Оқушыларға ойдан математикалық есептер құрастыруға тапсырмалар беру

Оқытуға жаңа көзқарас: жақыннан алыстауға дейін

Мағжан Жұмабаев: «Балаға білім бергенде, алыстан жақынға, таныстан жатқа көшіп, жаңа білімді ескі білімге байлап беру керек», — дейді. Осы ұстаным бүгінгі оқыту үдерісіне де тікелей қатысты: білім беру жұмысына жаңаша көзқараспен қарап, оқушының танымдық белсенділігін жүйелі түрде дамыту қажет.

Мұғалім тұлғасының ықпалы

Мұғалімнің жеке тұлғасы, терең білімі, өз ісіне жауапкершілігі, оқушымен қарым-қатынасы және әдістемелік шеберлігі — оқушының білімге қызығушылығы мен ынтасын арттырудың берік негізі.

Негізгі мақсат

Негізгі мақсатым — жеке тұлғаның дамуына жағдай жасау, мектептен шыққан шәкіртті өмірге жан-жақты даярланған азамат етіп тәрбиелеу. Бұл үшін сабақта да, сыныптан тыс жұмыстарда да оқушының мүмкіндігін ашуға бағытталған тәсілдерді тұрақты қолданамын.

Іс-тәжірибедегі жетекші қағидалар

Оқушылардың жан-жақты мүмкіндіктерін ашуда мұғалім тәрбиесі мен шығармашылық ізденісі негізгі рөл атқарады. Ең бастысы — оқушының ойлау қабілетін дамыту және оқуға деген ынтасын қалыптастыру.

Сапалы білім + дербестік

Сапалы білім бере отырып, оқушыны өз бетінше жұмыс істеуге үйрету.
Жұмыс формаларын түрлендіру

Жекелей, жұптық және топтық жұмыстарды жүйелі ұйымдастыру.
Цифрлық сауаттылық

Компьютерлік сауаттылықты дамыту, ІТ құралдарын оқу мақсатына тиімді пайдалану.
Шығармашылық ой-өріс

Шығармашылық тапсырмалар арқылы ойлауды кеңейту, қызығушылықты күшейту.

Танымдық белсенділік: сабақтағы қозғаушы күш

Сабақ барысында оқушының бойында танымдық белсенділік қалыптасса, ақыл-ой қабілеттерінің маңызды элементтері дамиды: зеректік, зейін, байқағыштық, ойлау мен сөйлеу дербестігі, пәнге қызығушылық және басқа да дағдылар.

Белсенділікті арттыратын тиімді тетіктер

Көрнекі құралдарды мақсатты қолдану және олардың тиімділігін арттыру.
Танымдық ойындар ұйымдастыру.
Пәнаралық байланыстарды нақты міндеттер арқылы көрсету.
Өздігінен орындалатын жұмыстарды тиімді жоспарлау.
Білімді тексеру мен бағалаудың алуан түрін қолдану арқылы кері байланысты күшейту.

Қарым-қатынас мәдениеті

Мұғалім мен оқушы, оқушы мен оқушы арасындағы қарым-қатынасты сыйластық пен ізеттілікке негіздеп, сыныпта сенім мен жүрек жылуын қалыптастыру — оқу мотивациясының тұрақты факторы.

Есеп шығару және шығармашылық ойлау

Оқу үдерісіндегі есеп — оқушылардың танымдық белсенділігін арттыратын маңызды құрал. Есепті шешуде берілген шарттар мен талаптарды мұқият ескертуге ерекше мән беремін. Математика сабағында шығармашылық қабілетті дамыту — зейін, есте сақтау, интеллект және ойлау әрекеттерін жүйелі жетілдіру деген сөз.

Сабақты «ой жаттығуларымен» бастау

Таңертеңгі дене жаттығуы сияқты, сабақтың басында қысқа ой жаттығулары оқушыны бірден жұмысқа жұмылдырады.

Жылдам ауызша есептеулер

«Кім жылдам?» форматындағы ауызша есептеулер оқушының шапшаң ойлауын, дәлдігін және өзін-өзі бақылауын дамытады.

Салыстыру, талдау, заңдылық

Фигураларды салыстыру (Венн диаграммасы), заңдылықты табу, «артықты анықтау» сияқты тапсырмалар — логикалық ойлауды күшейтеді.

Сабақтағы үлгі тапсырмалар

Заңдылықты тап

1; 2; 4; 8; …

Екі фигураны салыстыр

Призма және пирамида: ұқсастығы мен айырмашылығын ата (Венн диаграммасы).

«Артықты тап»

Доғал, сүйір, тік, қисық, жазыңқы, вертикаль.

Формулаларды ажырат

S = 2(a + b) ··· S = a · b ··· S = a · h ··· S = a · b · sin(α)

Тригонометриялық теңдіктерді толықтыр

cos²(α) + sin²(α) = 1

tg(α) · ctg(α) = 1

sin(2α) = 2sin(α)cos(α)

cos(2α) = cos²(α) − sin²(α)

tg(α + β) = (tgα + tgβ) / (1 − tgα·tgβ)

ctg(α + β) = (ctgα·ctgβ − 1) / (ctgα + ctgβ)

Математикалық диктант және деңгейлік тапсырмалар

Қысқа форматтағы тексеру жұмыстары (5–10 минут) және деңгейлік тапсырмалар білім олқылықтарын дер кезінде көруге көмектеседі.

