тапсырмасы
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру
- Оқушыларды түгендеу, сабаққа дайындықтарын тексеру.
2) Өткен сабақты қайталау
Өткен сабақта адам фигурасының долбарын салған едік. Қысқаша еске түсірейік:
- 1 Долбар дегеніміз не?
- 2 Ол қалай жасалады?
3) Ойын-жаттығулар және сергіту
Жаңа тақырыпқа кіріспес бұрын қысқа сергіту жаттығуларын орындаймыз:
- Қазақтың ұлттық биі «Қаражорғаны» билеу.
- Қапшық ішіндегі затты сипап анықтап, оның бейнесін тақтаға салу.
- Кезекпен шығып, сөзжұмбақ шешу.
4) Жаңа сабақты түсіндіру
Шынайы суретші адамды әртүрлі жағдайларда, бұрылыстарда және қимыл-қозғалыста бейнелей білуі тиіс. Адам — суретшілердің ең көп назар аударатын негізгі нысаны. Тұрмыстық, тарихи және батальдық жанрларда да композицияның өзегінде көбіне адам бейнесі тұрады.
Адамдағы ең әсерлі әрі маңызды бөлік — бет-әлпет. Сондықтан дәстүр бойынша адамды зерттеу бастың суретін салудан басталады.
Кейбір әуесқойлар ешқандай дайындықсыз таныстарының портретін, әсіресе қырынан салып жатады. Кейде «ұқсастық бар» сияқты көрінгенімен, мұндай жұмыстар көбіне жазық және жансыз болып қалады. Бас «тірі» көрінуі үшін суретші оның құрылымын түсініп, анатомиясын меңгеруі қажет.
Кез келген форманың қалай пайда болатынын ұғыну үшін суретші көлемдік-кеңістіктік көруін дамытып, жұмыстың дұрыс бірізділігін игеруі тиіс.
Көру қашықтығы және ракурс
Басты салғанда модельден шамамен 2 метр қашықтықта отырған дұрыс: бұл бір қарағанда жалпы форманы толық қамтуға көмектеседі әрі ұсақ детальдарды жұмсартып, тұтастықты көруге мүмкіндік береді. Сондай-ақ бас пластикалық тұрғыдан әсерлі көрінетін көрініс нүктесін таңдаған жөн.
Парақтағы кеңістік және композиция
Жұмысқа кіріскенде парақты жай ғана жазық бет ретінде емес, бейне бір терезе деп қабылдаңыз: оның арғы жағында адам басының көлемі мен ол орналасқан кеңістік көрініп тұрғандай елестетіңіз.
- Бейнені парақ енінің шамамен 4/5 бөлігіндей етіп орналастыру ұсынылады.
- Модельдің қараған бағытына қарай көбірек бос орын қалдырған дұрыс.
- Сурет парақ шетіне тіреліп қалмауы да, тым «жүзіп» кетпеуі де керек.
Негізгі осьтер: дұрыс бағдар
Бетті құрудағы басты бағдарлар — вертикаль ось (профильдік сызық) және горизонталь ось (көздер сызығы). Бет тура қарағанда ғана олар түзу болады. Бас сәл бұрылғанда немесе еңкейгенде осьтер бастың көлемін айнала өтетін доға/сопақ түрінде көрінеді. Сондықтан ең алдымен осы осьтердің орналасуын нақтылау бөліктердің өзара қатынасын дұрыс беруге көмектеседі.
Жұмыс тәртібі: жалпыдан жекеге
- 1 Модельді жан-жақты мұқият бақылап, бастың өзіне тән ерекшеліктерін анықтаңыз.
- 2 Қарындаш/көмірді жеңіл тигізіп, жалпы форма, бұрылыс және осьтерді белгілеңіз.
- 3 Көлемді сезіндіре отырып, форманы кезең-кезеңмен нақтылаңыз.
- 4 Детальға өткенде де жалпы тұтастықты бақылап, қайтадан «жалпыға» оралып отырыңыз.
Тон, штрих және гипс материалы
Ақ-қарамен жұмыс істегенде тек форманы ғана емес, заттың фактурасын және материалдық сипатын да беруге тырысыңыз. Тональдық қатынастар суретте натураға қарағанда қарапайым болады, сондықтан гипсті шамадан тыс қарайтып жібермеңіз.
- Штрих жіңішке әрі форма бағытымен «айналай» жатсын.
- Принцип: жалпыдан жекеге, кейін қайтадан жекеден жалпыға.
- Соңғы кезеңде жұмысты алыстан қарап, тонды бірізге келтіріңіз.
5) Сарамандық жұмыс
Практикалық бөлімде оқушылар гипстен жасалған адам басын жұмсақ материалмен салып, портрет орындаудың негізгі қыр-сырын меңгереді: композиция, осьтер, көлем, тон және штрих мәдениеті.
6) Сабақты қорытындылау
Адам бейнесін бейнелеу — күрделі әрі қызықты жұмыс. Бүгін біз адамның басын қырынан бейнелеудің негізгі қағидаларын үйрендік. Бұл — портрет салуға жасалған маңызды қадам. Алған білімімізді келесі жұмыстарда міндетті түрде қолданамыз.
7) Үй тапсырмасы
Әр оқушы автопортрет салып келеді.