Сөздердің түбірін қосымшаларынан ажырата алуын дамыту
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
- Тақырыбы
- Түбір мен қосымшаның жазылуы
- Сабақ түрі
- Ертегі желісі бойынша құрылған сабақ
- Әдіс-тәсілдер
- Әңгімелеу, сұрақ-жауап, түсіндіру, баяндау
- Көрнекіліктер
- Кесте, сурет, ойын, интерактивті тақта, оқулық, дәптер, тақта, бор, семантикалық карта
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
Оқушылардың түбір мен қосымша туралы білімін кеңейту, сөздің түбірін қосымшаларынан ажырата алу дағдысын дамыту.
Дамытушылық
Ой-өрісін дамыту, байланыстырып сөйлеу дағдыларын жетілдіру.
Тәрбиелік
Сауатты әрі көркем жазуға тәрбиелеу.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушыларды түгендеу, оқу құралдарын тексеру, сабаққа назар аударту.
Психологиялық дайындық: «Амандасу түрлері»
Балалар ортаға шығып үлкен шеңбер құрады, кейін екі шеңбер жасап, бір-біріне қарап тұрады. Содан соң:
- қол беріп амандасады;
- құшақтасып амандасады;
- мұрын түйістіріп амандасады;
- иық түйістіріп амандасады.
Бұл жаттығу оқушылардың көңіл күйін көтеріп, сабаққа жағымды орта қалыптастырады.
2) Өткенді қайталау: ертегі арқылы кіріспе
Бүгінгі қазақ тілі сабағы ерекше форматта — ашық сабақ ертегі желісімен өтеді. Ертегі әдетте «Ерте, ерте, ертеде...» деп басталатынын еске түсіріп, сабақты солай бастаймыз.
«Ерте, ерте, ертеде Қазақ тілі елінде Түбір деген қария өмір сүріпті. Оның Қосымша деген баласы болыпты. Қосымшаның соңынан ерген екі ұлы бар екен: біреуі — Жұрнақ, екіншісі — Жалғау.
Жалғау жүрген жерінде сөз бен сөзді байланыстырып жүрсе, Жұрнақ жаңа сөздер жасап жүреді екен. Бүгін Түбір ата бізге бірнеше тапсырма жіберіпті. Тапсырмаларды дұрыс орындаған оқушыларға жұлдызшалар үлестіріледі.»
3) «Жалғастыр» ойыны (1-тапсырма)
Мақсаты — өткен тақырыптар бойынша ережелерді еске түсіру және бекіту.
Ойын шарты
- Бір оқушы ережені айта бастайды.
- Мұғалім кез келген жерден тоқтатады.
- Белгі бойынша келесі оқушы жалғастырады.
- Дұрыс жауап — жұлдызша.
4) «Шапалақ» ойыны (2-тапсырма)
Мақсаты — түбір сөзді, жұрнақ жалғанған сөзді және жалғау жалғанған сөзді ажырату.
Ойын шарты
- Мұғалім түбір сөз айтса — оқушылар үнсіз отырады.
- Жұрнақ жалғанған сөз айтылса — 1 рет шапалақтайды.
- Жалғау жалғанған сөз айтылса — 2 рет шапалақтайды.
Сөздер қатары
- оқу, оқушы, оқушылар
- дәптерлер, дәптер
- кітапхана, кітап, кітаптар
- гүлдер, гүл
- мал, малшы, малдың
- би, биші, бимен
- қобыз, қобыздың, қобызшы
5) Жаңа сабақ: түбір мен қосымшаның жазылуы
Бүгін түбір сөзге жалғанатын қосымшаның дұрыс жазылуына назар аударамыз: қосымша түбір сөздің соңғы буынына қарай жуан немесе жіңішке түрде жалғанады.
Ереже
Түбір сөзге қосымша жалғанғанда көбіне түбір өзгермейді. Түбірдің соңғы буыны жуан болса, қосымша да жуан болады. Түбірдің соңғы буыны жіңішке болса, қосымша да жіңішке болады.
| Түбір сөз | Жуан қосымшалы сөз | Жіңішке қосымшалы сөз |
|---|---|---|
| домбыра | домбыралар | — |
| терезе | — | терезенің |
| сабақ | сабақтан | — |
| күнделік | — | күнделікке |
| терезе | — | терезеден |
| аспан | аспанға | — |
6) Дәптермен жұмыс (3-тапсырма)
1-жаттығу
Жуан буынды сөздерді бір бөлек, жіңішке буынды сөздерді бір бөлек жазыңдар.
Жуан буынды сөздер
қуаныш, достар, тауға
Жіңішке буынды сөздер
көршілер, теректер, үлгілі
Сергіту сәті
Музыка әуенімен қысқа би қимылдарын орындау.
Суреттермен жұмыс
Интерактивті тақтадағы суреттер бойынша берілген сөздерге тиісті қосымшаны жалғап, жаңа сөздер құрастыру.
- балық → балықшы, балықшының, …
- дәрі → дәрігер, дәрігердің, …
- қақпа → қақпашы, қақпашыға, …
- ғарыш → ғарышкер, ғарышкердің, …
- домбыра → домбырашы, домбырашыдан, …
- қой → қойшы, қойшыда, …
Дұрыс жауап берген оқушыларға жұлдызша беріледі.
7) Тақтамен және оқулықпен жұмыс (4-тапсырма)
2-жаттығу (тақтада)
Сөйлемдерді көшіріп жаз. Қарамен жазылған сөздердің қосымшасы жуан ба, жіңішке ме — анықта.
3-жаттығу (оқулықпен)
Мәтінді түсініп оқы. Мәтіннен жуан және жіңішке буынды сөздерді атап шық.
5-жаттығу (өлең)
Өлеңді мәнерлеп оқы. Жуан буынды сөздерді тап, түбірі мен қосымшасын ажырат.
Әр тапсырмада дұрыс орындаған оқушыларға жұлдызша беріледі.
8) Қорытынды
Сабақ соңында оқушылармен қысқаша рефлексия жүргізіледі: сабақ ұнады ма, бүгін қандай тақырып меңгерілді?
Негізгі тұжырым: түбір сөзге жалғанатын қосымша түбірдің соңғы буынына қарай жуан не жіңішке болып жалғанады.
Семантикалық кесте (соңғы тапсырма)
Сөздерді бөліктеріне (түбір, жұрнақ, жалғау) бөліп кестеге жаз: басшыға, өнерлінің, етіктер, партада, дәріханада.
| Түбір | Жұрнақ | Жалғау |
|---|---|---|
| бас | шы | ға |
Оқушылардың белсенділігі атап өтіледі: Түбір атаның тапсырмалары сәтті орындалып, сабақ аяқталады.
Үй тапсырмасы
4-жаттығу: көп нүктенің орнына тиісті қосымшаларды қойып жазу. Ереже: 16-бет.
Бағалау
Оқушылар жиналған жұлдызшаларының саны бойынша бағаланады.