Қазақша рефераттар

Өндіріске саяхат

Сабақ туралы мәлімет

Бұл сабақ 8-сыныпқа арналған. Тақырыбы: химиялық байланыстың негізгі түрлері. Сабақ «саяхат сабақ» форматында ұйымдастырылып, оқушылардың тақырыпты терең түсінуіне бағытталады.

Мақсаты

Саяхат сабақ арқылы химиялық байланыс түрлерін терең ұғындыру.

Міндеттері

  • Өткен тақырыпты жаңа тақырыппен байланыстыра отырып түсіндіру.
  • Саяхат барысында алынған ақпаратты қолдана білуге үйрету.

Сабақтың типі

Жаңа сабақты меңгерту.

Түрі және әдісі

Түрі: саяхат сабағы. Әдісі: түсіндіру, сұрақ-жауап.

Сабақтың барысы (саяхат идеясы)

Саяхатымызды ауа шарымен бастаймыз. Әр аялдама сайын алған білімімізді «жағалау» ретінде белгілеп, жинақтап отырамыз.

I аялдама: «Күн»

Үй тапсырмасын сұрақ-жауап арқылы тексеру.

Қайталау

Сұрақтар

  1. Электртерістілік дегеніміз не?
  2. Электртерістілік топ және период бойынша қалай өзгереді?
  3. Электртерістілігі ең жоғары және ең төмен элементтер қайсы?

Период бойынша атом ядросының заряды артқан сайын сыртқы электрондық қабат толыға бастайды. Соған сәйкес элементтердің бейметалдық қасиеті күшейіп, электртерістілігі артады. Демек электртерістілік — элементтің металдық және бейметалдық қасиеттерін сипаттайтын маңызды шама.

Электртерістілік туралы мәліметтер элементтердің қандай химиялық байланыс түзетінін болжауға көмектеседі. Бүгін осы негізде химиялық байланыстың негізгі түрлерін қарастырамыз.

Біздің саяхат бағытымыз: ауа кеңістігі → табиғи су қорлары → өндіріс.

II аялдама: Ауа кеңістігі

Ауаның құрамындағы молекулалар және ковалентті полюссіз байланыс.

Ковалентті (полюссіз)

Ауа құрамына мысал

Ауаның құрамындағы сутек, оттек, азот молекулалары бірдей екі атомнан тұратын жай заттар: H2, O2, N2. Мұндай молекулаларда атомдардың электртерістілігі бірдей болғандықтан ковалентті полюссіз байланыс түзіледі.

Мысалы, екі сутек атомы әрекеттескенде олардың электрон бұлттары жақындап, бір-бірімен қабаттасады. Жұптаспаған электрондар жұптасу үшін атомдар арасында химиялық байланыс пайда болады.

Химиялық құрылыс туралы негізгі тұжырымдар

  • Молекулада атомдар белгілі бір ретпен орналасады.
  • Атомдар тікелей не басқа атом арқылы байланысса да, бір-біріне әсер етеді.
  • Заттың қасиеті атомдардың қосылу реті мен өзара әсеріне, яғни химиялық құрылысына тәуелді.
  • Химиялық қасиеттерге сүйене отырып, молекула құрылысын анықтауға болады.

Негізгі идея

Сыртқы валенттік қабатты тұрақтандыру үшін (көбіне 8 электронға дейін) электртерістілігі төмен элементтер электрон беруге, ал электртерістілігі жоғары элементтер электрон қосып алуға бейім. Осы бейімділік химиялық байланыстардың түзілуіне әкеледі.

Льюис теориясы (1916)

Американ ғалымы Льюис ұсынған теория бойынша атомдар молекула түзгенде сыртқы қабатын инертті газдардікіндей тұрақты етуге ұмтылады. Бұл мақсатқа көбіне ортақ электрон жұбы арқылы жетеді.

Бір ортақ электрон жұбын түзу үшін әр атом бір-бірден электрон береді. Бір немесе бірнеше ортақ электрон жұптары арқылы түзілетін байланыс коваленттік байланыс деп аталады.

III аялдама: Табиғи су қорлары

Теңіз суындағы тұздар және иондық байланыс.

