Батыс Қазақстан облысы, Бөкей Ордасы ауданы, Бисен Жаникешев атындағыжалпы білім беретін орта мектебінің психологіТлепова Алия ЕркаевнаАдам өмірі - басты құндылық Бала ауру, зағип болса, баладан емес, тәрбиешіден
Адам өмірі – басты құндылық
Батыс Қазақстан облысы, Бөкей Ордасы ауданы, Бисен Жаникешев атындағы жалпы білім беретін орта мектебінің психологі Тлепова Алия Еркаевна.
«Бала ауру, зағип болса — баладан емес, тәрбиешіден; бала тар ойлы ақымақ болса — бала кінәлі емес, тәрбиеші кінәлі; бала сұлулықтан ләззат ала білмейтін мылқау жанды болса — бала айыпты емес, тәрбиеші жазалы».
Біз, мұғалімдер, «қиын» деген сөзді көбіне жасөспірімдерге қарата айтамыз. Неге? Қиын оқушыларды оқыту мен тәрбиелеу — бүгінгі таңда күн тәртібінен түспей отырған педагогикалық-психологиялық мәселе. Ең алаңдататыны — олардың санының жылдан-жылға артуы.
Қиын оқушылар тек жасөспірімдер арасында ғана емес, бастауыш сыныптарда да кездеседі. Сондықтан баланы ерте жастан, бастауыш кезеңнен бастап қолдауға алу маңызды.
«Қиын бала» кім?
«Қиын бала» деп тек сабақ оқымайтын, қиқар, тәртіп бұзуға бейім балаларды ғана атауға болмайды. Психологияда томаға-тұйық, үнсіз жүретін, «ішімдегіні өзің түсін» дегендей оқшауланатын балалар да осы топқа жатқызылады.
Ғалым-педагог В. Трифонов тәрбиесі әлсіз балалардың қалыптасуына ең алдымен қоршаған шағын ортасы мен отбасы тәрбиесі ықпал ететінін атап көрсеткен.
Зерттеу деректері және негізгі қорытынды
Бұдан шығатын қорытынды айқын: қиын баланың пайда болуының негізгі себебі — отбасы тәрбиесінің дұрыс жолға қойылмауы.
Тіпті сырттай қарағанда жағымды көрінетін отбасылардың өзінде бала тәрбиесіне тәулігіне небәрі 18 минут қана бөлінеді деген дерек айтылады. Қалған уақытта бала компьютер, телефон, теледидар, дискотека сияқты өзіне ұнайтын дүниелерге көбірек көңіл бөледі.
Мектеп жасындағы суицид: алаңдататын үрдіс
Соңғы жылдары елімізде өз-өзіне қол жұмсау әрекеттері жиілеп келеді. Бұл жағдайдың мектеп оқушыларына да әсер етуі — дабыл қағарлық белгі. Соңғы уақытта өз-өзіне қол жұмсаған қыз-бозбалалардың көбеюі мәселені терең талдап, тығырықтан шығу жолдарын іздеуге мәжбүрлейді.
Статистикаға ғана сүйеніп қою жеткіліксіз
Суицид туралы сөз болғанда, көбіне статистика алға шығып, «кім кінәлі?» деген сұрақ қойылады. Деректерге сүйенсек, Қазақстан өз-өзіне қол жұмсау көрсеткіші бойынша әлемде алдыңғы орындардың бірінде аталады. Алайда мәселенің мән-жайына үңіліп, себеп-салдарын анықтау және жүйелі шешім қарастыру көп жағдайда екінші қатарда қалып қояды.
Суицидтің түрлері
- Аяқталған суицид — әрекеттің өліммен аяқталуы.
- Суицидке ұмтылу — әрекеттің жасалуы, бірақ өліммен аяқталмауы.
Мұндай жағдайға не итермелейді? Талдау барысында бірнеше себеп айқындалады. Қазіргі балалардың бір бөлігі өмірдің қиындығын толық көрмей өседі: айтқаны орындалатын, сұрағаны берілетін ортада қысқа ойлауға бейім болуы мүмкін. Нәтижесін терең бағаламай, бір сәттік шешімге барып қалу қаупі осыдан артады.
Сонымен қатар, толық емес немесе сәтсіз отбасылардың көбеюі де ықпал етеді. Өмірді енді танып келе жатқан, қиындықпен күресудің жолын толық меңгермеген бала үшін ата-ананың ажырасуы — ауыр соққы. «Әке-шеше ажырасты, ал баланың жағдайы не болады?» деген сұрақ көбіне дер кезінде қойылмайды. Соның салдарынан бала тұйықталып, өзіне қол салуға ұмтылуы немесе теріс жолға түсуі мүмкін.
Қауіп факторлары: жиі кездесетін себептер
Маңызды ескерту
Психологтардың зерттеуі бойынша, өз-өзіне қол жұмсау мүмкіндігінің белгілі бір белгілері болады. Төмендегі бөлімде сол белгілерге тоқталу қажет (берілген мәтін осы тұста аяқталады).