Бармысыңдар балалар
«Атаның сөзі – ақылдың көзі» кешінің мазмұны
Ұлттық тәрбиеге негізделген әдеби-танымдық кештің мәтіні редакцияланып, сөйлем құрылысы түзетіліп, ойлары айқындалды.
Оқу үшін ыңғайлы нұсқа
Ауадай жеңіл мәтін, бөлімдерге бөлінген құрылым
Кештің ашылуы: жүргізушілер сөзі
1-жүргізуші (Аяжан)
Мадияр, бүгінгі кеш ерекше сияқты. Айналаңа қарасаң, бәрі ақыл айтып тұрғандай. Оның үстіне, қонақтардың алдында бір түрлі қысылып тұрмын.
2-жүргізуші (Мадияр)
Несіне қиналасың? Ең алдымен амандасайық. «Сөз атасы — сәлем» демей ме?
1-жүргізуші: Армысыздар, ұстаздар, ата-аналар!
2-жүргізуші: Бармысыздар, балалар!
Бүгін мектебімізде ұлттық тәрбиенің бір айшығы ретінде өтетін «Атаның сөзі – ақылдың көзі» әдеби-танымдық кешімізге қош келдіңіздер!
Бүгінгі кешке келгендеріңізге өкінбейсіздер: аталы сөздермен танысып, бабалар өсиетін тыңдап, әсем ән мен биді тамашалайсыздар.
«Халқымның әні қандай, жыры қандай,
Шешеннің нәрі тамған тілі балдай.
Шымырлап өн бойыңа тарайтұғын,
Ал биі нәзік жанды балқытқандай…»Қазақ биі ұсынылады
Кештің кезеңдері
Құрметті көрермендер, халқымыздың тәлім-тәрбиесі бойымызға ананың ақ сүтімен, әженің өнегесімен, атаның ақылымен сіңіп, өз болмысымызды қалыптастырады.
1-кезең: «Мен атамның жалғасымын»
Бөлімнің өзегі — үлкенді сыйлау, кішіні құрметтеу, әділдік пен шындықты серік ету.
1) Атам маған әманда:
«Әдепті жан бол», — деген.
Атамның сөзі санамда —
Жасы үлкенге жол берем.
2) Алдын орап кісінің,
Кесіп өтпе көлденең.
Ізетімен кішінің
Сәлемдесіп қол берем.
3) Атам маған әманда:
«Кішіпейіл бол», — деген.
Атамның сөзі санамда —
Мақтанбауды жөн көрем.
4) Атам маған әманда:
«Әділетті бол», — деген.
Атамның сөзі санамда —
Жүрмін тура жолменен.
5) Қалдыратын ұятқа,
Жалған сөзге төзбеймін.
Жеткізеді мұратқа —
Тек шындықты көздеймін.
6) Ей, тәкаппар дүние,
Маған да бір қарашы.
Танисың ба сен мені?
Мен — қазақтың баласы.
7) Атаң болса анаңмен —
Алтыннан соққан қорғанмын.
Санаң болса ақылды —
Ешкімнен кем болмадың.
8) Інің болса мақалшы —
Семсер қылыш білегің.
Ақылды қыз, ақылды ұл —
Өкпе, бауыр, жүрегің.
Музыкалық номер: Жібек — «Балалық» әні.
2-кезең: «Мақал — сөздің мәйегі»
1) Қазақ — ойға көсем, тілге шешен халық. Мақал-мәтелдер халқымыздың әдет-ғұрпын, ұғым-сенімін, дүниетанымын өмір тәжірибесінен түйіп түзілген даналық ретінде танытады.
2) Мақал-мәтелдер — атадан қалған асыл мұра, ауызша жеткен халық шығармасы. Олар сөз мәйегі ғана емес, ұлт тәрбиесінің құралы.
3) Мақал-мәтелдер балаларды ұлтжандылыққа, отансүйгіштікке, бауырмалдыққа, батырлық пен ерлікті ұғынуға көмектеседі.
4) Ел аузында, жазба әдебиетте және баспасөзде «тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйінін» білдіретін нақыл, қанатты сөздер жиі кездеседі.
5) Қанатты сөздер мақал-мәтелге өте ұқсас: құрылысы мен мазмұны жағынан жақындығы соншалық, кейде ажырату қиын.
6) Кейде жеке адамның айтқан, белгілі бір оқиғаға байланысты туған, тарихи дерегі бар нақыл сөздер де мақал-мәтел ретінде қолданыла береді.
7) Өткір, тапқыр нақыл сөздер — тілімізді байытатын халық қазынасы; қоғамдық пайдасы мен атқаратын рөлі ерекше.
8) Қанатты сөздердің молаюына үлес қосқан тұлғалар қатарында Абай, Жамбыл, Бауыржан Момышұлы, Сәбит Мұқанов, Мұзафар Әлімбаев, Қадыр Мырзалиев есімдері айрықша аталады.
Ән
«Ана тілім»
«Адамның сәні — өнер-білім, ақылы.
Жердің сәні — жеміс, өнім дақылы.
Сөздің сәні — өнегелі, өткір нақылы.
Пікірдің сәні — ең пайдалы мақұлы.»
3-кезең: «Ескірмейтін есті сөз» (сахналық көрініс)
Аяжан
Сәлеметсің бе, Ақторғын. «Сәлем — сөздің анасы» демекші, сәлем беруге келдім.