Иондық

Теңіз суында тұздар көп кездеседі. Көптеген тұздарда байланыс иондық сипатта болады. Атомдар электрон беріп жіберу немесе қосып алу арқылы зарядталып, иондарға айналады.

Анықтама

Қарама-қарсы зарядталған иондар арасындағы тартылыс нәтижесінде түзілетін байланыс иондық байланыс деп аталады.

Коссель теориясы (1916)

Неміс ғалымы Коссель: электрон берген атомдар катионға, электрон қосып алған атомдар анионға айналады. Түзілген иондар бір-бірін Кулон заңы бойынша тартып, иондық байланыс түзейді.

IV аялдама: Өндіріс

Қышқылдар өндірісі және ковалентті полюсті байланыс.

Ковалентті (полюсті)

Әрекеттесуші атомдардың электртерістілігі шамалы болса да әртүрлі болған жағдайда молекулалар жиі ковалентті полюсті байланыс түзеді. Мұндай байланыс қышқылдарға тән.

Полюстілік қалай пайда болады?

Электрондар ығысқанда молекуладағы атомдар ішінара зарядқа ие болады: молекуланың бір жағы оң, екінші жағы теріс зарядталады. Осындай молекулалар полюсті молекулалар деп аталады.

V аялдама: «Гүлдер»

Кесте толтыру және білімді бекіту.

Тәжірибе/бекіту

Кесте толтыру тапсырмасы

Берілген заттарды тиісті бағандарға бөліңіз (иондық, ковалентті полюссіз, ковалентті полюсті):

NaI ZnF2 N2 H2SO4 PH3 O2 HNO3 H2S I2 KNO3 Br2

Тест тапсырмалары

1) Электртерістілік дегеніміз не?

  1. Атомның электрон беру қабілеті.
  2. Қосылыстағы атомның электронды өзіне тарту қабілеті.
  3. Атомның қосылыста белгілі валенттілік көрсету қасиеті.

2) Элементтердің электртерістілігі период бойынша қалай өзгереді?

  1. Солдан оңға қарай өседі.
  2. Алдымен өседі, сосын кемиді.
  3. Артады.

3) Элементтердің электртерістілігі топ бойынша қалай өзгереді?

  1. Артады.
  2. Алдымен өседі, сосын кемиді.
  3. Кемиді.

4) Иондық байланысы бар қосылыстардың қатарын көрсетіңіз.

  1. NaF, CaF2, Na2SO4
  2. N2, Na2S, HF
  3. K2SO4, O2

5) Полюссіз ковалентті байланысы бар қосылысты көрсетіңіз.

  1. Na2SO4
  2. HF
  3. O2

6) Полюсті ковалентті байланысты қандай элемент атомдары түзеді?

  1. Электртерістілігі айқын айырмашылығы бар элемент атомдары.
  2. Электртерістілігі бірдей.
  3. Электртерістілігіндегі айырмашылық аз.

7) Ковалентті полюссіз байланысы бар қосылыстар қатарын көрсетіңіз.

  1. F2, O2, N2
  2. N2, Na2S, HF
  3. NaF, CaF2, Na2SO4

8) Ортақ электрон жұбы арқылы түзілген байланыс қалай аталады?

  1. Иондық
  2. Коваленттік
  3. Металдық

9) Оттек молекуласы түзілгенде неше ортақ электрон жұбы түзіледі?

  1. 1
  2. 2
  3. 3

10) Иондық байланыс қалай жасалады?

  1. Атом электронын электртерістілігі жоғары атомға беруі.
  2. Ортақ электрон жұбының түзілуі.
  3. Электрондардың жалпылануы.

Жауап кілті

№ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Жауабы B A C A C C A B B A

Ескерту: Жауап нұсқалары түпнұсқа мәтіндегі әріптік белгілеуге сәйкес берілді.

VI аялдама: «Үй жағалауы»

Үй тапсырмасы

Химиялық байланыстың негізгі түрлерін (иондық, ковалентті полюссіз, ковалентті полюсті) қысқаша конспект түрінде қайталап келу; әр байланыс түріне кемінде 3-тен мысал келтіру.