Қазақша рефераттар

Буындардан сөз құрау

Сабақтың барысы

Төмендегі құрылым бастауыш сынып оқушыларына буынды түсіндіруді жеңілдетіп, ойын арқылы бекітуге бағытталған.

I

Ұйымдастыру

Психологиялық дайындық: сабақты бастамас бұрын балалар бір-біріне жақсы тілектер айтады. Одан кейін әр оқушы өз есімінің қандай дыбыстан басталатынын анықтайды.

Үлгі сөйлемдер

  • Менің атым — Алтын. Аспанымыз ашық болсын.
  • Менің атым — Альбина. Бәріміз дос болайық.
  • Менің атым — Арсен. Ата-анамыз аман болсын.
  • Менің атым — Арлен. Көңіліміз шат болсын.
II

Суретке ат қою және буынға бөлу

Тақтадағы суретке ат қоямыз: қыз баланың есімі — Сара.

Талдау

Са-ра — екі буын.

  • 1-буын: Са
  • 2-буын: ра

Неге екі буын?

Себебі сөзде екі дауысты дыбыс бар. Дауысты дыбыс кейде жеке өзі буын бола алады: А-ша.

III

Ойын: «Жоғалған буын»

Оқушыларды екі топқа бөлеміз. Мұғалім сөздің бірінші буынын көрсетеді, ал оқушылар «жоғалған» буынды тез тауып, сөзді толық айтады. Қай топ бірінші аяқтаса, сол топқа ойыншықтан бір-бірден беріледі. Соңында жеңімпаз топқа түрлі түсті жалауша тапсырылады.

Тапсырмалар (үлгі)

Үй — … … — бө … — не Қар — … Сауыс — … Тыр — … Кө — … Тор — … Бүр — …

Ескерту: тапсырмалар сынып деңгейіне қарай толықтырылып, нақты сөздермен нақтыланады.

IV

Сергіту сәті

Қане, қане, тұрайық,
Алақанды ұрайық.
Бишілерше бұралып,
Дөңгелене билейік.
Домбыраны қолға алып,
Әжем айтқан ертегіні
Күйшілерше шертейік.
Әсем әуен сазымен
Өнерді біз жалғайық.

V

Сөйлем құрастыру

Сызбаға қарап сөйлем құраймыз. Сөйлемдегі сөздердің санын торкөзге жазамыз. Тірек сөздер: қарлығаш, ұя.

VI

Қол жаттықтыру жұмысы

Буындық белгіні қол жаттықтыру дәптеріне жазып, жазу дағдысын бекітеміз.

VII

Текшелермен жұмыс: буындық белгі қою

Тақтаға текшелермен екі сөз құрастырып, әр сөзді буындық белгі арқылы белгілетеміз.

Мысал

Сара сөзі текшелермен: көк, қызыл, көк, қызыл.

VIII

Дәптермен жұмыс

  • Сызбаның көшірмесін дәптерге түсіреміз.
  • Өрнектің неше торкөзден тұратынын анықтаймыз.
  • Өрнекті қолды үзбей, сатылап көшіреміз.
IX

Буындардан сөз құрау

Әуе шарларына жазылған буындардан сөз құрастырамыз, кейін сол сөздермен сөйлем құраймыз:

Сөздер

  • Ұ-зақ
  • Кө-кек
  • Қар-лы-ғаш
  • Тор-ғай
  • Тыр-на
  • Боз-тор-ғай

Сөйлем үлгілері

  • Ұзақ — жыл құсы.
  • Торғай шырылдады.
  • Тырна ұшып келді.
X

Қорытынды: «Сөз өзгерту» ойыны

Буынға әріп қосу арқылы жаңа сөз шығарамыз. Оқушылар әріптер қалтасынан қажетті буын мен әріпті тауып, сөзді құрастырып, дауыстап оқиды.

Буындар (үлгі)

та ша са қа то до

Мұғалім сынып деңгейіне сай нақты мақсатты сөздерді алдын ала жоспарлап береді.

Сабақ соңында оқушылардың буын туралы білімдері қорытындыланып, негізгі ереже қайта бекітіледі: сөздегі дауысты дыбыстар саны — буын саны.

Жылдам еске түсіру

1) Байқа

Сөздегі дауысты дыбыстарды белгіле.

2) Бөл

Дауысты санына қарай буынға бөл.

3) Бекіт

Ойын және жазу арқылы дағдыны нығайт.