A деңгейі

Мағыналы сөзді тап, жазып ал.

B деңгейі

Мағыналы сөзді тап, жазып ал және түсіндір.

C деңгейі

Сөзді тап, түсіндір және мысалдар келтір.

Анаграмма (мысал)

ЛИДПЕАПЕПЛАР

Семантикалық карта және өмірмен байланыс

Сыныптағы заттардан параллель және қиылысқан түзулерді, бұрыштарды және басқа да ұғымдарды тауып көрсету сияқты тапсырмалар оқушының назарын бірден сабаққа аударып, белсенділігін арттырады.

Өздігінен жұмыс: оқушыны дербестікке жетелеу

Оқушылардың өзіндік жұмысын ұйымдастыруда оларды білім деңгейіне қарай топқа бөліп, әрқайсысымен жекелей жұмыс жүргізудің маңызы зор. Өзіндік жұмыс — оқушының ойлау қабілетіне, ақыл-ой тәжірибесіне сүйенетін оқу-таным әрекеті.

Өзіндік жұмыстардың түрлері

Ребус, сөзжұмбақ құрастыру және шешу.
Карточкалар және тест тапсырмалары (5–10 минут).
Фигура макетін жасап, ауданын немесе көлемін анықтау.
Ізденуге жетелейтін жағдаят құру (ыңғайлы тәсілмен есептеу).

Логикалық есепке мысал

Сөмкеде екі түрлі алма бар: кішісі — 120 г, үлкені — 200 г. Барлығының салмағы 1 кг. Алмалардың саны ең көп дегенде қанша болуы мүмкін?

Мұндай есептер талдау, болжам жасау және дәлелдеу мәдениетін қалыптастырады.

Зерттеу жұмыстары арқылы қызығушылықты ояту

Зерттеу элементтері бар тапсырмалар оқушыны өмірмен байланысты ойлауға жетелейді. Мысалы, үй жануарлары (қой, сиыр, жылқы, құстар) туралы шағын зерттеу: пайдасы қандай, күтіміне қанша шығын кетеді, нәтижесін қалай салыстыруға болады?

Информатика сабағында қолданылатын шығармашылық әдістер

Осындай белсенді әдіс-тәсілдерді информатика сабағында да қолданамын. Мақсат — оқушының тілдік қорын, логикасын, шығармашылығын және цифрлық сауаттылығын қатар дамыту.

Тілдік тапсырмалар

Информатикаға қатысты сөздерді табу және топтастыру.
Синонимдерін табу: принтер — баспа құралы; ақпарат — хабар; монитор — дисплей; тышқан — тінтуір.
Анаграммалар: өлшем бірлігі (мысал) — ТАЙМБЕГА.

Деңгейлік тапсырмалар (мысал)

A деңгейі

Сурет салу (ашықхат).

B деңгейі

Сурет салу + мәтін.

C деңгейі

Сурет салу + мәтін + дыбыс.

Өз қолымен құрастыру

Ребус пен кроссвордты оқушылар өздері құрастырады, кейін сыныптасымен ауыстырып, бір-бірінің жұмысын шешеді.

Шағын жобалар

Модельдеу тақырыбында «Менің болашақ үйім» сияқты жобалар оқушының қиялын нақты өнімге айналдыруға үйретеді.

Тақырыптық жұмыстар

Мерекелер, жануарлар әлемі, сүйікті кейіпкерлер туралы тақырыптық суреттер — көрнекі ойлау мен баяндауды дамытады.

Жоғары сыныптардағы шығармашылық бағыт

8-сынып: логика негіздері

Ақиқат және жалған пікірлерге байланысты сөйлемдер құрастыру, шағын әңгіме жазу: «Мен Президент болсам…», «Мен алтын балық ұстап алсам…».

9–11-сынып: шығармашылық жұмыстар

«Менің сүйікті ұстазым», «Менің отбасым», «Болашақ мамандығым» сияқты тақырыптар бойынша мазмұнды жұмыстар орындау.

Қорытынды: танымдық қызығушылық — болашаққа инвестиция

Тәуелсіз мемлекетіміздің ертеңі ұрпақтың рухани байлығына, мәдениетіне, саналы ұлттық ойлау қабілетіне, білімі мен іскерлігіне байланысты. Сондықтан мектептегі оқу үдерісінде оқушылардың танымдық қызығушылығын арттыру және дамыту — олардың болашақта білімді өз бетінше жинақтай алу қабілетін қалыптастырудағы жетекші бағыт.

Оқыту барысында көзделетін білімділік, дамытушылық және тәрбиелік міндеттерді жүзеге асыру үшін сабақта әртүрлі әдіс-тәсілдерді ұтымды қолдану тиімді екенін тәжірибе дәлелдейді.