Қараторғай тобы
Көктем мен құстар мерекесі: «Құстар — біздің досымыз»
Көктем — табиғаттың қысқы ұйқыдан оянып, тіршіліктің қайта түлейтін шағы. Осы мезгілдің ең әсерлі белгілерінің бірі — құстардың келуі. «Құстар — біздің досымыз» атты іс-шара көктемнің қуанышын сезіндіре отырып, құстарды қорғаудың, қарсы алудың және табиғатпен үйлесімде өмір сүрудің маңызын айқындайды.
Қызықты дерек
Жер бетінде шамамен 8600-ге жуық құс түрі бар. Қазақстанда 500-дей түрі кездеседі.
Жергілікті өңірде
Қараторғай, сауысқан, көкек, қарға секілді құстар жиі ұшырасады. Жыл құстарына аққу, қарлығаш, үйрек, шағала және өзге де құстар жатады.
Қазақ халқы құсты ерекше қастерлеген: саңлақ ұлды — сұңқарға, әсем әншіні — бұлбұлға, ел қорғаған батырды — қыранға, сұлулықты — аққуға теңеген.
Жүргізуші 1
Құрметті қонақтар мен достар, қош келдіңіздер! Бейбіт заманда көктемнің шаттығы арта берсін. Құстардың әуенімен көңілдеріңіз көтеріліп, көктем жырындай әсер алғайсыздар!
Жүргізуші 2
Әнмен сән құрып, мерекенің берекесін бірге сезінейік. Көктем мерекесіне орай ұйымдастырылған «Құстар — біздің досымыз» сайысын тамашалауға шақырамыз!
Көрсетілімдер
- Бейнеролик: құстарға ұя жасау, қамқорлық көрсету.
- Би қойылымдары: «Ча-ча» және қазақ биі.
- Ән: «Қос қарлығаш», қорытындыда «Ақ көгершін».
Қатысушы топтар
Сайысқа үш топ қатысады: «Қарлығаш», «Көгершін», «Қараторғай». Әр топ өз атауын құстың табиғаттағы орны мен адамға пайдасына сүйене отырып таңдайды.
Қарлығаш тобы
Қарлығаш — жақсылықтың, саулықтың нышаны. Ел аузында ол үй ішін тазалыққа ұйыстыратын, қауіп-қатерден сақтайтын құс ретінде айтылады. Аңыз-әңгімелерде адамдар үй салуды да қарлығаштан үйренген делінеді.
«Қарлығашпын мен, адамның тұрағымын. Мекен етіп тұрамын, тазалаймын үй-ішін».
Қараторғай тобы
Қараторғай — кішкентай болса да, өте пайдалы құс. Оны «орман қорғаушысы» деп те атайды: зиянкестерді жойып, табиғат тепе-теңдігін сақтауға көмектеседі. Қараторғай келісімен күннің көзі ашылып, жердің тынысы кеңейгендей болады.
«Егістікке, жайылымға қорғаушы боп тұрамын. Жәндіктерді зиянды құртып жүретін батырмын».
Көгершін тобы
Көгершін — бейбітшіліктің, достықтың және әділеттің символы. Ол бірлік пен татулықты білдіреді, халық танымында «бақыт құсы» ретінде бағаланады.
«Бейбітшілік құсы — көгершін. Аспан тұнық, шат көңілді болайық, ақ ниетті адал жандар көбейсін».
Әділқазылар алқасы
Топтардың білімін, тапқырлығын және ұйымшылдығын бағалайтын әділқазылар алқасы сайыс кезеңдері бойынша әділ баға береді.
Сайыс құрылымы: 6 кезең
Сайыс алты кезеңнен тұрады. Әр кезең қатысушылардың білімін ғана емес, шапшаңдығын, логикасын және топпен жұмыс істеу қабілетін де ашады.
-
1) Таныстыру
Әр топ өз атауының мәнін түсіндіріп, ұранын айтады.
-
2) Эстафеталық ойын: «Өз мекенін табу»
Топ мүшелері берілген құс суреттеріне байланысты тапсырмаларды орындап, әр құстың мекенін дұрыс орналастырады.
-
3) Жұмбақ сайысы
Құстарға қатысты жұмбақтардың шешімін табу арқылы білім мен тапқырлық сыналады.
-
4) «Ойлан да ойна»
Құстардың дыбыстары тыңдалып, қай құс екенін анықтайды.
-
5) «Адасқан әріптер»
Әріптерді дұрыс орналастырып, құстың атауын табу.
-
6) Топ басшылары сайысы
Қысқа сұрақтар арқылы жылдам жауап беру және білімді дәлелдеу кезеңі.
Музыкалық үзіліс
«Құстар, құстар сызылтып ән салады…» деген ойды жалғап, көрерменге «Қос қарлығаш» әні ұсынылады.
