Қазақ халқының атақты күйшілері
Кіріспе
Домбыра, жүрегіммен үндес едің,
Өзіңмен сырласымдай тілдесемін.
Бабамнан қалған мұра сен болмасаң,
Өнердің не екенін де білмес едім.
Домбыра — қазақ халқының көне музыкалық аспаптарының бірі. Екі ішекті, көп пернелі бұл аспап қазақ өмірінде ерекше орын алып, өзіндік әуездік бояуымен дараланады.
Алғашында эпикалық дәстүр аясында жыр, толғау, терме секілді жанрларды сүйемелдеуге қолданылған домбыра кейін аспаптық музыка — күй жанрының қалыптасуына қуатты ықпал етті.
Бүгінде домбыра жеке дауысты сүйемелдеуге, күй тартуға, сондай-ақ классикалық шығармаларды орындауға мүмкіндік беретін кең тынысты аспап ретінде танылып отыр.
Негізгі ой
Домбыра — ұлттық рухтың үні
Ұрпақ жадын сақтап, тарих пен сезімді әуен арқылы жеткізетін мәдени символ.
Қолданылу аясы
- Жыр, толғау, термені сүйемелдеу
- Күй орындау (төкпе және шертпе дәстүрлері)
- Жеке ән айтуға сүйемел
- Классикалық туындыларды орындау
Мақсаты
Домбыраның қазақ мәдениетіндегі орнын айқындап, оның тарихи-рухани мәнін таныту, күй дәстүрі арқылы халықтық кәсіби өнердің қалыптасуына қосқан үлесін көрсету.
Нәтиже ретінде күтілетін тұжырым
Домбыра — тек аспап емес, қазақтың дүниетанымы мен эстетикалық талғамын қалыптастырған мәдени тіл.
Домбыраның тарихы
Домбыраның тамыры қазақтың көне дәстүрімен сабақтас. Ол әуелде ауыз әдебиеті мен эпикалық мұраларды жеткізудің сенімді серігі болды. Уақыт өте келе домбыраның орындаушылық мүмкіндігі кеңейіп, күй өнерінің өрістеуіне жол ашты.
Күй жанрының қалыптасуы домбыраның табиғи үндік ерекшелігімен тікелей байланысты: қос ішектің қоңыр да айқын тембрі халықтың қуанышы мен мұңын, тарихы мен тағдырын әуенге айналдырды.
Атақты күйшілер
Қазақ халқының халықтық кәсіби өнері домбырамен бірге туып, домбырамен бірге кемелденді. Төкпе және шертпе күй дәстүрлерінің дамуы да осы аспаппен біте қайнасып жатыр.
Құрманғазы
Күй өнерінің өр рухты, кең тынысты бағытын айқындаған дара тұлға.
Дәулеткерей
Саздық нәзіктік пен терең ойды домбыра үніне сыйдырған күйші-композитор.
Дина Нұрпейісова
Күй дәстүрін биік деңгейде жалғап, орындаушылық мәдениетті байытқан әйгілі күйші.
Домбыраның құрылысы
Домбыра — құрылымы қарапайым көрінгенімен, дыбыс шығаруда дәлдікті талап ететін күрделі аспап. Негізгі ерекшелігі — екі ішек пен көп перненің үйлесімі арқылы сан алуан әуен өрнегін тудыруы.
Жалпы сипаттама
- Екі ішекті музыкалық аспап
- Көп пернелі, орындаушылық мүмкіндігі кең
- Күй, ән, сүйемел және сахналық орындауға қолайлы
Қорытынды
Біздің заманымызға қазақ халқының ән-күйлері мен жыр-дастандары домбыра арқылы жетті. Ол — халық жадының тірі арнасы, ұлттың үнін ұрпаққа жеткізетін рухани көпір.
Дәстүрдің белгісі
Домбыраны әрбір қазақ қастерлеп, үйінің төріне іліп қояды — бұл құрмет өнерге ғана емес, өткенге, тамырға, ұлттық болмысқа жасалған тағзым.