Азаматтық білім беруде мектептің атқаратын рөлі айрықша
Каримова А. К., Рахимова Э. Е.
Азаматтық білім беру — ар-ожданның айнасы
Қазіргі таңда тәуелсіздік туын берік қолда ұстаған дербес елміз. Мұны әлемдік қауымдастықтағы өркениетті мемлекеттер толық мойындап отыр. Қазақстанның ашық, еркін әрі демократиялық мемлекет құруға бет бұруы да осының айғағы.
Демократияның тірегі — түсінік пен қолдау
Шынайы демократиялық идеяларды көпшілік қолдаусыз және олардың бұл ұстанымдарды қаншалықты түсінетінін нақты айқындамай тұрып, толық іске асыру қиын. Елде демократиялық институттар құрылып, жұмыс істей бастады — бұл жағымды үрдіс. Алайда қоғамды тек институттар арқылы ғана демократияландырамыз деу жеткіліксіз.
Институттардың тиімді қызметі азаматтардың демократиялық құндылықтарды кең түсініп, саналы қабылдауына тікелей байланысты. Сондықтан еркін демократияны орнықтыру үшін азаматтық білім берудің тиімді түрлерін күнделікті өмірге енгізіп, оны үздіксіз жетілдіру қажет.
Құқық пен міндетті білу — азаматтық кемелденудің өзегі
Еркін демократиялық қоғамның қозғаушы күші — азаматтық өмір сүруге ұмтылыс. Ал сол күштің негізгі тірегі — әр азаматтың өз құқықтары мен міндеттерін білуі. Ақпараттандырусыз, жауапкершіліксіз және белсенділіксіз демократиялық республика құру туралы айту — бос қиял.
Демек әрбір азамат тек түсініп қана қоймай, демократиялық қоғамға тән азаматтық құндылықтар мен ұстанымдардың нақты белгілерін ажыратып, оны тәжірибеде дәлелдей алуы тиіс.
Негізгі ой
Демократияның сапасы азаматтардың құқықтық сауаттылығы мен азаматтық жауапкершілігіне тәуелді.
Азаматтық білім беру қайда қалыптасады?
Азаматтық білім беру демократиялық қоғамда әртүрлі әлеуметтік арналар арқылы жүзеге асады: отбасы, діни орталықтар, бұқаралық ақпарат құралдары, бизнес және кәсіптік бірлестіктер, кәсіподақтар, қоғамдық және мемлекеттік емес ұйымдар.
Мектептің рөлі неге айрықша?
Азаматтық білім беруде мектептің орны ерекше. Себебі өскелең ұрпақтың парасатты, жан-жақты сауатты азамат болып қалыптасуы үшін мектепке үлкен жауапкершілік жүктеледі. Егер қоғам мен мектеп жүйесі осы азаматтық міндеттерді орындамаса, онда демократиялық азаматты қалыптастырудың өзі күмән тудырады.
Бүгін Қазақстан мектептері алдында бірнеше өзекті мәселе тұр: оқушылардың саяси білім негіздерін жетілдіру, азаматтық құқықтары мен міндеттерін білуге тәрбиелеу, сыни ойлау дағдыларын дамыту және азаматтық көзқарасты қалыптастыру.
Әдебиет арқылы азаматтық рухты ояту
Мысалы, 9-сыныпта Махамбет Өтемісұлының «Исатай деген ағам бар» өлеңін оқыту барысында оқушыларды азаматтық ойға жетелеуге болады. Ақынның:
«Мен бір шарға ұстаған қара балта едім,
Шабуын таппай кетілдім,
Қайраса қайта жетілдім...»
Осындай шығармаларды жүйелі оқыту оқушылардың азаматтық құқықтары мен міндеттерін түсінуіне, жауапкершілік сезімінің қалыптасуына ықпал етеді.
Кешенді қадамдар: мазмұн, тәжірибе, қатысу
Бұл мақсатқа жету үшін елімізде кешенді шаралар жүргізілуі тиіс. Атап айтқанда:
-
Қоғамдық-саяси және гуманитарлық пәндердің мазмұнын жаңарту, азаматтық құндылықтарды қадірлеуге бағытталған арнайы оқу бағдарламалары мен курстар енгізу.
-
Оқушылардың қоғамдық өмірге белсене қатысуына жағдай жасау үшін сыныптан және мектептен тыс іс-шараларды жүйелеу.
Мұғалім дайындығы — сапаның кепілі
Бұл бағытта демократиялық тәртіптер мен ізгілендіру құндылықтарын бойына сіңірген, оны айналасына тарата алатын, мектепте азаматтық білім беруді ұйымдастырудың әдіс-тәсілдерін меңгерген және қоғамның өзгермелі ағымына сай жұмыс істей алатын білікті мұғалім кадрларын даярлау аса қажет.
Мемлекет пен қоғамның ортақ міндеттері
Жас мемлекетіміздің демократиясын жетілдіруде азаматтық білім берудің орны айрықша. Осыны ескере отырып, жас ұрпақты тәрбиелеп, өмірге дайындайтын мектептердің тарихи рөлін мойындау қажет. Қазіргі жағдайда мемлекет пен қоғам азаматтық білім берудің тиімділігін арттыруды өз жауапкершілігіне алып отыр.
Стратегиялық қадамдар
- Азаматтық білім беру саласындағы мемлекеттік саясатты қайта қарау.
- Азаматтық білім берудің мектеп стандарты мен тұжырымдамасын әзірлеу.
- Аймақтарда оқушылар мен жастарға арналған бірлескен ақпараттық кеңестер құру.
Зерттеу және әдістемелік қолдау
- Елдегі азаматтық білім берудің қазіргі жағдайын зерттеу және педагог кадрларды қайта даярлау.
- Педагогикалық мекемелерде студенттер үшін азаматтық білім беруге арналған оқу-әдістемелік курстар енгізу мүмкіндігін қарастыру.
- Үздіксіз білім беруге арналған оқулықтар мен көрнекіліктерді республикалық бағдарламаларға енгізу.
Кадр және бағдарламалар
- Әртүрлі деңгейдегі қызметкерлер үшін азаматтық білім беру бағдарламаларын әзірлеуді жүйелеу.
- Азаматтық білім беру бойынша мұғалімдердің біліктілігін арттыруды міндетті кәсіптік бағдарламаға енгізу.
Сапаны бақылау
- Оқу жоспарлары, бағдарламалар, көрнекіліктер мен оқу-әдістемелік әдебиеттерді бағалайтын қоғамдық сараптамалық кеңес құру.
Резюме
- Азаматтық білім беруде мектептің рөлі шешуші екені көрсетілді.
- Азаматтық білім беруді жетілдіру үшін мемлекет пен мемлекеттік емес ұйымдардың бірлескен әрекеті қажет екені айқындалды.
- Мұғалімдер мен педагог кадрлардың біліктілігін арттыруды міндетті кәсіптік бағдарламаға енгізу ұсынылды.