Қазақша рефераттар

Жоғары қиындықта оқыту

Жаңа сапалық деңгейге өту және білім берудегі өзгерістер

Қазақстанның әлемдік үрдістерге кірігуі және дамыған елдердің стандарттарына ұмтылысы елдің жаңа сапалық деңгейге жедел өту қажеттілігін күшейтеді. Осыған байланысты жүзеге асырылып жатқан реформалар даму институттарын қалыптастыруға, сондай-ақ өсуден тұрақты даму кезеңіне көшуге бағытталуда.

Әлеуметтік-экономикалық және саяси жаңғырулар қоғам өмірінің барлық саласында шығармашыл тұлғаның мәртебесін арттырып, оның әлеуетін алдыңғы қатарға шығарады. Бұл өзгерістер білім беру жүйесінде төмендегі үрдістермен айқындалады.

Білім берудегі негізгі бетбұрыстар

  • Білім, білік, дағдыдан — ойлаудағы құндылықтарға, шығармашылыққа және тұлғалық құзыреттерді қалыптастыруға көшу.
  • Пәндік мақсаттардан — кешенді (интеграциялық) мақсаттарға ойысу.
  • Оқыту мен тәрбиелеуден — білімденуге және оны тәжірибеде қолдануға жағдай жасауға ауысу.
  • Әкімшіл басқарудан — ынтымақтастық пен әріптестікке көшу.

Мұндай бетбұрыстар жаңа педагогикалық менталитетті қалыптастырып, оқытуда технологиялық тәсілге көшуді өзекті етеді. Сондықтан білім берудің теориясы мен практикасында, сондай-ақ ғылыми зерттеулерде мұғалімдердің шығармашылық әлеуетін біліктілікті арттыру жағдайында дамыту үшін оқыту үдерісін жаңаша ұйымдастыру, оқу жұмысын ғылыми деңгейге көтеру және әр адамның маман ретінде дамуына педагогикалық ықпал етуді жүйелі түрде қолға алу қажеттігі атап көрсетіледі.

Неге белсенді оқыту әдістері мен педагогикалық технологиялар маңызды?

Қазіргі дидактикадағы инновациялық бағыттардың ішінде мұғалімнің шығармашылық әлеуетін дамытудың пәрменді құралы ретінде белсенді оқыту әдістері мен педагогикалық технологияларды бөліп қарастыруға болады. Мұның бірнеше негізді себептері бар.

Енгізуге қолайлылық

Кластық-сабақтық жүйеде мемлекеттік стандарттар мен бағдарламаларды түбегейлі өзгертпей-ақ, оқу үдерісіне қиындықсыз енгізіледі.

Құндылықтарға сәйкестік

Гуманизация, демократияландыру және жеке тұлғаны дамыту сияқты стратегиялық міндеттерді шешуге мүмкіндік береді.

Оқушы әлеуетін өсіру

Білім алушылардың интеллектуалдық және шығармашылық деңгейін көтеріп, дербестігі мен тұлғалық ерекшелігін қалыптастырады.

Мұғалім шеберлігін жетілдіру

Кәсіби шеберлікті арттырып, шығармашылық әлеуеттің дамуына және кәсіби кемелдік деңгейіне (акме) көтерілуге ықпал етеді.

Педагогикалық технология: мәні, бастаулары және эволюциясы

Оқыту теориясы мұғалім шығармашылығының іргетасы болса, педагогикалық технология — сол теорияны мұғалім мен оқушы әрекеті арқылы жобалау, нақты мақсаттарға сәйкес оқу үдерісін тиімді құрып, жүзеге асыру жүйесі. Мақсаты дәл қойылған, нәтижесі алдын ала ойластырылған және оқушыны өз дамуының жақын аймағында қызығушылықпен еңбек етуге жетелейтін сабақ жоспарын құра алу — педагогикалық шығармашылықтың нақты көрінісі.

Тарихи бастаулар

Оқыту үдерісіне технологиялық тәсілді енгізу прагматикалық психология мен педагогика өкілдерінің (У. Джеймс, Д. Дьюи, В. Торндайк және т.б.) идеяларымен байланысты. Ғылыми-техникалық прогресс бұл бағытты жаңа мазмұнмен байытты: бағдарламалап оқыту, коммуникация теориясы, оқытуды алгоритмдеу сияқты ықпалдар педагогикалық техникадан толыққанды педагогикалық технологияларға өтуге негіз болды.

1-кезең (40–50 жж.)

