Бұрындары әкенің қабағына қарап сөйлейтін қыз
Нұғыманқызы Надежда Зинетоллақызы • Жұмановтар отбасы
Мақсат
Қыз балалар бойында әдеп пен сыйластықты, тазалық пен адамгершілік мәдениетін қалыптастыру; білімді де білікті, ибалы қыз тәрбиелеу.
Кеш форматы
- Сырласу кеші (жайлы әуенмен)
- Сұрақ-жауап, пікір алмасу
- Бейнеролик, сахналық көрініс
- Тренинг және жадынамалар
Шақырылған қонақтар
- Ата-аналар, ұстаздар, мектеп әкімшілігі
- Әйелдер кеңесі төрайымы: Саулеш Сатыбалдықызы
- Фельдшер-акушер: Айжан Рахимқызы
- Бас маман: Клара Зинеденқызы
Кіріспе: «Қызым саған айтам…»
Қыз емес, қыздың аты – қызыл алтын,
Көрінер толған айдай жүзі жарқын.
Үлкеннің алдын орап сөз сөйлемес,
Халқының сақтай білген ізгі салтын.
Құрметті ата-аналар, ұстаздар және шақырылған қонақтар! «Қызым саған айтам…» тақырыбындағы сырласу кешіне қош келдіңіздер!
Ойға түрткі
«Ұлтыңды сақтаймын десең – қызыңды тәрбиеле, руыңды сақтаймын десең – ұлыңды тәрбиеле» деген нақылдың салмағы ерекше. Қазақ қоғамында қыз баланың орны айрықша болған: қыз — қонақ, ертеңгі келін, болашақ ана, ақ жаулықты әже.
Қазақы тәрбиенің өзегі
- Қызды «қонақ» деп қадірлеп, барған жерінде бағы ашылсын деп алдын ала қамдану.
- Ізеттілік, мейірім, ісмерлік пен ұқыптылыққа баулу; еркін ұстай отырып, шектен тыс еркінсітпеу.
- Ар-ұятты сақтау — отбасының ортақ жауапкершілігі екенін ұғындыру.
- Қыз баланы құрметтеу: дөрекі сөйлемеу, сыйластық пен инабатты алға қою.
Ата-әжелерге сұрақ
Сіздердің кездеріңіздегі қазақ қыздары қандай еді?
Өз жастық шағыңызды қалай сипаттап берер едіңіз?
Ой-пікірлерге алғыс білдіріп, кештің келесі бөлігі әсем әнмен жалғасады.
I бөлім: Қазіргі қыз тәрбиесі туралы ой
Көрсетілім
«Қазіргі қыздардың тәрбиесіне көңіліңіз тола ма?» деген сауалға ауыл тұрғындарының жауаптары бейнесюжет арқылы ұсынылады.
- Әйелдер кеңесі төрайымы — Саулеш Сатыбалдықызы
- Фельдшер-акушер — Айжан Рахимқызы
- Бас маман — Клара Зинеденқызы
Алаңдататын құбылыстар
Бүгінгі таңда кейбір ата-аналар қыз баланың жас ерекшелігін ескермей, тым ерте сән қуғызуға бейім. Ашық-шашық киім, темекі мен ішімдікке әуестік сияқты жат әдеттер — ұлт тәрбиесіне сын.
Сән ұғымын сыртқы көрініспен ғана өлшеу қауіпті: мәдениет киімнен басталғанымен, оның түбі — сана, ұят, жауапкершілік. Ұлттық болмысты әлсірететін үрдістерге сын көзбен қарау — баршамыздың міндетіміз.
Сыртқы ашықтық рухани жалаңаштыққа ұласып кетпесіне кім кепіл? Үлкенге қарсы сөйлеу, әдептен аттау — уақыттың талабы емес, тәрбиенің әлсіреген тұсы.
Қыздарға өсиет (өлең-үндеу)
Ей, қыздар! Ұшып-қонып жат қылыққа желікпе,
Өнегелі өскен жанға елікте.
Мода қуып боянғаннан түк шықпас,
Ми болмаса, не тұр дейсің көрікте.
Арақ пен темекіге жолама,
Желікпеңдер ішкіліктің буына.
Жын ойнаққа үйір болсаң опық жеп,
Алданарсың алаяқтың қуына.
Үйір болма мейрамхана, кафеге —
Сау басыңды ұшыратады қатерге.
Өмір бойы өкінішпен өтерсің,
Бір ұрынсаң түзелмейтін қатеге.
Бұл өсиет — тыйым салу үшін емес, өмірлік бағдар беру үшін айтылған сөз.
Сахналық көрініс
«Қыз тәрбиесінде өкінген ана» тақырыбындағы көрініс.
II бөлім: «Бүгінгі қыз — ертеңгі болашақ ана»
Ашық алаңда шақырылған қонақтар мен ата-аналар жаңа көрсетілген көріністер туралы пікірлерін ортаға салады. Сұрақ-жауап, сұхбат түрінде ой бөліседі.
Қонақтарға қойылатын сұрақтар
- Әр ата-ана қызының иманды, жүзінен мейірім көрінетін болғанын қалайды. Қазіргі заманда мұндай тәрбие берудегі қиындықтарды қалай еңсеруге болады?
- Жасөспірімдер арасында жасанды түсік жасату мәселесі алаңдатады. Оның алдын алу үшін ата-ана қыздарға қандай кеңес беруі керек? Түсіктің денсаулыққа әсері қандай?
- Үлгілі отбасы ретінде қыз тәрбиелеудегі тәжірибелеріңізбен бөліссеңіздер.
