Есту мүшесінің қызметі
Ақши жалпы орта білім беру мектебі
Биология пәнінің мұғалімі: Рахимбаева Сандуғаш Қазалиқызы
Пәні: Биология · Сыныбы: 8
Тері және бұлшық ет сезімі, иіс сезу және дәм сезу
Бұл тақырыпта сезім мүшелерінің маңызды түрлері қарастырылады: тері арқылы сипап сезу, бұлшық ет сезімі (қимыл-қозғалысты сезіну), сондай-ақ иіс пен дәм сезу. Әрқайсысы қоршаған ортаны тануға және күнделікті әрекеттерді дәл орындауға көмектеседі.
Үй тапсырмасын тексеру
Есту мүшесіне қатысты білімді қайталау үшін төмендегі сұрақтарға жауап беріңіз:
- Есту мүшесінің маңызы қандай?
- Есту мүшесінің құрылысы қандай бөліктерден тұрады?
- Есту мүшесінің негізгі қызметі қандай?
- Есту гигиенасы дегеніміз не?
Тапсырма
Берілген сандарға сәйкес келетін мүшенің атауын жазыңыз (сызба/сурет бойынша).
Сезім мүшелері
Тері сезімі
Сыртқы әсерді (жанасу, қысым, температура, ауырсыну) қабылдайды.
Бұлшық ет сезімі
Қимылдың дәлдігін, дене қалпын және қозғалыс үйлесімін қамтамасыз етеді.
Дәм сезу
Тағамның құрамын ажыратуға көмектеседі және тәбетті реттеуге қатысады.
Иіс сезу
Иістерді тануға және қауіпті факторларды (күйік иісі, газ) ерте байқауға көмектеседі.
Сипап сезу және бұлшық ет сезімі
Сипап сезу қай жерде күшті байқалады?
- Саусақ ұшында
- Тіл ұшында
- Ерінде
Бұлшық ет сезімі қашан сезіледі?
- Бұлшық ет жиырылғанда
- Бұлшық ет босаңсығанда (жазылғанда)
Маңызы
Бұлшық ет сезімінсіз адам бірде-бір үйлесімді қимыл-қозғалыс әрекетін дәл орындай алмайды.
Дәм сезу: құрылысы және рецепторлары
Дәм сезу мүшесінің құрылысы
- Дәм сезу рецепторлары
- Дәм бүртіктері
- Жүйке талшықтары
Тіл рецепторлары ажырататын дәмдер
Дәм сезу тағам таңдауға әсер етеді және ас қорытуға дайындықты күшейтеді.
Тамақ қабылдауға қатысатын сезімдер
Тамақ қабылдау кезінде ең белсенді қатысатын сезім мүшелері — иіс сезу және дәм сезу.
Сұрақ-жауап: негізгі ұғымдарды бекіту
Теріде ауырсыну рецепторлары қанша болады?
Шамамен 1 см² аумақта 100 ауырсыну рецепторы болады.
Көзді жұмып, затты ұстағанда нені сеземіз?
Заттың пішінін, мөлшерін, бетінің сипатын және температурасын сеземіз.