Табиғат лирикасы
Сабақ тақырыбы: Көңіл-күй лирикасы (3-сынып)
Мақсаты
- Білімділік: көңіл-күй лирикасы туралы білімді еске түсіру, лириканың түрлерін анықтау, Абай өлеңдерін талдау.
- Дамытушылық: ой-қиялды дамыту, ақпараттық құзыреттілік арқылы шығармашылық қабілеттерді жетілдіру.
- Тәрбиелік: ұлы тұлғалардан үлгі алуға баулу; өмірлік мақсат пен арманға жетудегі талпыныс пен табандылықты құндылық ретінде ұсыну.
Әдіс-тәсілдер және көрнекілік
- Әдіс-тәсілдер: әңгімелеу, баяндау, сұрақ-жауап.
- Көрнекілік: ұлы адамдардың суреттері, нақыл сөздер.
Сабақ барысы
1) Психологиялық ахуал қалыптастыру
Оқушылардың көңіл күйін көтеріп, бір-біріне жылы сөз айту арқылы сабаққа жағымды орта қалыптастырылады.
2) Қызығушылықты ояту (мәселені шешу құзыреттілігі)
Негізгі ұғымдар
- Өлең дегеніміз не?
- Өлең — белгілі бір өлшеммен қиыстырылып, үйлесімді ырғақпен ұйқасып келетін сөз жүйесі.
- Лирика дегеніміз не?
- Лирика — адамның көңіл күйін, қуаныш пен реніш сезімін білдіретін поэзия.
Лириканың түрлері
- Табиғат лирикасы
- Махаббат лирикасы
- Философиялық лирика
- Саяси лирика
- Көңіл-күй лирикасы
3) Мағынаны тану (қысқаша шолу)
Абай лирикасын жоғарыдағы анықтамалар негізінде талдап көрейік. Мысал ретінде «Желсіз түнде жарық ай» өлеңін сызба бойынша қарастырамыз.
Өлеңді талдау
- Авторы: Абай Құнанбайұлы.
- Тақырыбы: табиғат. Ақын табиғат көріністерін махаббат сезімімен үндестіре суреттейді.
- Жанр түрі: поэзия (өлең).
- Идеясы: табиғат қандай әсем әрі нәзік болса, адамның жан дүниесі де сондай нәзік. Өлең сұлулықты құрметтеуге, сезімді түсініп, бағалай білуге жетелейді.
Табиғат лирикасына мысалдар
- «Жазғытұры»
- «Жаз»
- «Желсіз түнде жарық ай»
- «Қыс»
Абай табиғатты ерекше шеберлікпен жырлаған: оның табиғаты — жанды, үнемі қозғалыста.
Философиялық лирикаға мысалдар
- «Көңілім қалды достан да, дұшпаннан да»
- «Сабырсыз, арсыз, еріншек»
- «Адасқанның алды жөн, арты соқпақ»
- «Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат»
Бұл өлеңдерде ақын жастарды бос жүрістен сақтандырып, білім алудың маңызын айқындайды.
4) «Қожанасыр қоржыны»: сұрақ-жауап
«Сиқырлы конверт» ойыны ойнатылады. Ойын шарты: Балдырған өзі келе алмағандықтан, «сиқырлы конверт» жіберген. Конверт ішінде «4» пен «5» бағалары бар. Оқушылар бұл бағаларды алу үшін кеспе қағаздардағы тапсырмаларды орындайды.
- 1Лирика дегеніміз не?
- 2Абай өлеңдерінің тақырыптары қандай?
- 3Лирика неше түрге бөлінеді?
- 4Махаббат туралы қандай өлеңдерін білесің?
- 5Абайдың табиғат лирикасына арналған қандай өлеңдері бар?
5) Өздігінен жұмыс (мәселені шешу құзыреттілігі)
Тапсырма 1
«А» әрпінен басталатын қыз балалардың аттарын жаз.
Тапсырма 2: «Ақыл сөз» (С. Торайғыров)
Іздесең сөзді асыл,
Асыл сөзді іздесең,
Ерінбе,
Оқы, Абайды.
Абайды оқы, ерінбе.
Көздесең адамдықты,
Адамдықты көздесең,
Көңілге тоқы, жаттап тоқы көңілге.
Тапсырма 3: Сөз құрау
Сөздегі әріптердің орнын ауыстыру арқылы жаңа сөз жаса. Үлгі: нота → отан
6) Ой түйіндеу
Қуанған, мұңайған, таңданған және ашуланған баланың суретін сал. Сурет арқылы әр көңіл күйдің ерекшелігін қысқаша сипаттап бер.