- Әйелдер кеңесі жұмысы барысында қыз тәрбиесіне қатысты шағымдар немесе келеңсіз жағдайлар кездесті ме?
Кештің эмоциялық өзегі
Кейде қыздар ата-анасын тыңдамай қателеседі; кейде сол қателіктен сабақ алып, кейінгі сіңлілеріне ескерту айтады. Осы ойды жеткізу үшін кеште «жұмбақ кейіпкер» арқылы үндеу тыңдалады.
Музыкалық үзіліс
Ән арқылы анаға деген құрмет, отбасыға деген мейірім тақырыбы тереңдетіледі.
III бөлім: «Анаға қарап қыз өсер» (тренинг)
Мақсаты
Ата-ана мен қыз баланың арасындағы қарым-қатынас дағдыларын қалыптастыру; өзара сыйластықтың өмір сапасын арттыратын үлкен өнер екенін ұғындыру.
Қажетті құралдар
- Нақыл сөздер
- Ақ парақ
- Маркер
Тренинг ұстанымдары
- «Қазір және осы жерде» қағидасы.
- Теңдік және ынтымақтастық.
- Топта айтылған жайт топта қалады (құпиялылық).
- Белсенді қатысу.
- Жеке тұлғаны емес, әрекетті сынға алу.
- Пікір нақты және тақырыпқа сай болуы.
Жаттығулар
- «Қызықты сұрақтар» ойыны
- «Бір күні…» жаттығуы
- «Уақыт» ойыны
- «Эмоция» ойыны
- Ой жинақтау
- «Тілек шамы» жаттығуы
«Қызға қырық үйден тыйым» (жадынама)
Бұл тізімнің мақсаты — шектеу қою емес, қыз баланың абыройын, қауіпсіздігін, адамгершілік ұстанымдарын қорғауға бағытталған өмірлік ескертпелерді жүйелеу.
Тыйымдар (ықшам тізім)
- Жарыса сөйлеуге, орынсыз ұрынуға, дөрекі қылық көрсетуге.
- Өтірік пен өсекке, ғайбат айтуға.
- Ішімдік пен темекіге.
- Кісі қорлау, жәбірлеу, айғай-шу, ұрыс-керіске.
- Әдепсіз сөзге, шектен тыс жасануға, менмендікке.
- Нәпсіқұмарлыққа, алдап-арбауға, көрсеқызарлыққа.
Ескерту: бастапқы нұсқадағы 40 тыйымның мазмұны сақталып, қайталанатын тұстары біріктірілді.
Ата-аналарға жадынама
- Балаңызбен барынша ашық сөйлесіңіз: маңызды ақпаратты өзіңізден естігені дұрыс.
- Егер білмесеңіз немесе күмәніңіз болса — оны да ашық айтыңыз, бірге анықтаңыз.
- Махаббатыңызды көрсетіңіз: жылы сөз, қамқорлық, еркелету — сенімнің іргетасы.
- Тәртіп пен мінез-құлықтағы өзгерістерге уақытылы назар аударыңыз.
- Келеңсіз жағдайдан қорғай білумен қатар, жауапкершілікті де үйретіңіз.
12–17 жас аралығындағы бала тәрбиесіне кеңес
Егер жасөспірім балаңыз үшін мазасыздана бастасаңыз, бұл — өмір ырғағын жаңаша қарап, қарым-қатынасты күшейтетін уақыт келгенінің белгісі.
Жасөспірім кезеңде сырт келбет, әлеуметтік орта және өзін-өзі бағалау қатты өзгереді. Ата-ана қолдауы, сыйлауы, тұрақты ұстанымы — баланың ішкі тірегі.
Баланың өз бетінше әрекетіне мүмкіндік беріп, сенім артыңыз. Мейірім мен талап қатар жүргенде ғана тәрбие берік болады.
Қорытынды ой
Түйін
«Әйел — бесік иесі. Әйелдің жайы түзелмей, бесігіміз түзелмейді; бесігіміз түзелмей, еліміз толық түзелмейді» деген сөз ананың қоғамдағы орны мен жауапкершілігін айқындайды.
Бүгінгі кеште қыз тәрбиесі туралы маңызды пікірлер айтылды. Ендігі тілек — әр қонақ өз ойын бір ғана сөздің мәнімен байланыстырып қорытындыласа: тәрбие, бақыт, сенім, ұлт, кітап, арман, байлық.
Қыздарға арнау
Өмір қатал, көтермейді ойынды,
Ұқпайды да кейде ізгі ойыңды.
Тағдыр жолың жіңішкелеу өмірде,
Жаман аттан аулақ ұста бойыңды.
Кір келтірме қыз атыңа, арыңа,
Шалыс басып түсіп кетпе жалынға.
Күрес, еркем, жаман аттан жасымай,
Күндей нұрлы болу үшін ертеңің.
Қаракөздеріміз бұрымды шашымен, инабатты мінезімен, ақылдығымен, кіршіксіз арымен әрқашан ерекшелене білсін. Заман талабы өзгерсе де, қазақ қызына тән ұяңдық нұрын сөндірмей, болмысты бұзбайтын тәрбиеге кешікпейік.
Алғыс
Кешімізге арнайы келген қонақтарға, ата-аналарға және көрермендерге шынайы алғыс білдіреміз. Айтылған ойлар әр отбасына бағдар болып, қыз тәрбиесіне жауапкершілік пен мейірім қоса дарысын.
Есте қалатын бір сөйлем
Ұлттың ертеңі — бесіктен, бесіктің іші — анадан, ананың өнегесі — қыздан басталады.