«Білімдегі технологиялар» түсінігі оқытуда инженерлік жетістіктерді пайдаланумен байланыстырылды: аудиовизуалдық құралдар (магнитофон, проектор, теледидар және т.б.). Бұл — ТСО кезеңі.

2-кезең (50–60 жж.)

Педагогикалық технология жоспарланған нәтижеге жеткізетін әдістер мен тәсілдердің ғылыми сипаттамасы ретінде қарастырылды: лингафон кабинеттері, оқыту машиналары, бағдарламалап оқыту кең тарады.

3-кезең (70 жж.-дан)

Ғылым мен техниканың жетістіктері негізінде оқыту үдерісін жетілдіру ұстанымы күшейді; технология оқу үдерісін жүйелі жобалау мен нәтижені басқаруға бағытталды.

Теория мен практика арасындағы көпір

Педагогикалық технологияларға қызығушылықтың артуы көбіне теория мен практиканың арасындағы алшақтықпен түсіндіріледі. Бірқатар зерттеушілер педагогикада теориялану басым, ал әдістеме тым практикалық деңгейде қалып қоятынын айта отырып, осы екеуін байланыстыратын аралық буын қызметін технология атқаратынын атап өтеді.

Ғалымдар ұсынған анықтамалар және ортақ түйін

Ғылыми-теориялық әдебиеттерде педагогикалық технологияға әртүрлі анықтамалар беріледі. Дегенмен мазмұн өзегінде бір ортақ идея жатыр: мақсатқа жеткізетін, нәтижесі өлшенетін, жобаланған және басқарылатын оқыту үдерісі.

Кейбір тұжырымдар

  • Технология — белгілі бір істегі тәсілдер жиынтығы.
  • Д. Г. Левитес: оқыту технологиясы — педагогикалық мақсатқа жетуді қамтамасыз ететін реттелген қызмет жүйесі.
  • Б. Т. Лихачев: оқыту мен тәрбиелеу құралдары, формалары, әдістерін таңдаудағы психологиялық-педагогикалық талаптар жиынтығы; шығармашылық қабілеттер дамуына жағдай жасау құралы.

Жүйелік көзқарастар

  • В. П. Беспалько: педагогикалық технология — оқыту үдерісін жүзеге асырудың «мазмұндық техникасы», практикада іске асатын нақты педагогикалық жүйе.
  • В. М. Монахов: оқушы мен мұғалім үшін қолайлы жағдайда оқытуды жобалау, ұйымдастыру және өткізудің жан-жақты ойластырылған бірлескен әрекет моделі; реттелу мен нәтиженің анықтығы маңызды.
  • Ж. А. Қараев, Ж. У. Кобдикова: технология — әдістемелік жүйе мен сәйкес дидактикалық үдерістер кешенінің тәжірибеде жүзеге асатын жобасы.

Технология енгізудің шешетін мәселелері (В. П. Беспалько тұжырымы бойынша)

  1. 1 Оқытуды «экспромтқа» сүйенуден арылтады.
  2. 2 Оқушының танымдық қызметінің құрылымы мен мазмұнын айқындайтын оқу-тәрбие үдерісін жобалауға негіз болады.
  3. 3 Мақсатты диагностикалық жолмен нақтылап, меңгерілу сапасын дәл тексеріп бағалауға мүмкіндік береді.
  4. 4 Практикада оқу мен тәрбиенің бірлігін қамтамасыз етеді.

Педагогикалық технологияға қойылатын әдіснамалық талаптар

Ғылыми еңбектерді талдау педагогикалық технологияның тиімді болуы үшін белгілі бір әдіснамалық талаптарды қанағаттандыруы қажет екенін көрсетеді.

Тұжырымдамалылық

Технология философиялық, психологиялық, дидактикалық және әлеуметтік-педагогикалық негіздерге сүйенген айқын тұжырымдаманы басшылыққа алуы тиіс.

Жүйелілік

Үдеріс логикасы сақталып, барлық бөліктің өзара байланысы мен біртұтастығы қамтамасыз етіледі.

Басқарушылық

Мақсат қою, жоспарлау, жобалау, кезеңдік диагностика, әдіс-тәсілді түзету және нәтижені нақтылау басқару қызметтерімен сүйемелденеді.

Тиімділік және қайталанымдылық

Нәтиже жағынан тиімді, шығын жағынан оңтайлы болып, білім стандартына жеткізуді қамтамасыз етеді; басқа білім ұйымдарында қайталап қолдануға қолайлы болуы керек.