Би қойылымы
Эстафеталық ойыннан кейін «Ча-ча» биі, жұмбақ сайысынан соң қазақ биі орындалады.
Жұмбақтар: құстар әлемін танытатын ойын
«Тапқыр болсаң, талас жоқ» кезеңінде әр топ құстар туралы жұмбақтарды шешеді. Төменде сайыста қолданылған жұмбақтар ықшамдалып, реттеліп берілді.
Қарлығаш тобы
- Туысы дейді құстардың, інісі дейді тышқанның. Тышқан да емес, құс та емес — екеуінен де тыс қалдым. (Жапалақ)
- Қызығып әр адам ұстап алып даладан, жүнімен жұлып ап бесікке қадаған. Бұл қай құс? (Үкі)
- Қашаудай мықты тұмсығым, құрт-қоңыз аулап жарысам. Орман дәрігері боп табылам. (Тоқылдақ)
- Түсі қара мақпалдай, төсі ақ сыр жаққандай. Ұшса оқтай зулайды, көктен жұлдыз аққандай. (Қарлығаш)
- Жапырақ тәрізді жасыл, бірақ өсімдік емес. Сөйлеуін сөйлейді, бірақ адам емес. (Тоты)
- Он екі айдың біреуі, сірә оның атында. Өзге ұяға із тастап, «мен» деп жар салады. (Көкек)
- Сайрайды бір талмайды, әнші құс бұл таңдайлы. (Бұлбұл)
Қараторғай тобы
- Биікке салған ағаш үй — сол ғой оның мекені. Жаздай сайран салып ап, қыста алысқа кетеді. (Қараторғай)
- Шелектеп құйсаң да су жұқпас. (Үйрек)
- Мамығың бар, жүнің жоқ. Ішің майлы, мінің жоқ. Құйрығында тыным жоқ. (Құс)
- Би болып өседі, татарша «бөседі». (Қаз)
- Келерде бір түйір, кетерде бір сүйір. (Қараторғай)
- Басы қабақтай, көзі табақтай. (Үкі)
- Аяғы бар, аттап баспайды. (Торғай)
Көгершін тобы
- Қардан ақ, көмірден қара. (Сауысқан)
- Құс, бірақ құс деуге болмайды. Бұтақтарға қонбайды. (Кептер)
- Таң қаласың өткенде, жебе болып кеткен бе? Күзде ұшады түстікке, терістікке көктемде. (Тырна)
- Көзі тұздай, тұмсығы мұздай. Қызыл етік киіп ап, жүгіргені қыздай. (Көгершін)
- Мәлім көпке, саспас текке. Үйі — жерде, күйі — көкте. (Бозторғай)
- Сұлулықты алмай-ақ беріпті, басынан да құйрық жағы көрікті. (Қырғауыл)
- Ұшуы басқа, маңдайы қасқа. (Қасқалдақ)
Бағалау
Әділқазылар әр жауаптың дәлдігіне, жылдамдығына және топтық ұйымшылдыққа сүйене отырып баға береді.
Топ басшылары сайысы: блиц-сұрақтар
Соңғы кезеңде топ басшылары қысқа сұрақтарға жедел жауап береді. Бұл бөлім оқушылардың есте сақтауын, табиғат туралы жалпы білімін және ойлау жылдамдығын айқындайды.
Қарлығаш тобы
- Қандай құс жұмыртқасын басқа ұяға салады?
- Киелі құс.
- Қандай құстың құйрығы айыр?
- Жыл құстары дегеніміз не?
- Суды ұшып жүріп қалқып ішетін құс?
Қараторғай тобы
- Құстар балапандарын қайда өсіреді?
- Түнде ұшатын құсты ата.
- «Орман дәрігері» атанған құс.
- Адамдар үй салуды қай құстан үйренген?
- Қасиетті құс.
Көгершін тобы
- Сөйлейтін құс.
- Көгершін қандай құс?
- Әнші құс.
- Өз атын өзі шақыратын құс?
- Жемді ұшып жүріп аулайтын құс?
Негізгі ой
Жеңіс пен жеңіліс — өмірдің бір бөлшегі. Ең маңыздысы — қатысу, іздену, үйрену және бірге әрекет ету.
Қорытынды: құстарды аялайық, табиғатты аялау — парыз
Тәрбиелік түйін
Табиғат оянғанда, құстар да қиқулап келіп, даланы әнге бөлейді. Балаларды жыл құстарын жылы қарсы алуға, ұя жасап, жем беріп, қамқорлық көрсетуге баулу — экологиялық мәдениеттің бастауы.
Шараның аяқталуы
Іс-шара «Ақ көгершін» әнімен қорытындыланып, қатысушыларға алғыс айтылады. «Құстар — біздің досымыз» мерекесі осымен аяқталады.
Аспанымыз ашық болсын. Табиғатты сүйіп, құстарға қамқор болайық.