Қазақша рефераттар

Мұғалімнің қорытындысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Сабақ «Шаттық шеңберімен» басталады. Оқушылар бір-біріне жақсы тілек айтып, ортақ көңіл күй қалыптастырады.

Шаттық шеңбері

Жабырқауды білмейміз,

Жалқаулықты сүймейміз.

Біз — талапты жас ұлан,

Үлгі аламыз жақсыдан.

II. Өткен тарауды еске түсіру

Өткен тарау: «Табиғат — менің өз үйім». Сұрақ: неге табиғат «өз үйіміз» деп аталады? Оқушылар дәлел келтіріп, пікірлерін жүйелі айтады.

Жедел сұрақтар

  • Табиғаттың төрт мезгілін атаңдар: көктем, жаз, күз, қыс.
  • Қазір жылдың қай мезгілі? Көктем.

Интерактивті тақта арқылы тапсырмалар орындалады және бүгінгі тақырып пен мақсат таныстырылады.

III. Жаңа тарау және негізгі ұғымдар

Жаңа тарау

«Масатыдай құлпырар жердің жүзі...» — бұл тарауда көктемгі тіршілік туралы әңгіме өрбиді.

«Масатыдай» сөзінің мәні

Масаты — түкті мата. Ақын жер бетіне шыққан жас шөпті масатыға теңейді. -дай/-дей жұрнақтары теңеу мағынасын береді.

(Сабақта 2–3 мата қиындысын көрсету арқылы ұғым нақтылады.)

«Көктем» және «жазғытұры» атаулары

  • Абай заманында «көктем» атауы кең қолданылмаған, сондықтан «жазғытұры» сөзі пайдаланылған.
  • «Көктем» сөзі көктеу, көктеме (көгеру, өсіп шығу) ұғымдарымен байланыстырылады.
  • XX ғасыр басындағы ақындар бұл мезгілді жиі «жазғытұрым» деп атаған.

IV. Ақындар туралы мәлімет

Абай Құнанбаев (1845–1904)

  • Семей өңірінде, Шыңғыстау маңында туған.
  • «Ескендір», «Масғұт» поэмаларын жазған.

Ілияс Жансүгіров (1894–1938)

  • Қазіргі Алматы облысы аумағында туған.
  • «Құлагер», «Дала», «Күй», «Күйші» поэмалары бар.

Интерактивті тақтада көктем көріністері көрсетіліп, мәтін мазмұнын қабылдау күшейтіледі.

V. Өлеңдерді оқу және талдау

Мәнерлеп оқу

  • Өлеңдерді мұғалім мәнерлеп оқиды.
  • Экранда көктем көріністері (слайд-шоу) беріледі.

Оқушылардың оқуы

  • Іштей оқу.
  • Шумақтап, дауыстап оқу.

Талдау бағыттары

Негізгі идея

Өлеңдердегі көктемгі тіршілік, табиғаттың жаңаруы және еңбек тақырыбы.

Сөздік жұмысы

Бейнелі сөздер мен түсініксіз ұғымдарды анықтап, мағынасын ашу.

VI. Топтық жұмыс

Әр топ мәтіндерге сүйеніп, көктемнің белгілерін өмірмен байланыстыра отырып қорытынды жасайды.

1-топ

Мәтіндерге сүйене отырып, жазғытұрыдағы ауа райы қандай болатынын анықтаңдар.

2-топ

Жазғытұры мезгілінде жан-жануарлар қандай күйге түсетінін сипаттаңдар.

3-топ

Ауыл адамдарының көктемгі еңбегі туралы әңгімелеңдер.

4-топ

Қала адамдарының көктемгі еңбегі туралы әңгімелеңдер.

Ой-пікір тыңдау

Топтар өз тұжырымдарын айтады, сынып сұрақ қояды, пікір алмасу арқылы ортақ қорытындыға келеді.

VII. Екі өлеңді салыстыру

Айырмашылықтары

  1. Өлең құрылысы әртүрлі.
  2. Абайда табиғатты суреттеу басым; Ілияда көңіл күйдің құбылысы айқынырақ.
  3. Абай табиғатқа өз жасына сай пайыммен қарайды; Ілияс табиғатты балалар көзімен қабылдап, балаларша бейнелейді.

Ұқсастықтары

  • Екеуі де қазақ ауылының тіршілігін суреттейді: дала, мал баққан елдің тұрмысы.
  • Қазақ дүниетанымына тән ұғымдар мен табиғатқа жақын болмыс көрініс табады.

Пікір алмасу және қорытынды

Оқушылар салыстыру нәтижесін дәлелмен айтады, мұғалім негізгі тұжырымдарды жинақтап, қорытынды жасайды.

VIII. Ой тастау: «Белгі салу» дәстүрі

Сұрақ: заттарың жоғалып немесе араласып кетпеуі үшін қандай әрекет жасайсыңдар? Жауап: белгі салу.

Бұл ұғым қазақ халқының малға қатысты дәстүрімен байланыстырылады. Малға ен салудың мақсаты — меншікті білдіру, яғни иелікті айқындау.

Интерактивті тақтамен жұмыс

  • Қазақтың ен-таңбалары туралы түсінік: тілік, жүрекше, қиық, ойық, сырға.
  • Көктемгі пейзаж элементтерін жинақтап, «дыбыстату»: көгал, гүл, көбелек, ашық аспан, өзен, қой-ешкі төлдері.

IX. Үй тапсырмасы

1) Өлең жаттау (таңдау еркімен)

Абайдың немесе Ілиястың көктем тақырыбындағы өлеңдерінің бірін жаттау.

2) Атауларды жазу

Қозы, лақ, бұзау, құлын… әрі қарай өсуіне байланысты атауларын жазып келу.