Әдіс пен технологияның арақатынасы

  • Педагогикалық технология — әдістер жүйесіне сүйенеді.
  • Танымдық белсенділік білім алушы тарапынан ұйымдастырылады және күшейтіледі.
  • Әмбебаптық: барлық деңгейде және әртүрлі пәндерде қолдануға болады.
  • Нақты қойылған мақсат арқылы жоспарланған нәтижеге жеткізеді.

Аралас сабақтың құрылымы

Дәстүрлі оқу тәжірибесінде кең тараған аралас сабақ бір мезетте бірнеше дидактикалық міндетті орындайды. Төмендегі құрылым сабақтың логикасын сақтауға көмектеседі.

  1. 1 Ұйымдастыру кезеңі.
  2. 2 Үй тапсырмасын тексеру, сабақ мақсатын қою.
  3. 3 Оқушыларды жаңа ақпаратты қабылдауға дайындау.
  4. 4 Жаңа тақырыпты зерттеу және түсіндіру.
  5. 5 Осы және өткен сабақтағы материалды бекіту.
  6. 6 Білім мен білікті қорыту және жүйелеу; бұрын меңгерілгенді жаңамен байланыстыру.
  7. 7 Сабақ нәтижесі мен қорытынды.
  8. 8 Үйге тапсырма беру.
  9. 9 Жаңа тақырыпты меңгеруге қажетті алдын ала дайындық жұмысы.

Білім берудегі жаңа технологиялар: дамыта оқыту

Негізін салушылар мен зерттеушілер

Л. В. Занков, В. В. Давыдов, Д. Б. Эльконин, В. Эльконин, П. Эрдниев және т.б.

Негізгі идея

Оқытуды әр баланың жан-жақты дамуына жағдай жасайтындай етіп ұйымдастыру.

Басты принциптер

  1. Жоғары қиындық деңгейінде оқыту.
  2. Теориялық білімнің жетекші рөлі.
  3. Оқытудың тәрбиелік мәнін сақтау.

Дамыта оқытудың негізгі қағидалары

Мұғалім мен оқушы арасындағы серіктестік қарым-қатынас.

Іс-әрекеттік оқыту тәсілі және даму заңдылықтарын ескеру.

Педагогикалық ықпалдың дамуды алдын ала қамтамасыз етуі.

Баланы іс-әрекеттің субъектісі ету.

Ақпаратпен бірге әрекет амалдары мен құндылықтар жиынтығын қалыптастыру.

Жақын даму аймағында оқыту; мақсатты оқу әрекеті және оқу міндеттерін шешу.

Ұжымдық ой қызметі, шынайы сұхбат және іскерлік қарым-қатынас.

Тәсілдер

  • Салыстыру тәсілі (дидактикадағы салыстырмалы талдау).
  • Байқау: қоршаған ортамен байланыс арқылы танымды тереңдету.

Ерекшеліктері

  • Барлық бала үшін дамуға қолайлы жағдай жасайды.
  • Топтық тапсырмада әр мүше өз бағытын орындайды.
  • Әр оқушының жеке жұмысы бағаланады.
  • Топ атынан сөйлейтін оқушыны өзге топ немесе мұғалім тыңдап, кері байланыс береді.
  • Жеке білімді тексеру бөлек жүргізіледі.

Нәтижелілік көрсеткіштері

Ойлай білу
Пайымдай білу
Нақтылай білу
Жүйелей білу
Дәлелдей білу

Дамыта оқыту технологияларының түрлері

  • Эмпирикалық дамыта оқыту (Л. В. Занков).
  • Ірілендірілген дидактикалық бірліктер (П. Эрдниев).
  • Өзін-өзі дамыту (Г. К. Селевко).
  • Мазмұндық жалпылау (В. В. Давыдов).

Ескерту

Кейбір еңбектерде дамыта оқытудың тұтас дидактикалық жүйелері (мысалы, Л. В. Занков, Д. Б. Эльконин – В. В. Давыдов жүйелері, Вальдорф мектебі) педагогикалық технология ретінде қарастырылады. Алайда мұны технология ұғымының қатаң өлшемдері тұрғысынан талқылауды қажет ететін даулы мәселе ретінде де бағалауға болады.

Дамыта оқыту технологиясының құрылымдық алгоритмі

Берілген мәтінде алгоритмнің қадамдары толық ашылмаған. Дегенмен дамыта оқыту логикасына сай ол әдетте: оқу міндетін қою, оқушы әрекетін ұйымдастыру, ұжымдық талқылау мен дәлелдеуді іске қосу, рефлексия және нәтижені бағалау сияқты кезеңдермен құрылымданады.