Орталығы қай қала
Сабақтың тақырыбы
Ақ Орда (ХІV–ХV ғасырдың басы)
Сабақтың түрі
Аралас
Пәнаралық байланыс
География, қазақ тілі
Көрнекілік
Карта, слайд, топшамалар, плакаттар
Сабақтың мақсаты
Білімділік мақсаты
- Ақ Орданың XIV–XV ғасырларда Шығыс Дешті Қыпшақ аумағында өмір сүргенін және орта ғасырларда Қазақстан жерінде құрылған алғашқы мемлекеттердің бірі екенін түсіндіру.
- Ақ Орданың тарихы, ішкі және сыртқы саясаты, экономикалық жағдайы туралы жүйелі мәлімет беру.
- Ақ Орда тарихын қазіргі Қазақстан тарихымен байланыстыра талдату.
Дамытушылық мақсаты
- Оқушыларды тарихи оқиғаларға өз бетінше баға беріп, қорытынды жасауға дағдыландыру.
- Топпен жұмыс істеу және пікір алмасу мәдениетін дамыту.
Тәрбиелік мақсаты
- Отанға деген патриоттық сезімді қалыптастыру.
- Тарих пәніне қызығушылықты арттыру, белсенділікті көтеру.
- Өз бетінше талдау жасай алатын тұлға тәрбиелеу.
Қолданылатын әдіс-тәсілдер
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сәлемдесу, сыныптың дайындығын тексеру.
- Сабақтың мақсаты мен жұмыс форматын қысқаша таныстыру.
II. Үй тапсырмасын тексеру: «Қарлы кесек» ойыны
Маусымға байланысты сұрақ-жауап арқылы оқушылардың дайындық деңгейі анықталады.
- Алтын Орданың алғашқы орталығы: Сарай-Бату.
- 1227–1255 жж. Алтын Орданы билеген хан: Батый хан.
- Батый хан: Алтын Орданың негізін қалаушы.
- Әзірбайжан жерінде мешіт салдырған хан: Берке хан.
- Мұсылман діні мемлекеттік дін деп жарияланған кезең: Өзбек хан.
- Тоқтамыс Мәскеуге басып кіріп, қаланы өртеген жыл: 1382.
- Алтын Орданың соңғы ханы: Шейх-Ахмед.
- Алтын Ордада салық жинауға жауапты адамдар: даруға.
- 1342–1357 жж. Алтын Орданы билеген хан: Жәнібек хан.
- «Алтын Орда» атауының түсіндірмесі: алтын босағалы Ақ Орда ұғымымен байланыстырылып түсіндіріледі.
III. Қызығушылықты ояту (2 минут)
- Суреттегі ғимарат таныс па?
- Қайда орналасқан?
- Қалай аталады?
- Неге Президент резиденциясы «Ақорда» деп аталған?
IV. Жаңа сабақ: Ақ Орда (ХІV–ХV ғасырдың басы)
«Ақорда» — Қазақстан Республикасы Президентінің резиденциясы. Алайда бүгін біз «Ақ Орда» атауының тарихи мәнін ашып, XIV–XV ғасырлардағы мемлекет ретінде оның орны мен рөлін қарастырамыз.
Сабақтың ерекшелігі: тапсырмалар деңгей бойынша ұйымдастырылады. Әр оқушы тапсырманы жеке орындап, нәтижесіне қарай 5 / 4 / 3 бағасын алады.
1-топ: «Алтын Орда»
Жоғары деңгейлік тапсырмалар
2-топ: «Көк Орда»
Орта деңгейлік тапсырмалар
3-топ: «Боз Орда»
Қарапайым деңгейлік тапсырмалар
V. Мәтінмен жұмыс: топтық жұмыс және постер қорғау
Әр топқа қима қағаздар немесе суреттер беріліп, оқушылар сөздерді құрастыра отырып тақырыпты ашады. Нәтижесінде плакат әзірленіп, топтар бір-біріне түсіндіреді.
1-топ (қызыл)
Ақ Орданың ішкі және сыртқы саяси жағдайы
Қорытынды идея: XV ғасырда Ұрұс хан ұрпақтары Ақ Орда жерінде Қазақ мемлекеттілігінің қалыптасуына негіз қалады.
2-топ (көк)
Ақ Орданың құрылуы және жер аумағы
3-топ (жасыл)
Шаруашылығы
- Егіншілік (отырықшы аймақтар).
- Көшпелі мал шаруашылығы.
