Қазақша рефераттар

Дыбыстың басталуы

Сабақтың мақсаты мен ұйымдастырылуы

Негізгі мақсат

Шығармада кездесетін штрихтарды түсіндіру және оларды орындау тәсілдерін үйрету.

Тәрбиелік мақсат

Шығармаларды орындау арқылы оқушының музыкалық білімін жүйелеу және жетілдіру.

Дамытушылық мақсат

Гамма мен жаттығуларды түрлендіре орындату арқылы аспапта еркін ойнау дағдысын дамыту.

Сабақ форматы

  • Сабақтың түрі: аралас.
  • Пәнаралық байланыс: музыка әдебиеті, сольфеджио.
  • Әдістер: түсіндіру, аспапта ойнап көрсету, сұрақ-жауап.

Көрнекіліктер мен құралдар

  • Музыкалық кітаптар
  • Баян аспабы
  • Бейнепроектор
  • Әдістемелік бұрыш

Сабақтың негізгі жоспары

I. Кіріспе

  • Ұйымдастыру кезеңі: психологиялық дайындық.
  • Оқушының оқу құралдарын дайындауы, зейінін шоғырландыру.
  • C-dur және E-dur гаммаларын екі қолмен орындау: дуоль, триоль, квартоль; легато және стаккато.

Үй тапсырмасы

И. С. Бах — Прелюдия №55

Жатқа орындау, выборный клавиатурадағы ноталарға және аппликатураға назар аудару.

А. Диабелли — Сонатина №1 (III бөлім)

Жатқа қайталау және музыкалық мазмұнын дәл жеткізу.

Сергіту сәті

Д. Самойленко — «Кукушкин вальс»

Оқушыға музыканы еркін сезіне отырып, демалып орындауға мүмкіндік беру.

II. Негізгі бөлім

А. Дювернуаның №2 этюді бойынша штрихтарды қолдану және дыбыс артикуляциясын басқару тәсілдерімен жүйелі жұмыс.

III. Қорытынды

  • Сабақты қорытындылау.
  • Оқушыны бағалау.
  • Үй тапсырмасын беру.

Гамма: ұғымы және орындау тәсілдері

Гамма — бір октава көлемін қамтитын дыбыс тізбегі. Оны кез келген нотадан бастап жоғары және төмен бағытта құруға болады. Гамманың хроматикалық, мажорлық және минорлық түрлері бар.

C-dur және E-dur

C-dur гаммасы — ақ түймелер арқылы до-дан келесі октаваның до-сына дейін орындалады. E-dur гаммасын орындауда кілттік белгілер қатаң сақталады.

Түрлендіру тәсілдері

Екі қолмен қатар орындау: дуоль, триоль, квартоль. Штрихтар: легато және стаккато. Жаттығулар бейнетақта арқылы көрсетіледі.

Штрихтармен жұмыс: негізгі қағидалар

Штрих дегеніміз не?

Штрих — музыкалық аспапта дыбысты шығару тәсілі. Ол арқылы дыбыстың мінезі мен бояуы айқындалады. Орындаушы шығарманың мазмұнына байланысты түрлі штрихтарды таңдайды.

Маңызды ереже

Бір ғана дыбыстан штрихты дәл анықтау қиын. Штрихтың сипатын байқау үшін кемінде екі дыбыс қажет: дыбыстардың байланысуы мен қысқалығы салыстыру арқылы көрінеді.

Дыбыс артикуляциясы

Дыбыс артикуляциясы үш бөліктен тұрады: басталуы, ішкі бөлігі, аяқталуы. Баянда дыбыстың басталуы мен аяқталуы көрік жұмысына, клапанның ашылып-жабылу жылдамдығына және көрік ішіндегі ауа қысымына тікелей байланысты.

Басы

Атака (дыбыстың басталуы).

Негізгі бөлік

Дыбыстың тұрақтануы, бояуы.

Аяқталуы

Әлсіреу, динамиканың өзгеруі.

Негізгі штрих атаулары

Байланысу дәрежесі

  • Легатиссимо — өте байланысты.
  • Легато — байланысып орындалады.
  • Нон легато — байланыспай орындалады.

Қысқалық

  • Стаккато — қысқа.
  • Стаккассимо — өте қысқа.

