Аспапта ойнауда дұрыс отыруы
Қол қойылымы: фортепианода еркін ойнауды үйрету
Бұл жоспардың өзегі — баланың қолын қыспай, табиғи иілісін сақтап, иықтан бастап саусақ ұшына дейінгі қозғалысты еркін басқаруға дағдыландыру. Дұрыс отырылым, таза дыбыс және «қалықтаған» қол қойылымы бір-бірімен тығыз байланысты.
Мақсаты
- Аспапта дұрыс отыру дағдысын қалыптастыру.
- Дыбысты дұрыс және таза шығару.
- Қолды сірестірмей, «қалықтаған» қалыпта ойнауға арналған жаттығуларды меңгерту.
- Клавиатураға қолды жоғарыдан түсіру кезінде буыннан бастап саусақ ұшын дәл сезінуді дамыту.
Негізгі қағида
Бала алғаш ойнаған сәттен бастап қолы бос, табиғи иілген болуы керек. Күш бір ғана саусаққа емес, бүкіл қолдың жұмысына сүйенеді: иық → шынтақ → білек → алақан → саусақ ұшы.
Түсіндіру бейнесі: күш пен қозғалыс қол арқылы «шлангамен аққан су сияқты» біркелкі өтіп, дыбысқа айналады.
Көрнекілігі
- Ноталық әдебиеттер.
- Плакаттар.
- Суреттер.
Сабақтың барысы
I. Өтілгенді қайталау
Негізгі ұғымдарды қысқа диалог арқылы нақтылап аламыз: дыбыс биіктігі, октава, ноталардың орны, ұзақ-қысқа дыбыстар.
Сұрақтар
- Қандай дыбыстар болады?
- Клавиатурада төмен және жоғары дыбыстар қалай орналасады?
- Октава деген не? Клавиатурада неше октава бар?
- Ноталардың реті қандай?
- Дыбыстар ұзақ және қысқа болады. Ең ұзақ дыбысты қалай атаймыз және қалай санаймыз?
Нақтылау
Дыбыстар төмен және жоғары болады. Баладан клавиатураның ортасын «ішінен» тауып, ойша түзу сызық жүргізуді сұраңыз.
Сол жақ — төмен дыбыстарды (аю, барыс, жолбарыс) бейнемен байланыстырып, оң жақ — жоғары дыбыстарды (құстар, қоян, тышқан) салыстыру арқылы есте сақтатыңыз.
Ноталар реті: до, ре, ми, фа, соль, ля, си.
Октава — бір дыбыстан келесі дәл сондай атаулы дыбысқа дейінгі дыбыстар қатары. Клавиатурада 8 октава бар.
II. Дұрыс отырылым және қолдың еркіндігі
Еркін қозғалыс — дұрыс отырылымнан басталады. Қол клавиатурада горизонталь қалыпта тұрып, барлық буындар табиғи жұмыс істеуі керек.
Тексеру нүктелері
- Қолды алға созғанда, саусақтар қара клавишаларға бағытталып тұруы керек.
- Әр сәтте баладан «ыңғайлы ма?» деп сұрап отыру маңызды.
- Екі қол бірдей жұмыс істейді: оң және сол қолды тең дамыту.
Мағыналық тірек
Егер қол қысылып тұрса, қолды «жүріс кезіндегідей» табиғи еркін күйге келтіріп, қайта-қайта сілкілеу арқылы босаңсытыңыз.
Қол — сенің дауысың. Қол «сөйлей алады»: дыбысты қатты да, жай да, жүректен әндеткендей етіп те жеткізе аласың. Қалай айтсаң — солай ойнайсың.
Денені бос ұстауға арналған гимнастика
1-жаттығу: «Сағат тілі»
Иықты көтеріп қыспай, қолды еркін қозғап, айналмалы қозғалысты жұмсақ жасаңыз. Мақсат — буындарды қыздыру және қатайып қалмау.
2-жаттығу: «Піл»
Қолды көтеріп, денені бос ұстай отырып, аяқтарды жеңіл бүгіп-түзеңіз. Бұл жаттығу жалпы дене еркіндігін сезінуге көмектеседі.
Гимнастикадан кейін ғана аспап жанына отырамыз.
Клавиатураға қолды «қондыру» жаттығулары
Оң қол (I октава)
- 1 Жай қозғалыспен оң қолдың 3-саусағын I октавадағы соль дыбысына қойыңыз.
- 2 Қол жоғарыдан клавиатураға «қонуы» керек: саусақ ұшы дыбысқа дәл түссін.
- 3 Дыбысты мұқият тыңдап, содан кейін қолды қайтадан жоғарыдан жұмсақ түсіріп қайталаңыз.
- 4 Күш бүкіл қол арқылы саусақ ұшына дейін біркелкі өтсін (иықтан бастап).
Қайталау дыбыстары
Дәл осы қағидамен келесі дыбыстарды қайталаңыз: ре, фа, си-бемоль, до.
Сол қол (кіші октава)
Дәл осындай жаттығуларды сол қолмен кіші октавада, 3-саусақпен орындаңыз. Мақсат — екі қолдың еркіндігін тең деңгейде қалыптастыру.
III. Қорытынды
Сабақ соңында баланың түсінгенін қысқа сұрақтармен бекітіп, келесі қадамды нақтылаймыз.
Бекіту сұрақтары
- Бүгін қандай тақырып өттік?
- Аспап жанында қалай дұрыс отыру керек?
- Денені бос ұстау үшін қандай гимнастикалық жаттығулар керек?
Бағалау
Оқушының отырысы, қол еркіндігі, дыбыстың сапасы және тапсырманы тыңдап орындауы бойынша ауызша кері байланыс беріңіз.
Үй тапсырмасы
- Дыбысты дұрыс шығарып ойнауға жаттығу.
- Денені бос ұстауға арналған гимнастикалық жаттығуларды орындау.
- Қолды клавиатураға түсіргенде «қалықтаған», сіреспеген қалыпты тұрақтандыру.