Картография оның бөлімдері
Сабақ тақырыбы: § 3
Географиялық карталар және картография туралы жалпы мәліметтер
Ұйымдастыру формасы: дәстүрлі сабақ.
Мақсаты (білімділік)
Географиялық карталар, олардың түрлері мен маңызы, сондай-ақ картография және оның бөлімдері туралы білім қалыптастыру.
Мақсаты (дамытушылық)
Тірек-сызбалармен жұмыс істеу және карталарды талдау дағдыларын дамыту.
Мақсаты (тәрбиелік)
Ұжымда жұмыс істеуге, оқылатын материалға жауапкершілікпен қарауға және адамгершілік құндылықтарды ұстануға тәрбиелеу.
Әдістер
- Баяндау
- Сұрақ-жауап
- Оқулықпен жұмыс
Көрнекілік
- Интерактивті тақта
- Слайд
- Атлас
- Дүниежүзінің саяси картасы
Сабақ жоспары
Сабақ барысы
I. Өткен тақырыпты қайталау (сұрақ-жауап)
-
Жер қыртысының орташа қалыңдығы қанша?Мұхит астында 5–10 км, материктерде 35–40 км, биік таулы аудандарда 70 км-ге дейін жетеді.
-
Мохорович қабатының тереңдігі қанша?2900 км.
-
Астеносфера қабаты қандай қалыңдықты алып жатыр?Жоғарғы мантияның 250–300 км бөлігі.
-
Тау жыныстары қалай жіктеледі?Магмалық, метаморфтық, шөгінді.
-
Жер қыртысының көп бөлігін қандай тау жыныстары алып жатыр?Магмалық.
II. Жаңа тақырыпты түсіндіру
Негізгі ұғым
Географиялық карта — математикалық тәсілдер арқылы анықталып, белгілі бір масштабта кішірейтілген әрі жинақталған түрде берілген Жер бетінің кескіні.
Карталардың негізгі түрлері
- Жалпы географиялық карталар
- Тақырыптық карталар
- Топографиялық карталар (ірі масштабты, жергілікті жерді толық сипаттайды)
Жалпы географиялық карталардың мазмұны
- Проекция
- Масштаб
- Геодезиялық негіз
- Жер бедері
- Гидрография
- Климат
- Өсімдік және топырақ
- Елді мекендер
- Қатынас жолдары және байланыс құралдары
- Саяси-әкімшілік бөліну
- Экономика және мәдениет элементтері
Картаның негізін құрайтын бөліктер
Картаның негізі — картографиялық кескіндеулерден, математикалық негізден, көмекші жабдықтардан және қосымша мәліметтерден тұратын жиынтық.
Картаның аса маңызды элементтерінің бірі — түсіндірме бөлігі.
- Шартты белгілер
- Мәтіндік түсіндірме
- Кестелер
Шартты белгілердің түрлері
Карта масштабында бейнеленетін нысандарға сәйкес шартты белгілер аудандық және сызықтық болып беріледі.
Орман, шалғын, батпақ, көл және т.б.
Өзен, жол, шекара, құбыр сияқты нысандар.
Тақырыптық карталардың құрамдас бөліктері
- Картографиялық негіз
- Географиялық негіз
- Гидрография
- Шекаралар
- Елді мекендер
- Қатынас жолдары
- Тақырыптық мазмұн элементтері
- Кестелер
- Шартты белгілер
- Мәтіндік түсіндірмелер
- Басқа картографиялық кескіндеулер
Картография және оның байланыстары
Картография — география ғылымымен бірге ежелден дамып келе жатқан сала. Ол математикамен және техникалық ғылымдармен тығыз байланысты. География мен геодезия Жердің пішіні, мөлшері және беткі бөліктерінің өлшемдері туралы дәл деректер береді.
Сонымен қатар картография автоматика, электроника, аспап жасау, техникалық дизайн сияқты көптеген техникалық бағыттармен өзара әрекеттесе отырып, үздіксіз жетіліп келеді.
III. Бекіту сұрақтары
- Карталар қалай жіктеледі?
- Картаның аса маңызды элементтерінің бірі қай бөлігі?
- Топографиялық картаны қай топқа жатқызуға болады?
- Картографияның бөлімдерін ата.
- Картадағы изосызықтар нені білдіреді?
- Атлас дегеніміз не?
- Картографияның басқа ғылымдармен байланысы қандай?
IV. Үй тапсырмасы
§ 3. Географиялық карталар және картография туралы жалпы мәліметтер.