Кеңейтілген тізім

Легато, нон легато, стаккато, деташе, маркато, мартеле, акцент, сфорцандо, тремоло, арпеджиато, вибрато (сол қолмен), глиссандо және т.б.

Легато–портато тәсілдері

  • Легато
  • Легато–портато (көрікпен)
  • Легато–портато (саусақпен)
  • Легато–портато (көрікті итеру және саусақпен ұру арқылы)

Нон легато және стаккато нұсқалары

Нон легато

  • Қатты саусақты нон легато
  • Қатал саусақты нон легато
  • Жұмсақ нон легато (тенуто)
  • Қатты көрікті нон легато
  • Акцентті нон легато

Стаккато

  • Жұмсақ саусақты стаккато
  • Активті стаккато
  • Қатты стаккато
  • Акцентті стаккато

Ескерту: пайыздық көрсеткіштер (25%, 50%, 75%) орындаудың қысқалық деңгейін салыстырмалы түрде түсіндіру үшін қолданылуы мүмкін.

Баянда штрихты басқару: практикалық тіректер

Көрік (мех)

Дыбыстың басталуы мен құлауы көбіне көрік қозғалысына және ауа қысымына тәуелді.

Саусақ

Саусақтың еркіндігі, дәлдігі және уақытында босау/қатаюы штрих мінезін қалыптастырады.

Бұлшық ет босаңсуы

Алынатын дыбысқа қол бұлшық еттерінің бос болуы үлкен әсер етеді: артық қысым дыбысты дөрекілетеді.

Баян орындаушылығында штрихтар шартты түрде екі топқа бөлінеді: саусақ штрихтары және көрік штрихтары.

Жаңа шығарма: А. Дювернуа — Этюд №2

Этюд ұғымы

Этюд (француз тілінен аударғанда — «машықтану») — орындаушының техникасын арттырып, шеберлігін шыңдауға арналған шағын шығарма. Кейбір этюдтер көркем туынды ретінде жеке репертуарда орын алады. Бұл сабақта таңдалған этюд — музыкалық мазмұны бар, шығарма түрінде жазылған нұсқа.

Талдау және орындау тапсырмалары

  • Ноталық мәтінді талдау, ритмін соғу, санау.
  • Тональдік: a-moll.
  • Минордың түрлері: натуральді, гармониялық, мелодиялық.
  • Өлшемі: 3/4. Екпіні: allegro moderato.
  • Альтерация белгілерін анықтау және орындауда нақты сақтау (слайд арқылы).

Автор туралы қысқаша мәлімет

Анри Луи Шарль Дювернуа — француз композиторы. Парижде 1820 жылы дүниеге келген. Ол бірнеше оқу-әдістемелік жинақтардың авторы, сольфеджио мен фортепианоға арналған шығармалар және этюдтер жазған. Отбасында үрмелі аспаптарда шебер ойнаған музыканттар болған: әкесі — кларнетші, ағасы — волторна орындаушысы, консерваторияда қызмет атқарған.

Ескерту: берілген өмірбаяндық деректер түпнұсқа мәтін негізінде ықшамдалып, стилистикалық тұрғыда реттелді.

Тыңдалым және бекіту

Музыканы тыңдату

Аудиожазбадан А. Диабеллидің «Сонатина №1» шығармасының III бөлімін тыңдату. Тыңдалымнан кейін оқушы баянмен жатқа орындап, мазмұнын тереңірек түсінуге мүмкіндік алады.

Сергіту сәті (бірлесіп орындау)

Оқушының қалауы бойынша Д. Самойленконың «Кукушкин вальс» шығармасын бірге қосылып орындаймыз.

Қорытынды және бағалау

Қорытынды сұрақтар

  1. Этюд дегеніміз не?
  2. Қандай штрих түрлерімен таныстың?

Бағалау критерийлері

Оқушының белсенділігі, сұрақтарға жауабы, орындаушылық дәлдігі және штрихтарды дұрыс қолдануы ескеріледі.

Үй тапсырмасы

Күнделікке жазылады: гаммаларды берілген тәсілдермен орындау және репертуардағы шығармаларды жатқа, штрих талаптарын сақтай отырып қайталау.

Автор

Қорқыт ата атындағы Қазалы аудандық балалар музыка мектебі, баян класының оқытушысы — Байсенгер Әділбек Абылайұлы.