- Жартылай көшпелі мал шаруашылығы.
VI. Жеке жұмыс: Блум таксономиясы бойынша тапсырмалар
Білу
I-топ
Ақ Орданың ішкі және сыртқы саяси жағдайы қандай? Елді кімдер, қай жылдары басқарды? Тізбектеп ата.
II-топ
Ақ Орданың жер аумағы қайда орналасқан? Мемлекеттің құрылу барысын сипатта.
III-топ
Ақ Орда халқының негізгі шаруашылық түрлерін ата.
Түсіну: «Сұрақтар түймедағы»
I-топ — нақтылау сұрақтары
- Елді басқарған хандарды нақтылап ата.
- Ақ Орданың жер аумағын картадан көрсет.
- «Ақ Орда» атауының себебі неде?
- Қазақ хандығының құрылуына қай мемлекет негіз болды?
- Ақ Орда тұрғындарының жер өңдеумен айналысқанын дәлелде.
II-топ — түсіндірмелі сұрақтар
- Неге Тоқтамыс Әмір Темірге тәуелді болудан бас тартты?
- Ақ Орданың этникалық құрамын нақтылап ата.
- Қай ханның тұсында Ақ Орда Алтын Ордадан оқшаулана бастады?
- Неге Мүбәрак пен Ұрұс хан өз атынан теңге соқтырды? Ойыңды негізде.
- Ерзен хан қай қалаларда мешіт салдырды?
III-топ — қарапайым сұрақтар
- Ақ Орда мемлекеті қай ғасырларда өмір сүрді?
- Орталығы қай қала болды?
- Қай хан тұсында қалалық мәдениет дами түсті?
- Халқы қандай шаруашылықпен айналысты?
- Ақ Орданың алғашқы ханы кім?
Қолдану
I-топ — математикалық есептер
- (286 + 2368) : 2 = 1327 — Мүбәрак хан Сығанақта теңге соқтырды.
- (1345 − 1003) × 4 = 1368 — Ұрұс хан Сығанақта теңге соқтырды.
- (3966 + 318) : 3 = 1428 — билік Шығыс Дешті Қыпшақта Шайбани әулетінің өкілі Әбілқайыр ханға өтті.
II-топ — бос орынды толтыр
Ақ Орда — ________ аумағында ________ кейін құрылған алғашқы мемлекеттердің бірі. Орталығы ________ өзенінің орта ағысы бойындағы ________ қаласы болды.
Ақ Орда ________ өзенінен ________ ойпатына дейінгі, Сырдарияның ________ және ________ ағысы аралығындағы кең-байтақ аумақты алып жатты.
________ жылдары мемлекеттің астанасы ________ қаласы болды; бір жылдың ішінде ________ хан ауысты. Осы талас-тартысты дер кезінде пайдаланған Орда Ежен ұрпағы ________ хан билікті өз қолына алып, мемлекеттің күш-қуатын нығайтты.
III-топ — ассоциация құру
«Ақ Орда» ұғымына қатысты негізгі ассоциациялар мен кілт сөздерді жазыңдар (аумақ, астана, тайпалар, шаруашылық, хандар, саяси үдерістер).
Талдау
I-топ
Алтын Орда мен Ақ Орда арасындағы айырмашылықтарды талда.
II-топ
Алтын Орда мен Ақ Орда арасындағы ұқсастықтарды талда.
III-топ
Неліктен мемлекет «Ақ Орда» деп аталды? Дәлелдер келтір.
Жинақтау
I-топ
Астанадағы «Ақорда» резиденциясы атауы мен XIV–XV ғасырлардағы Ақ Орда мемлекеті атауының арасында байланыс бар ма?
II-топ
Тақырыптың түйінді сөздерін жинақта (негізгі ұғымдар мен есімдер).
III-топ
Ақ Орда билеуші хандарын тізбектеп жазып, қысқаша қорытынды жаса.
Бағалау
- Бүгінгі сабақтағы жетістіктеріңді ата.
- Оқыған материалдың құндылығы неде?
- Өз ойыңды қысқаша тұжырымда.
VII. Рефлексия
«Екі жұлдыз, бір ұсыныс»
Екі ұнаған тұсты және бір жақсартуға болатын ұсынысты жазыңдар.
«Бағдаршам»
Түсіну деңгейін белгіле: жасыл — түсіндім, сары — сұрағым бар, қызыл — қосымша түсіндіру керек.
Үй тапсырмасы
«Ақ Орда мемлекеті» тақырыбында эссе жазу.