Ақторғын
Амансың ба, Аяжан. «Қуыс үйден құр шықпа» деген, тізеңді бүгіп, дәм ауыз ти.
Аяжан
«Сыйлап берген су — сатып алған балдан артық» дегендей, отырайық.
Ақторғын
«Сыйға — сый, сыраға — бал» демекші, өткенде өздеріңізге риза болып қайттық қой.
Аяжан
«Аз да бітеді, көп те бітеді — татулыққа не жетеді» демекші, ауызбірлікке не жетсін!
Ақторғын
«Төртеу тату болса алар, алтау ала болса алдырар» деген ғой.
Аяжан
«Бірлік түбі — тірлік» деген, балаларымызға бірлік тілейік!
Ақторғын
«Биік төбеге шықсаң — көзің ашылар, жақсымен сөйлессең — көңілің ашылар» демекші, көңіліміз марқайып қалды.
Аяжан
«Әңгіме — әңгіме дегізер, әңгіме бұзау емізер» демекші, қайтайын: мал келетін уақыт болды.
Ақторғын
«Тау-тауға қосылмас, адам адамға қосылар» — әлі кездесерміз. Сау бол!
4-кезең: «Алтын сақа» — мақал жалғастыру ойыны
Екі жүргізуші қоржыннан мақал-мәтелдің жартысы жазылған асықтарды алып, алғашқы бөлігін оқиды. Қатысушылар жалғасын табады.
5-кезең: «Асылдың сөзі — ақылдың кені»
1-жүргізуші
Ассалаумағалейкүм, Абыз баба! Жасыңыз 120-ға келіпті.
2-жүргізуші
«Атамыз айтып еді…» дейтін ұрпақтарыңыз бар. Айтыңызшы, бір өсиет — асқан дана!
Абыз баба өсиеті
Е, ұрпаққа жеткізетін болсаң, мен айтайын — сен тыңда.
Ата-анаңның қадірін — балалы болғанда білерсің.
Ағайынның қадірін — жаманы болғанда білерсің.
Балалықтың қадірін — саналы болғанда білерсің.
Асыл мен пасықты — бағалы болғанда білерсің.
Бостандықтың қадірін — жабылғанда білерсің.
Қалтаңдағы ақшаңды — қағылғанда білерсің.
Денсаулықтың қадірін — ауырғанда білерсің.
Ақ бетіңнің қадірін — қан кеткенде білерсің.
Ақ білектің қадірін — әл кеткенде білерсің.
Жиырма бестің қадірін — жас өткенде білерсің.
Қара көздің қадірін — нұр кеткенде білерсің.
Татулықтың қадірін — дос кеткенде білерсің.
Жақсы әйелдің қадірін — өлгенінде білерсің.
Жақсы туыстың қадірін — көмгенінде білерсің.
Аяқ-қолдың қадірін — ақсағанда білерсің.
Отыз тістің қадірін — қақсағанда білерсің.
Қызыл тілдің қадірін — тоқтағанда білерсің.
Білгеніңді сөйлеп қал, білгендерден ғибрат ал.
«Құлақтан кіріп, бойды алар
Әсем ән мен тәтті күй.
Көңілге түрлі ой салар —
Әнді сүйсең, менше сүй.»
Ән: «Сәлем саған, туған ел» — Ұлмира орындауында.
6-кезең: «Ұлылардан қалған ұлы сөз»
Қазақ халқының даналығы — сөзге философия сыйғызған тағылым. Бұл бөлімде ұлы ғұламалардың өнегесі еске алынады.
Сахнаға Әбу Насыр әл-Фараби, Махмұд Қашқари, Сүйінбай
7-кезең: «Өнерлінің өрісі кең» (сахналық көрініс)
Көрініс
«Қарынбас, Шибұт, Қылмойын» ертегісі (мақал мазмұнына құрылған).
Жүргізуші: «Ұрлық түбі — қорлық» деген осы!
Жүргізуші: Ұрлықты бір жасайсың, екі жасайсың, үшіншіде тұтыласың. Мұндай жаман әдеттен аулақ болайық, балалар!
Атам — кітап, мен — дәптер,
Ақыл толы сөзінде.
Қызығамын әлбетте,
Көшіремін өзіме.
Еш дүкенде сатылмас,
Тегін кітап — атамыз.
Қанша оқысаң сарқылмас,
Өмір кітабы — атамыз.
Жаңарғаны сананың —
Ұмытылар ма бүгін?
Өсиетін атамның
Мұра тұттық біз бүгін.
Хор: «Көк тудың желбірегені»
Қорытынды сөз
Құрметті ұстаздар, ата-аналар, құрдастар! Бүгін біз бабалар өсиетін қасиетті ана тілімізде осылайша жырлап, ұрпаққа аманат еткен аталы сөздің мәнін жаңғырттық.
Ықылас қойып тыңдағандарыңызға көп рақмет!
Түйін
Аталы сөз — күнделікті мінез-құлықты түзейтін өлшем, ойды тәртіпке келтіретін бағыт.
Басты құндылық
Әдеп, әділет, шындық, бірлік — ұрпаққа қалатын ең асыл мұра.
Еске салу
«Білгеніңді сөйлеп қал, білгендерден ғибрат ал».